Cele edukacji ekologicznej dzieci w wieku przedszkolnym

Naczelnym celem wychowania przedszkolnego wynikającym z "Podstawy programowej wychowania przedszkolnego" jest "wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi w relacjach ze środowiskiem społeczno - kulturowym i przyrodniczym." [Dz. U. Nr 51/2002].

W edukacji dzieci przedszkolnych w obrębie tego celu wyróżnia się trzy odrębne, ale powiązane ze sobą zakresy celów obejmujących: rozwijanie cech podstawowych - poczucia własnej wartości, wiary w siebie, świadomości siebie, ciekawości, niezależności emocjonalnej;
1. stymulowanie szeroko pojętego rozwoju - umiejętności komunikowania się, wyobraźni, kreatywności, zdolności rozumowania, rozwiązywania problemów, samodzielności, umiejętności zabawy, pracy, poszukiwania;
2. przyswajanie konkretnej wiedzy i umiejętności - zakres obejmujący wszystkie cele służące szeroko pojętemu rozwojowi i budowaniu świadomości siebie.

Nieodłącznym i komplementarnym elementem całego procesu edukacyjnego jest edukacja ekologiczna, której cele są podporządkowane realizacji głównego celu wychowania przedszkolnego i stanowią w tym zakresie jego uszczegółowienie.

"Edukacja ekologiczna to ogół czynności i procesów umożliwiających ludziom:1) poznanie przyrody społeczeństwa i kultury z punktu widzenia wpływu tych elementów na jakość holistycznie pojmowanego środowiska społeczno - przyrodniczego; 2) uczestnictwo w przekształcaniu tych elementów ich życia w zgodzie z zasadą harmonii między głównymi składowymi środowiska społeczno - przyrodniczego; 3) realizację tej zasady
w indywidualnym, w miarę wszechstronnym, rozwoju własnej sprawności fizycznej i umysłowej, zainteresowań i zdolności." [A.Papuziński,1998, s.198].
W deklaracji Tbiliskiej (1977) mówi się, że edukacja ekologiczna powinna przyczynić się do aktywnego uczestnictwa jednostki, do rozwiązywania problemów, do pobudzania jej inicjatyw, do wzrostu odpowiedzialności
i zaangażowania w kształtowanie lepszej przyszłości.

Edukację ekologiczną powinno się rozpocząć od najmłodszych lat, gdyż dziecko w wieku przedszkolnym i młodszym wieku szkolnym charakteryzuje się dużą chłonnością wiedzy, a ukształtowane wtedy predyspozycje odznaczają się wysokim stopniem trwałości. Zaszczepiana i rozwijana od najmłodszych lat świadomość ekologiczna powinna spowodować, że przyszłe pokolenie nie będzie bezmyślne, samolubne i konsumpcyjne wobec przyrody.

Dzięki edukacji ekologicznej dzieci zdobywają niezbędną wiedzę, która stanowi podstawę ich działania, poznają środowisko społeczno - przyrodnicze takie, jakie naprawdę jest, ze wszystkimi elementami pozytywnymi i negatywnymi, umacniają poczucie odpowiedzialności za przyrodę i stają się partnerami dorosłych w walce o ochronę przyrody.

W zakres edukacji ekologicznej realizowanej w przedszkolu wchodzą wszelkiego rodzaju działania, mające na celu między innymi:
- uświadomienie, że życie bez kontaktu z przyrodą jest niemożliwe. Wszystko, co jest potrzebne człowiekowi do życia, czerpie on ze środowiska;
- wyposażenie w wiedzę dotyczącą budowy i czynności życiowych organizmów żywych oraz ich związków ze środowiskiem;
- pogłębianie wiadomości na temat roślin i zwierząt żyjących na ziemi;
- uświadomienie, że każda istota żywa ma prawo do godnego życia;
- kształtowanie podstawowych zasad ochrony przyrody;
- kształtowanie umiejętności racjonalnego korzystania z odnawialnych i nieodnawialnych zasobów przyrody;
- wprowadzenie czystych technologii i racjonalnego wykorzystywania zasobów przyrody oraz utylizacji odpadów;
- kształtowanie własnego "ja" w harmonii ze środowiskiem;
- rozwijanie aktywnych form wypoczynku na łonie natury;
- kształtowanie poczucia odpowiedzialności za stan środowiska przyrodniczego.[G. Kutyłowska, 1997, s.13]

Zdaniem Frątczaków "edukacja ekologiczna to świadomie zamierzona, celowa, planowa, systematyczna i stopniowa działalność nauczyciela (rodziców, opiekunów) wobec dzieci przy ich pozytywnej motywacji i wielostronnej działalności, której celem jest zapewnienie im:
- sytuacji do przeżyć z bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z obiektami i zjawiskami przyrodniczymi dla uznania ich wartości estetycznych i utylitarnych, gdyż przeżycia są czynnikiem motywacji i działalności człowieka, a zwłaszcza w wieku przedszkolnym;
- podstawowych i zasadniczych wiadomości o ekosystemach, obiektach i zjawiskach występujących w najbliższym ich środowisku życia i działalności (zabawy, wypoczynku, uczenia się i pracy), a zwłaszcza w środowisku przyrodniczym;
- podstawowej orientacji o znaczeniu i pięknie obiektów i zjawisk w najbliższym środowisku, zwłaszcza przyrodniczym, dla ich życia i dobrego samopoczucia oraz twórczości;
- podstawowych i zasadniczych wiadomości i miejscu i działalności człowieka, a zwłaszcza dziecka w wieku przedszkolnym, w najbliższym jego środowisku, ze szczególnym zwróceniem uwagi na możliwości racjonalnego wykorzystania, ochrony, odtwarzania, przekształcania i pomnażania jego bogactwa i różnorodności oraz piękna;
- uzmysłowienia związków przyczynowo - skutkowych wszelkich procesów przyrodniczych, zwłaszcza w najbliższym środowisku ich życia i działalności;
- uzmysłowienie postrzegania zależności miedzy stanem środowiska (jego cechami fizycznymi i estetycznymi oraz etycznymi) a samopoczuciem i zdrowiem ich i innych ludzi;
- możliwości ukształtowania oszczędnego korzystanie z zasobów naturalnych i maksymalnej ich ochrony;
- możliwości ukształtowania umiejętności segregowania i wtórnego wykorzystywania niektórych odpadów znajdujących się w najbliższym ich środowisku domu, przedszkolu, podwórku i ekosystemach;
- możliwości ukształtowania potrzeby postrzegania norm (nakazów i zakazów) ekologicznych przez samych siebie i innych, zwłaszcza rówieśników, rodzeństwo i rodziców;
- możliwości ukształtowania nawyków kultury ekologicznej i zdrowotnej w ich miejscu zabawy, wypoczynku, uczenia się i pracy;
- możliwości ukształtowania ekologicznego stylu życia, zwłaszcza w zakresie przestrzegania zachowań kulturalno - higienicznych w odniesieniu czystości osobistej i najbliższego środowiska;
- możliwości ukształtowania troski i odpowiedzialności o zdrowie własne i innych;
- warunków ukształtowania pożądanych postaw wobec jednostek ludzkich, a przede wszystkim wobec swoich rówieśników, a także zwierząt i roślin;
- warunków ukształtowania motywów i umiejętności współdziałania na rzecz ochrony, odnawiania, przekształcania, racjonalnego eksploatowania i pomnażania bogactwa najbliższego środowiska przyrodniczego w domu, przedszkolu, ogrodzie itp." [E.J Frątczakowie, 1996, s.12,13]

W przedszkolu nie ma granic miedzy przedmiotami w związku z tym realizacja celów wychowawczo - dydaktycznych edukacji ekologicznej jest stosunkowo prosta. Cele te powinny mieć podejście holistyczne. Wiedzę o środowisku, jego ochronie i zagrożeniach trzeba łączyć z kształtowaniem wrażliwości, szacunkiem dla przyrody oraz wyrabianiem postaw przyjaznych środowisku. Osiąganie celów powinno następować w codziennym zdobywaniu życiowego doświadczenia, dzieleniu się różnymi odkryciami, zaplanowanymi i niezaplanowanymi zdarzeniami i ćwiczeniami, stymulowanymi przygodami przy zastosowaniu ulubionej przez dzieci metody zdobywania wiedzy jaką jest zabawa.

Efektem wynikającym z osiągnięcia zakładanych celów powinno być "ukształtowanie w dziecku postawy ekologicznej, która charakteryzuje się szeroką zdolnością percepcji wobec zjawisk przyrodniczych i społecznych, ciekawością świata i praw nimi rządzących, świadomością i zrozumieniem powiązań, zależności i praw panujących w przyrodzie, odpowiedzialnością wobec wszystkich form życia, aktywnością, poczuciem więzi z przyrodą ludźmi jako częścią biocenozy, szacunkiem dla różnorodności, tolerancji, odrębności biologicznej i kulturowej." [E.J Frątczakowie, 1996, s.13].


Rezultaty edukacji będą tym skuteczniejsze, im praca nauczyciela ukierunkowana na osiągniecie celów będzie dobrze przemyślana i realizowana przy użyciu odpowiednio przygotowanych materiałów, środków, form i metod dydaktycznych oraz dostosowana do poziomu rozwoju intelektualnego
i psychicznego dziecka.

LITERATURA

1. Papuziński A. "Życie, nauka, ekologia." WSP Bydgoszcz 1998
2. Kutyłowska G. "Ekologia w przedszkolu." DIDASKO, Warszawa 1996
3. Frątczakowie E.J "Edukacja ekologiczna dzieci w wieku przedszkolnym." Kujawsko - Pomorskie Studium Edukacyjne, Bydgoszcz 1996.

Opracowanie: Małgorzata Grinberg

Wyświetleń: 7024