Katalog

Barbara Tyrańska
Pedagogika, Referaty

Rola i znaczenie zawodu nauczyciela przedszkola w edukacji dzieci przedszkolnych

- n +

Rola i znaczenie zawodu nauczyciela przedszkola w edukacji dzieci przedszkolnych

Praca w zawodzie nauczyciela, zwłaszcza na etapie wychowania przedszkolnego jest pracą szczególnego rodzaju, która wiąże się bowiem nierozerwalnie z tym, co tak celnie określił J. W. Dawid "miłością dusz ludzkich".

Zawód nauczyciela przedszkola, to zawód wykonywany wyłącznie przez kobiety. Przyjmuje się, biorąc pod uwagę cechy cenione w tym zawodzie, że kobiety są szczególnie do niego predysponowane.

J. Woskowski podaje, że ten rozpowszechniony pogląd nie zawsze znajdował pełne potwierdzenie w poglądach pedagogów. Na przykład Janusz Korczak uważał, że do pracy w przedszkolach i młodszych klasach szkoły mężczyźni lepiej się nadają. Uważał, że w pracy tej kobiety są zbyt "pedantyczne", "miękkie", skłonne są zbyt szybko spieszyć dzieciom z pomocą, w przypadkach gdy winny one (dzieci) wykazać się samodzielnością. Mężczyzn uważa się za bardziej wymagających i ostrzejszych w egzekwowaniu od wychowanków wywiązywania się z ich obowiązków.

Pogląd J. Korczaka nie znajduje potwierdzenia ani w historii tego zawodu, ani też we współczesnej praktyce. Istotną cechą zawodu nauczyciela przedszkola jest jego całkowite sfeminizowanie.

Nauczycielka jest bez wątpienia najważniejszym czynnikiem, dzięki któremu możliwa jest adaptacja dzieci do warunków życia w przedszkolu. Przedszkole jest jedną z pierwszych instytucji społecznych, poza rodziną, z którą dziecko styka się w życiu.

Zdaniem K. Małkiewicz zetknięcie się dorosłego i dziecka w przedszkolu to spotkanie dwóch ścieżek rozwoju, a nie jedynie chodzenie do przedszkola (dziecko) czy chodzenie do pracy (dorosły - nauczyciel). Fakt pójścia do przedszkola przez dziecko ma podstawowe znaczenie dla jego rozwoju indywidualnego. "Bycie w przedszkolu" - to coś, w czym określa się i buduje ludzka indywidualność: dziecka i dorosłego.

Jest to czas tworzący okazję, a nawet wymuszający indywidualne (specyficzne, charakterystyczne) "zaistnienie" w świecie społecznym, czas odejścia od własnego domu, w którym człowiek staje się odpowiedzialny za swoje decyzje, wymagające świadomych i sprecyzowanych wyborów. Ustalają się relacje między własnymi pasjami i ambicjami, a wymaganiami i oczekiwaniami rodziny, społeczności, społeczeństwa.

Praca zawodowa stwarza jedną z okazji do sprawdzania siebie. W warunkach pracy w przedszkolu oznacza to sprawdzanie się wobec dzieci, które zupełnie tego nieświadome, mogą przyczynić się do rozwoju dorosłego, jeśli jednak potrafi on zobaczyć i usłyszeć, jak odbierają one to, co on robi. Taki nauczyciel będzie nastawiony w kontakcie z dziećmi nie tylko na dawanie (na nim spoczywa odpowiedzialność za nauczenie ich różnych rzeczy, obudzenie zainteresowań), ale także na branie czegoś dla siebie (pogłębienie wiedzy o sobie, doznawanie satysfakcji, zadowolenia z życia.

Nauczyciel musi przede wszystkim akceptować samego siebie, ażeby mógł akceptować dziecko, jako autonomiczną jednostkę odmienną i niepowtarzalną, mającą wady i zalety oraz prawo do tego, aby żyć tu i teraz, rozwijać się i współtworzyć przyszłość.

Z szeroko pojętej akceptacji wynika stosowanie w pracy zasady dwupodmiotowości, która zakłada wzajemność brania i dawania, naprzemienność zajmowania pierwszej (inicjującej) i drugiej (przyjmującej) pozycji w procesie komunikowania się, dochodzenia do wspólnych znaczeń. Przyjęcie tej zasady przejawia się w traktowaniu dziecka jako drugiego człowieka, a więc stosowaniu i przestrzeganiu wobec niego takich samych zasad zachowania jak wobec innych dorosłych.

Zgodnie z zasadą dwupodmiotowości nauczyciel nie powinien podkreślać ciągle własnej kompetencji wobec dziecka, natomiast powinien być świadomy tego, że dziecko jest również kompetentne w wielu dziedzinach.

Dobra znajomość dzieci - ich potrzeb, właściwości rozwojowych, różnic indywidualnych i ich uwarunkowań - oraz odpowiednie zasady i metody pracy z wychowankami w dobrych warunkach materialno - technicznych, są podstawą powodzenia wychowawczego nauczyciela. Od sposobu, w jaki organizuje ona pracę z dziećmi, zależą ich zachowania. Chcąc nauczyć dzieci współdziałania z innymi sama powinna traktować dziecko jako partnera, współuczestnicząc w zajęciach i zabawach, dając dzieciom gwarancję bezpieczeństwa psychicznego, fizycznego, a także swoim postępowaniem ukazywać dzieciom przykłady rozwiązań sytuacji konfliktowych i trudnych.

Współdziałanie z dziećmi w wieku przedszkolnym wymaga od nauczycielki stałej gotowości do działania, dobrego zdrowia, energii, pogodnego usposobienia oraz umiłowania wolnej przestrzeni.

Aby współżyć z małymi dziećmi codziennie, nauczycielka musi naprawdę kochać małe dzieci i czerpać zadowolenie z możliwości zrozumienia ich i pracy z nimi. Jeżeli chce choć w części pomóc swoim wychowankom w realizacji ich własnych możliwości rozwojowych oraz w znalezieniu swoich miejsc w otaczającym ich świecie ważne jest by nauczycielka w każdym dziecku widziała fascynującą indywidualność. Wykonując to zadanie musi opierać swoje działanie pedagogiczne na prawach rozwoju dziecka, wspierać je, współdziałać z nimi, a nie urabiać według własnego wzoru.

W przedszkolu nauczyciel jest - w stopniu nie występującym w żadnym innym ogniwie sformalizowanego systemu wychowawczego - postacią dla dziecka centralną. Przy prawidłowo ukształtowanych stosunkach nauczycielki z dziećmi zachowana jest bardzo silna więź emocjonalna. Dzieci chętnie przebywają w jej otoczeniu, wykonują polecenia, czują się bezpiecznie.

Wychowawcy najmłodszych mają do spełnienia zadania szczególne - dzieci pozostające pod ich opieką oczekują bowiem bardzo wiele - czujnej uwagi, troski o ich zdrowie, klimatu ciepła i zrozumienia. W pracy każdej nauczycielki najwyższą wartością powinno być dobro dziecka, odpowiedzialność za jego wychowanie i rozwój. Zatem główną powinnością współczesnego nauczyciela jest tworzenie możliwości dla takich doświadczeń dziecka, które są wartościowe rozwojowo. Zadaniem nauczyciela jest stałe oferowanie różnorodnych tematów i sposobów działania. Nie powinien jednak zmuszać i obligować dzieci, czy też korygować i oceniać ich działania, ale przede wszystkim musi je akceptować. Zawsze powinien dawać odczuć swoją obecność tym, którzy jej szukają oraz być niewidzialnym dla tych, którzy znaleźli. W stosunku do dziecka odnoszącego sukcesy w działaniu, powinien zmienić się z nauczyciela w obserwatora, z osoby mówiącej w osobę słuchającą, z osoby przekazującej wiedzę w osobę uczącą się.

Nauczycielka musi być zainteresowana tym, jak może pomóc dziecku w uczeniu się różnych nowych umiejętności. Jego istota to negocjowanie wspólnej linii działania przez dziecko i dorosłego, które przejawia się w tym, że:
- dorosły proponuje dziecku jakieś działanie, pozostawiając mu równocześnie do określenia czas, miejsce oraz sposoby realizacji,
- dorosły inspiruje aktywność dziecka, odwołując się do jego możliwości i upodobań, czy zainteresowań.

To z kolei sprawia, że dziecko z ochotą i ciekawością podąża za propozycjami nauczyciela.

Praca nauczycielki jest złożona, a na jej efekty trzeba czekać bardzo długo, nierzadko całe lata. Wymaga to od niej jasnego uświadomienia sobie tego, ku czemu jej działalność ma zmierzać i co ma robić w krótszych odcinkach czasu. Musi wiedzieć, co może i co chce dać dziecku obecnie i co może zaowocować później. Naczelną wartością, jaką przyjęto w wychowaniu jest wszechstronny rozwój jednostki. Toteż codzienna praca nauczyciela powinna tej wartości służyć.

Plastyczność dziecka w wieku przedszkolnym stwarza wielką szansę edukacyjną. Od jej prawidłowego wykorzystania zależą dalsze etapy rozwoju dziecka, a zwłaszcza przyrost uzdolnień, rozbudzenie potrzeb poznawczych, właściwy rozwój fizyczny i harmonijne kształtowanie się wszystkich składników osobowości.

Może dlatego zawód nauczyciela przedszkola wymaga nie tylko kwalifikacji, ale także specjalnych predyspozycji psychicznych.

J. Gajęcka uważa, że nauczyciela dzieci przedszkolnych powinien cechować dynamizm, radość życia (codzienne stawanie ponad troskami codzienności) oraz związana z całokształtem oddziaływań wychowawczo - dydaktycznych kompetencja przejawiająca się nie tylko w tym, co posiada, ale ustawicznym samokształceniu, samodoskonaleniu, uwzględnianiu w swojej pracy wyników najnowszych badań i współczesnych tendencji po wcześniejszej trzeźwej ich selekcji.

Działalność pedagogiczna nauczyciela wychowania przedszkolnego musi więc opierać się na gruntownej wiedzy o rozwoju dziecka. Wiedza ta nie służy ocenie dziecka, ale zrozumieniu zjawisk psychologicznych zachodzących w nim i przewidywaniu skutków podejmowanych działań. Ma być więc środkiem, a nie celem samym w sobie.

Praca w przedszkolu wymaga od nauczyciela znacznej samokontroli, dużej wewnętrznej kultury regulującej sposób jego zachowania się, postępowania z dziećmi, troski o swój wygląd zewnętrzny i poprawność języka.

Zdaniem S. Jędrzejewskiego dobry nauczyciel - to nauczyciel rozbudzony kulturalnie i intelektualnie, zainteresowany sprawami środowiska, w którym pracuje, chcący oddziaływać na to środowisko - nauczyciel twórczy.

Pożądane cechy jakie powinny charakteryzować każdego nauczyciela przedszkola to także pomysłowość, odchodzenie od schematyzmu, innowacyjność w pracy, a zarazem przyjmowanie pomysłów proponowanych przez dzieci. Nauczyciel powinien być dla dziecka partnerem w pełnym znaczeniu tego słowa. A jeśli uznaje się już kogoś za partnera to należy go poważnie traktować, wykazywać cierpliwość w wysłuchiwaniu jego relacji, współdziałać w zrozumieniu jego intencji, a także stwarzać szanse do wykazania się. Partnerstwo z dzieckiem przez wielu pedagogów uznawane jest za jedyną, słuszną metodę postępowania. Źródłem takiego wyboru jest szacunek dla rozwijającej się osobowości, wiara w ludzkie wartości, które łatwiej i prędzej ujawniają się w warunkach odpowiedzialności, w klimacie prawa do bycia sobą, w tym także prawa do błędu i jego naprawienia.

Tak więc pedagogiczne wykorzystanie okresu przedszkolnego w rozwoju człowieka jest racjonalnym działaniem Powinno wiec być w rękach "profesjonalistów", których umiejętności pedagogiczne to nie tylko wiedza teoretyczna, ale także hierarchia ich wartości, doświadczenie pedagogiczne i tzw. wiedza intuicyjna.

Codzienne sytuacje i warunki wychowawcze jakie mają miejsce w przedszkolu układają się w procesy i struktury niepowtarzalne wymagające samodzielnych, niestereotypowych zachowań i rozwiązań ze strony nauczyciela.

Aby cieszyć się radością dzieci i uznaniem rodziców nauczyciel musi wciąż poszukiwać nowych rozwiązań i doskonalić już znane.

Literatura:
1. H. Czajkowska - Kilianek, J. Kilianek: Identyfikacja z zawodem nauczycielek przedszkola. Ruch Pedagogiczny 1985, nr 5.
2. J. Woskowski: Socjologia wychowania. Warszawa 1983.
3. K. Małkiewicz: O kompetencji w pracy nauczyciela. Wychowanie w Przedszkolu 1992, nr 2.
4. I. Oksińska: O refleksji pedagogicznej i kompetencjach nauczyciela. Wychowanie w Przedszkolu 1998, nr 6.
5. J. Gajęcka: Chować dzieci każdy może. Głos Nauczycielski 1994, nr 19.
6. I. Suchanek: O partnerskiej postawie nauczyciela. Wychowanie w Przedszkolu 1995, nr 10.
7. S. Jędrzejewski: Wybór tekstów z socjologii wychowania. Warszawa 1981.
 

Opracowanie: mgr Barbara Tyrańska

Wyświetleń: 1935


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.