Scenariusz lekcji z biologii w klasie III gimnazjum

"Na początku wszystkie rzeczy były w nieładzie, w niezliczonej ilości i nieskończenie małe, tylko bowiem nieskończenie małe istniało"
Anaksagoras V w.p.n.e.

Dział programu: Ewolucja

Hasło: Główne etapy ewolucji żywych organizmów - lekcja utrwalająca wiadomości.

Cele nauczania:
Uczeń:
- określa warunki panujące na Ziemi ok. 3,5 mld lat temu
- wskazuje środowisko wodne jako miejsce długotrwałej ewolucji organizmów
- przedstawia główne etapy ewolucji komórki
- wykazuje główne etapy ewolucji roślin związane z wyjściem na ląd
- wskazuje główne etapy ewolucji zwierząt
- zaprojektuje schemat ewolucji komórki, roślin i zwierząt
- zdobywa umiejętności pracy zespołowej

Metody i formy pracy:
- praca w grupach
- pogadanka, dyskusja kierowana przez nauczyciela

Środki dydaktyczne:
- plansze przygotowane przez uczniów w grupach
- schemat budowy organizmów, zdjęcia odcisków, odlewów organizmów żyjących w dawnych epokach
- karteczki z napisami "premia"
- wydrukowane krzyżówki do sprawdzenia wiadomości

Literatura pomocnicza:
"Świat biologii" - Alvin Nason, Robert L. Dehaan
Biologia dla kl. IV LO - A. Jerzmanowski
Biologia XXI dla gimnazjum - A. Jerzmanowsk

A. Faza wprowadzająca:
Nawiązanie do tematu lekcji przez przypomnienie pojęć ewolucja i koncepcji teorii ewolucji K. Darwina
Przypomnienie zjawiska zmienności organizmów, zmienności genetycznej i środowiskowej

B. Faza realizacji:

Podział klasy na cztery grupy. Uczniowie danej grupy prezentują przygotowaną na zadanie domowe planszę dotyczącą poszczególnych etapów ewolucji.
Uczniowie każdej grupy otrzymują kartki z zagadnieniami do omówienia adekwatne do przygotowanej przez nich planszy.

Prezentacja grupy I

Polecenie:
Na podstawie przygotowanej planszy pod hasłem: "Ewolucja komórki" przedstaw jakie zmiany następowały w pierwszych komórkach;
- określ skład atmosfery pierwotnej i warunki w morzach (pierwszy uczeń)
- podaj zmiany w budowie komórki (drugi uczeń)
- podaj zmiany w sposobie odżywiania i oddychania komórek (trzeci uczeń)
- wybierz spośród przygotowanych schematów organizmy żyjące na tym etapie ewolucji (czwarty uczeń)
- podaj ogólne wnioski dotyczące tego etapu ewolucji (piąty uczeń dyktuje wnioski do zeszytów uczniów)

Każdy z uczniów wywiązujący się z przydzielonego zadania do omówienia otrzymuje karteczkę z napisem "premia" / uczniów do prezentacji wybiera nauczyciel /.

Prezentacja grupy II

Polecenie:
Przedstaw w zarysie ewolucję roślin na Ziemi;
- podaj nazwę organizmów, od których zaczęła się ewolucja roślin, w jakie organelle były one wyposażone (pierwszy uczeń)
- przedstaw pierwsze rośliny lądowe z okresu syluru, dewonu (drugi uczeń)
- podaj formy organizmów, które rozwinęły się z psylofitów, krótko je scharakteryzuj (trzeci uczeń)
- omów, które rośliny stanowią najwyższy poziom rozwoju ewolucyjnego (czwarty uczeń)
- podaj notatkę do zeszytu uczniów o przystosowaniach do życia na lądzie roślin nasiennych (piąty uczeń)

Uczniowie tej grupy również otrzymują nagrody w postaci karteczek "premia".

Prezentacja grupy III

Polecenie:
Przedstaw w skrócie ewolucję świata zwierząt;
- podaj kiedy i w jakim środowisku pojawiły się pierwsze bezkręgowce (pierwszy uczeń)
- scharakteryzuj formę zwierząt, która dała początek kręgowcom lądowym (drugi uczeń)
- omów zwierzę, które było formą pośrednią między dinozaurami a ptakami (trzeci uczeń)
- wybierz z przygotowanych pomocy zdjęcia i rysunki zwierząt żyjących w dawnych epokach (czwarty uczeń)
- przedstaw ewolucję kręgowców, podyktuj do zeszytów systematykę wybranego ssaka np. kota (piąty uczeń)

Po tej części lekcji także rozdawane są karteczki "premia".

Prezentacja grupy IV

Polecenie:
Omów stanowisko człowieka w przyrodzie:
- wskaż najbardziej istotne elementy dotyczące ewolucji rodzaju Homo (pierwszy uczeń)
- wskaż na mapie kolebkę ludzkości, miejsce gdzie odkryto najwięcej i najstarsze kopalne szczątki przodków człowieka (drugi uczeń)
- scharakteryzuj drzewo rodowe człowieka (trzeci uczeń)
- wymień cechy człowieka charakterystyczne tylko dla przedstawicieli naszego gatunku (czwarty uczeń)
- przypomnij systematykę człowieka rozumnego (piąty uczeń)
- podaj wnioski dotyczące przyczyn, które doprowadziły do powstania gatunku Homo sapiens i przygotuj krótką notatkę (szósty uczeń)

W tej fazie lekcji nauczyciel przydziela za zaprezentowane wiadomości karteczki z napisem "premia".

C. Faza podsumowująca:

Uczniowie w grupach omawiają wkład pracy włożony w przygotowanie plansz i dzielą się otrzymaną nagrodą w wysokości 100 zł. /banknot z gry "Eurobisnes" /. Otrzymane pieniądze wraz z otrzymanymi kartkami z napisem "premia" są zamieniane na odpowiednie oceny.

Na zakończenie nauczyciel rozdaje każdemu uczniowi krzyżówkę (lub zdania do uzupełnienia) jako zadanie domowe i autokontrolę utrwalonych wiadomości.

Przykładowy tekst ze zdaniami do uzupełnienia:

Sprawdzenie wiadomości
Ewolucja to proces ...................................................................................................... .
Wiek Ziemi ocenia się na około................. lat.
Życie na Ziemi powstało w środowisku.............................
W pierwotnej atmosferze znajdują się gazy: (wymień minimum 4)............................ ...................................................................................................................................... .
Dzięki pojawieniu się organizmów fotosyntetyzujących atmosfera wzbogaciła się
w.................., uboczny produkt fotosyntezy.
Pierwsze organizmy jednokomórkowe pojawiły się około ............................ lat temu.

Przykładowa krzyżówka:

Wiek Ziemi mierzymy w...................... lat.
Nauka o szczątkach organizmów z poprzednich epok geologicznych.
Okres ery paleozoicznej, w której powstały pokłady węgla.
Proces ciągłych, powolnych zmian.
Skrzydło nietoperza, ręka człowieka, kończyna delfina to narządy ..................
Skrzydło ptaka i skrzydło owada to narządy..............................

Opracowanie: Małgorzata Sternik
nauczyciel Gimnazjum w Sieniawie

Wyświetleń: 7331