AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Beata Morcinek, 2019-03-15
Bytom

Pedagogika, Artykuły

PRZYCZYNY NIEPOWODZEŃ SZKOLNYCH

- n +

Przyczyny niepowodzeń szkolnych



Wśród czynników, od których zależy powodzenie szkolne dziecka, H. Filipczuk wyodrębnia dwie grupy:

• ,,czynniki wewnętrzne, zawiązane z rozwojem fizycznym i psychicznym dziecka, z jego indywidualnymi właściwościami
• Czynniki zewnętrzne, na które składają się warunki życia dziecka, oddziaływanie otoczenia bliższego i dalszego, przede wszystkim opieka i praca wychowawcza, jaką zapewniają mu dwa najważniejsze środowiska: rodzinny dom i szkoła” .

Taki podział zdecydowanie ułatwia rozważania. Trzeba jednak pamiętać o tym, że nie można przeprowadzić zdecydowanej granicy między obu grupami czynników, bowiem pozostają one ze sobą w ścisłym związku. I tak na przykład zainteresowania dziecka, mające bardzo poważny wpływ na wyniki jego pracy szkolnej, należą zasadniczo do grupy pierwszej, stanowią jedną z indywidualnych właściwości dziecka. Ale przecież ich rozwój, ich rodzaj, jakość, realizacja są uzależnione od warunków zewnętrznych.
Powszechnie wiadomo, że niepowodzenie w nauce szkolnej zależy od uzdolnień dziecka oraz od poziomu jego rozwoju umysłowego. H. Filipczuk przytacza stwierdzenie, że ,,Nie można stwierdzić, iż dziecko zdolne zawsze uczy się dobrze. Są bowiem dzieci zdolne,
a nawet wybitnie zdolne, które maja słabe oceny, powtarzają klasy i poprzestają na uzyskaniu najniższego szczebla wykształcenia. Są też dzieci mniej zdolne, które osiągają pozytywne wyniki w nauce" . W procesie nauki szkolnej ogromną rolę odgrywają spostrzeżenia wzrokowe. ,,Aby nauczyć się pisać i czytać, dziecko musi dokładnie spostrzegać przede wszystkim kształty, musi umieć je porównać, musi odróżniać od siebie skomplikowane kształty liter, z których składa się wyraz” .
Są dzieci u których rozwój spostrzeżenia wzrokowego jest opóźniony. Ale jak mówi H. Spionek : ,,Dzieci te nie mają wady wzroku, ich narząd wzroku funkcjonuje normalnie, zaburzenie dotyczy części kory mózgowej, w której zachodzi odbiór bodźców wzrokowych, ich analiza i synteza- rozkładanie na części pierwsze, a następnie ich scalanie” . Dzieci te więc, mają trudności z rozróżnianiem liter a tym samym z opanowaniem umiejętności czytania. Te trudności występują bardzo często już w pierwszych latach nauki szkolnej, jak i również w klasach wyższych. Dzieci te mają także trudności w geografii ( przestrzenna orientacja na mapie), w rysunkach, geometrii oraz w nauce języków obcych. Jeśli przyczyną niepowodzeń szkolnych jest m.in. opóźnienie spostrzeżenia wzrokowego, to możemy także przyjąć, iż kłopotem w nauce może być również opóźnienie spostrzeżenia słuchowego i chociaż dzieci te, nie mają wady słuchu, bardzo często to właśnie dziecko z zaburzonym rozwojem spostrzegania słuchowego później zaczyna mówić i mówi nieprawidłowo. ,,O ile dziecko z zaburzeniami rozwoju spostrzegania wzrokowego ma trudności w odwzorowywaniu liter wynikające z nie dość precyzyjnego różnicowania kształtów i układów przestrzennych, o tyle dziecku z zaburzeniami spostrzegania słuchowego sprawia kłopot podział wyrazu na głoski, a także łączenie głosek w wyrazy. Płyną stąd trudności w czytaniu oraz pisaniu, przede wszystkim pisaniu ze słuchu, utrzymujące się często bardzo długo” .
Następnym czynnikiem, który negatywnie wpływa na niepowodzenie szkolne jest zaburzenie rozwoju mowy. Od dziecka, które rozpoczyna naukę w klasie I oczekuje się swobodnego wypowiadania się na bliskie mu życiowe tematy, umiejętności powtórzenia usłyszanego opowiadania, powiedzenie z pamięci tekstu piosenki, czy wierszyka. Dziecko w tym wieku, które normalnie się rozwija powinno prawidłowo wymawiać wszystkie dźwięki oraz mówić pełnymi zdaniami. ,, Taki stan wyjściowy jest niezbędnym warunkiem sprostania dalszym wymaganiom, jakie stawiać będzie przed uczniem program szkolny w poszczególnych klasach nie tylko w zakresie nauki języka ojczystego, lecz także pozostałych przedmiotów nauczania” mówi H. Spionek i dodaje, że ,, Większość badaczy zajmujących się zaburzeniami mowy u dzieci zgodnie stwierdza, że uczniowie przejawiający tego typu zaburzenia natrafiają na różnorakie trudności w opanowaniu umiejętności szkolnych i częściej od swych rówieśników doznają niepowodzeń szkolnych” . Do najczęstszych zaburzeń rozwoju mowy stwierdzanych u uczniów należą:
- bełkotanie, które jest wynikiem zniekształcania dźwięków mowy
- jąkanie, które jest uporczywym powtarzaniem poszczególnych dźwięków i sylab
- opóźnienie rozwoju mowy.
Wszystkie te czynniki mogą bezpośrednio utrudniać dziecku pracę szkolną, co w rezultacie przyczynia się niepowodzeniom szkolnym.

Korzenie niepowodzeń szkolnych sięgają bardzo często rodziny. To właśnie w środowisku rodzinnym dziecko zdobywa pierwsze doświadczenia życiowe, doznaje uczuć miłości i przywiązania. Bywa też odtrącane i niekochane, a niekiedy nawet poniewierane. Bardzo zły wpływ na rozwój dziecka, a w konsekwencji powstawanie niepowodzeń szkolnych, mają sytuacje odbiegające od modelu normalnie funkcjonującej rodziny. Mogą to być:
• warunki materialne rodziny
• nowa sytuacja życiowa w rodzinie
• dezintegracja życia rodzinnego
• postawy rodzicielskie
• błędy wychowawcze rodziców

Warunki materialne rodziny, tj. niskie zarobki rodziców, wzrost bezrobocia, ciasnota mieszkaniowa oraz niepowodzenie jego wykształcenia, to czynniki wywierające na dziecko ujemny wpływ.

Sytuacja życiowa dziecka w rodzinie wynikająca ze składu osobowego, a zwłaszcza z jej struktury oraz występujących wydarzeń losowych może stać się przyczyną trudności w nauce.

Dezintegracja życia rodzinnego: ,,przejawia się ona w niezgodnym współżyciu rodziców, wybuchowym i nieopanowanym ich zachowaniu- ciągłych awanturach” . Przyczyną tego stanu może być alkoholizm rodziców. Prowadzi on do rozkładu życia rodzinnego, a szczególnym jego objawem jest brak kontroli na własnym, agresywnym zachowaniem. Rezultatem takiej sytuacji jest najczęściej rozwód lub separacja rodziców.

Nieprawidłowe postawy rodziców, czyli te, które charakteryzują się nadmiernym dystansem uczuciowym bądź nadmierną koncentracją na dziecku. ,,Przez dystans uczuciowy rozumie się odległość psychiczną dzielącą rodziców od dziecka. Są oni zwróceni z reguły ,,przeciw dziecku”, ,,poza dzieckiem” lub też ,,obok dziecka” nie zaś ,,ku dziecku”. Natomiast nadmierna koncentracja oznacza brak jakiegokolwiek dystansu, tzn. rodzice pozostają zbyt blisko ,,przy dziecku” lub też ,,za dzieckiem” ”.

Błędy badawcze rodziców. Najczęściej należą do nich:
• zły przykład postępowania rodziców, których świadkiem jest dziecko
• nadmierne zabieganie o postępy w nauce szkolnej dziecka przez zmuszanie do odrabiania lekcji, zbyt formalną kontrolę oraz nagradzanie dziecka za oceny bardzo dobre, a karanie za oceny niedostateczne
• niejednakowe traktowanie dzieci, wyróżnianie lub dyskryminowanie, obwinianie za sytuacje konfliktowe wśród rodzeństwa
• niedocenianie indywidualnych rozmów na tematy nie tylko interesujące dziecko czy np. negatywnych skutków alkoholizmu czy narkotyzowania się
• brak poszanowania tajemnic dziecka
• wykluczanie udziału dziecka w rozwiązywaniu własnych problemów, troski, niechętne zasięganie jego opinii
• podejmowanie za dziecko decyzji w takich sprawach jak, m. in.: wybór szkoły, narzucanie własnych ocen dotyczących systemu wartości, itp.

Źle funkcjonująca rodzina ma poważny, ujemny wpływ na motywację dziecka do nauki. Poza tym będzie negatywnie wpływała na rozwój emocjonalno-społeczny dziecka poprzez doznawanie ujemnych przeżyć uczuciowych, dostarczenie bodźców zbyt silnych, powodujących napięcia czy doznania lękowe. Jednocześnie zostaje odebrana dziecku wiara we własne możliwości, zaufanie do siebie oraz zostaje ono zniechęcone do rozwiązywania trudności.
Innym, poważnym czynnikiem powodującym niepowodzenia szkolne jest zły ,,start” do nauki szkolnej. H. Filipczuk mówi, iż „o negatywnym stosunku do nauki szkolnej może decydować etap przedszkolny. Jeśli w tym czasie rodzice nie zadbali o prawidłowy, harmonijny, wszechstronny rozwój psychofizyczny dziecka może ono mieć wiele problemów z obowiązkami, które czekają na niego w szkole” . Niektóre bowiem dziedziny rozwoju dziecka są szczególnie ważne z punktu widzenia jego startu szkolnego i powodzenia w ciągu całego okresu nauki. Dziecko w okresie przedszkolnym powinno być pod stałą opieką lekarza, aby można było ujawnić i leczyć wszelkie mankamenty w stanie jego zdrowia i rozwoju, np. wady wzroku, słuchu czy mowy. Zły stan zdrowia „wiąże się z częstym opuszczaniem lekcji, czyli nieregularnym uczęszczaniem do szkoły. Takie sytuacje doprowadzają do zaległości w nauce” . Poza tym dziecko o słabym rozwoju fizycznym, anemiczne, apatyczne, cierpiące na częste bóle głowy pracuje na lekcjach gorzej, słabiej zapamiętuje materiał. Również wady fizyczne, jeśli nie są systematycznie leczone i odpowiednio korygowane, utrudniają uzyskanie dobrych wyników w nauce.
Do niepowodzeń w szkole przyczynia się również nieharmonijny rozwój psychomotoryczny. Jak mówi H. Filipczuk „dziecko takie charakteryzuje powolniejsze tempo myślenia, potrzebuje ono więcej czasu na opanowanie nowych treści, ma trudności w myśleniu przyczynowo-skutkowym, porównywaniu przedmiotów i zjawisk, a zwłaszcza w myśleniu pojęciowym” . przyczyną słabszego rozwoju intelektualnego może być zaniedbanie środowiskowe, niedostateczne warunki bytowo- kulturalne w domu rodzinnym, czy podłoże organiczne: choroby przebyte w życiu płodowym, uszkodzenia okołoporodowe, urazu i choroby układu nerwowego we wczesnym dzieciństwie. Fragmentaryczne deficyty rozwoje lub mikrouszkodzenia obejmują najczęściej rozwój spostrzegania wzrokowego, słuchowego oraz rozwój motoryczny, a zwłaszcza manualny. Przeważająca część niepowodzeń ujawnia się w okresie nauki początkowej i dotyczy przede wszystkim opanowania umiejętności czytania i pisania. Wg H. Spionek „trudności w nauce czytania nazywamy dyslekcją, a dzieci- dziećmi dyslektycznymi, zaś trudności w nauce pisania noszą nazwę dysgrafii, a dzieci, które ją przeżywają to dzieci dysgraficzne. Niepowodzenie w opanowaniu umiejętności czytania i pisania mają duży wpływ na dalszą postawę dziecka jako ucznia” . Inne zaburzenia, które występują bardzo często u dzieci w okresie szkolnym podaje H. Nartowska:
- ,,zaburzenia rozwoju ruchowego:
• niezręczność ruchowa całego ciała, która charakteryzuje niechęć do włączenia się do zespołowych zabaw ruchowych, mała płynność ruchów, nie nadążanie za innymi dziećmi bieganiu
• niezręczność manualna poprzez nadmierne bądź za małe napięcie mięśniowe, niewłaściwą koordynację rąk, zaburzoną szybkość ruchów rąk
• zaburzenia lateralizacji sprawniejszym posługiwaniu się lewą ręką, trudnościach w przyswajaniu pojęć określających stosunki przestrzenne, zakłóceniach w orientacji swojego ciała
- fragmentaryczne zaburzenia funkcji pozostałych:
• zaburzenia percepcji wzrokowej, a więc słaba spostrzegawczość, utrudniona orientacja w nowym otoczeniu
• zaburzenia percepcji słuchowej poprzez męczenie się przy słuchaniu dłuższych opowiadań, trudności w zapamiętywaniu melodii, wierszyków i ich odtwarzaniu
• zaburzenia mowy i myślenia przejawiające się w nieprawidłowościach wymowy, trudnościach w rozumieniu instrukcji do gier
- zaburzenia rozwoju emocjonalno- uczuciowego:
• dzieci infantylne, które przejawiają brak umiejętności opanowania emocji, płaczliwość, małą samodzielność, lęk
• dzieci zahamowane: nieśmiałość i mała aktywność, obserwacja zajęć z boku, postawy lękowe, brak wiary w siebie
- zaburzenia dynamiki procesów nerwowych:
• dzieci nadpobudliwe psychoruchowo, które cechuje kręcenie się, machanie nogami, trudności w koncentracji, pośpiech w działaniu, kłótliwość
• dzieci obniżonej pobudliwości: mało aktywne , wykazujące brak zainteresowania oraz brak reakcji emocjonalnych” .
Wszystkie wyżej wymienione zaburzenia przyczyniają się do niepowodzeń szkolnych, utrudniają naukę i wymagają natychmiastowej korekcji.
Ostatnią grupą negatywnych czynników są czynniki pedagogiczne. Wśród przyczyn pedagogicznych decydujących o niepowodzeniu szkolnym można wyróżnić najogólniej przyczyny tkwiące w samym procesie dydaktycznym, przyczyny spowodowane niedostatecznym przygotowaniem zawodowym nauczycieli, popełnianymi przez nich błędami dydaktycznymi oraz wadliwą postawę w stosunku do uczniów.
Do czynników, które sprawiają, że szkoła może stać się przyczyną powstawania trudności w nauce należy zaliczyć:
• nieprawidłowe warunki lokalowe i organizacyjne
• niedostosowanie treści programowych do możliwości poszczególnych
dzieci
• brak indywidualizacji pracy
• stałe przebywanie w dużych grupach
• podręczniki pisane przez fachowców , lecz nie liczące się ze sposobem myślenia i uzdolnienia uczniów, ich zainteresowaniami
• werbalizm nauczania
• duża liczba lekcji prowadzonych w warunkach klasowo- lekcyjnych, które nie uwzględniają w wystarczający sposób psychospołecznych potrzeb dzieci
• brak dostatecznych pomocy nauczania
Bardzo ważne znaczenie ma także osoba samego nauczyciela, jego sposób prowadzenia lekcji, zażyłość z uczniami czy zainteresowanie problemami uczniów. Istotne jest także wzajemne zrozumienie oraz uważne i cierpliwe słuchanie. Umiejętne kierowanie, porozumiewanie się, ocenianie, aktywizowanie uczniów powoduje, że w nawet najgorszych warunkach organizacyjnych szkoły proces dydaktyczny będzie przynosił zadowalające efekty.

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 0


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.