Muzykoterapia w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym

Muzyka łagodzi pierwsze trudności w okresie adaptacyjnym, dlatego też niezmiernie ważne jest dostrzeżenie tego problemu przez wychowawcę grupy i podjęcie działań łagodzących przebieg procesu adaptacyjnego. Nauczyciel może w znacznym stopniu ułatwić dziecku pokonywanie trudności adaptacyjnych jeśli chce i jeśli odnajdzie właściwy sposób, którym może być stymulowanie aktywności muzycznej dziecka.

Do podstawowych form aktywności muzycznej zalicza się:
- śpiew,
- słuchanie muzyki i śpiewu,
- ruch przy muzyce,
- grę na instrumentach,
- tworzenie (improwizowanie).

Do zabaw z elementem muzyki podejmowanych przez dzieci zalicza się różne śpiewanki, wyliczanki oraz zabawy rytmiczne stanowiące swoisty folklor dziecięcy. Do nich właśnie już w najmłodszych grupach powinien inspirować nauczyciel. Ciepły głos wychowawczyni, umiejętne korzystanie z instrumentu muzycznego i prowadzenie zabaw muzyczno-ruchowych sprawiają dzieciom wiele radości i dają poczucie bezpieczeństwa psychicznego.

W zabawach w kole, przy śpiewie nauczyciela lub przy muzyce, zaspakajane są podstawowe potrzeby psychiczne i społeczne dziecka jak np. potrzeba kontaktu z rówieśnikami, potrzeba akceptacji czy uznania. Trzymanie się w kole za ręce daje dzieciom poczucie wspólnoty i zapewnia przepływ energii witalnej.

Terapeutyczną rolę w procesie adaptacyjnym odgrywa niewątpliwie słuchanie muzyki oraz naturalnego instrumentu, jakim jest głos nauczyciela. Stopniowo wprowadzamy słuchanie muzyki instrumentalnej, najlepiej żywej, ale może to być także muzyka mechaniczna. Forma ta często jest niedoceniana przez nauczycieli w obawie przed niedojrzałością psychiczną i poznawczą dzieci. Pogląd ten jest niesłuszny, ponieważ dziecko dzięki intuicji i przeżyciu emocjonalnemu dźwięków słyszy znacznie więcej niż oczekują od niego dorośli. Słuchaniu muzyki towarzyszą reakcje emocjonalne oraz związane z nimi przemiany biochemiczne organizmu i reakcje wegetatywne.

Muzyka jest także zjawiskiem fizykalnym (tzn. posiadającym zbiór drgań akustycznych), zatem wywołuje u dziecka określone reakcje fizyczne i towarzyszące im reakcje psychiczne.

W muzykoterapii wykorzystuje się stymulacyjne oddziaływanie rytmu, melodii, dynamiki, harmonii, barwy czy tempa.

Inną formą aktywności muzycznej posiadającą również cechy terapii jest śpiewanie piosenek przez dzieci. Należy zachęcić do niej, gdyż czynność ta sprawia dzieciom przyjemność. Poza tym terapeutyczny wpływ odgrywają tu także elementy pozamuzyczne, czyli treści piosenek emocjonalnie bliskie dzieciom.

Walory terapeutyczne można odnaleźć w grze na instrumentach. Forma ta przez czynność motoryczną pobudza myślenie dziecka, a także daje mu satysfakcję z działalności słuchowo-werbalnej. Mimo ograniczonych sprawności manualnych również maluchy chętnie uczestniczą w instrumentacji śpiewanych piosenek np. na bębenku.

Terapeutyczna funkcja form twórczych aktywności muzycznej polega głównie na uzewnętrznieniu uczuć przez dziecko, a także na zaspokojeniu potrzeby uznania, ponieważ śpiewa się dla pani i całej grupy.

Przykłady wpływu aktywności muzycznej na modyfikację zachowań dzieci.

Terapeutyczna rola aktywności muzycznej w przypadku tzw. "dobrego przedszkolaka" , sprowadza się głównie do zaspokojenia podstawowych potrzeb rozwojowych jak np. potrzeby ruchu, akceptacji, uznania.

Dzieciom zaliczanym do grupy tzw. "chwiejnego przedszkolaka" , muzykoterapia zapewnia przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa, doprowadza je do stanu równowagi psychicznej oraz umożliwia realizację potrzeb rozwojowych.

Dzieci charakterystyczne dla grupy tzw. "agresywnego przedszkolaka" , oprócz realizacji naturalnych potrzeb poprzez aktywność muzyczną, sprowadzane są również do pewnej równowagi nerwowej. Umiejętnie dobrany przez nauczyciela zestaw zabaw muzycznych oraz ciekawy repertuar piosenek do śpiewania i słuchania jest źródłem wyhamowania nadmiernej pobudliwości psychoruchowej tych dzieci.

Dzieci "smutne" w trakcie zabaw i zajęć muzycznych uwalniają się od napięć, będących źródłem silnie kontrolowanego przez nich zachowania się i związanego z tym wewnętrznego niezadowolenia i smutku. Widoczne podczas zabaw i zajęć muzycznych ożywienie w ruchach i mimice świadczy o tym, że aktywność muzyczna powoduje u tych dzieci zarówno zmiany wewnętrzne jak i zewnętrzne.

Propozycje do naszej pracy:

1. Gimnastyka przy muzyce. Aktywny odpoczynek stanowi nie tylko działalność profilaktyczną wobec różnych chorób, ale także odświeża umysł, łagodzi lub niweluje skutki zmęczenia, wprowadza radość życia, podtrzymuje pożądany poziom sprawności fizycznej. Pod wpływem muzyki zanika u ćwiczących wewnętrzne zahamowanie, niepewność, nieśmiałość a wytwarza się nastrój aktywnego zainteresowania, atmosfera radości i zadowolenia. Właściwie dobrana muzyka oddziaływuje emocjonalnie na ćwiczących. Wzmacnia dziecięcy układ mięśniowy. Pozwala ocenić siłę, trwanie i objętość swych ruchów, przyczyniając się do uformowania jego woli, wyobraźni
i inteligencji. Pani Regina Przyborowska-Wynimko i pan Kazimierz Koszykowski opracowali kasetę pt. "Rytmy", która służy za pomoc w czasie zajęć ruchowych z muzyką. Zawiera ona dwa zestawy muzyczne (po 12 rytmów każdy) opracowane na podstawie znanych metod aktywizujących twórczy, utaneczniony ruch (Orffa, Labana, Kniessów, metoda projektowania okazji edukacyjnych). Do każdej kasety dołączono komentarz metodyczny z sześcioma propozycjami układów i ćwiczeń dostosowanych do utworów skomponowanych w różnym tempie.

2. Następna propozycja, to propozycja pani Wandy Soluch, która podkreśla także terapeutyczną rolę muzyki w wychowaniu dzieci. Proponuje ona zorganizowanie muzycznego dnia w przedszkolu (muzyczny ranek, muzyczne posiłki, muzyczne rozmowy instrumentów, muzyczne rysunki), które pozwalają lepiej poznać dziecko, odczytać jego pragnienia, marzenia, kłopoty i smutki.

3. Propozycja Urszuli Leciej o wykorzystaniu w nauce czytania metody dobrego startu prof. Marty Bogdanowicz, również należy do metod terapii psychomotorycznej.
W ostatnich latach Marta Bogdanowicz we współpracy z Marią Tomaszewską opracowała
modyfikację swojej metody do wprowadzania liter w klasach przedszkolnych w pracy pt.:
a) "Piosenki na literki", Wydawnictwo Elfax, Gdynia 1993 r.
b) "Piosenki do rysowania dla dzieci 3-4 letnich" - M. Bogdanowicz, D. Szlagowska
c) "Piosenki i znaki" dla dzieci 6-7 letnich w klasach "0", Warszawa 1989 r., WS i P.

4. Karolina Sutherland, autorka książki "Mamusiu, tak mi źle, mamusiu kocham cię", dziennikarka i terapeutka podaje nowe techniki pracy z dzieckiem z wykorzystaniem sugestii wizualizacji. Autorka wraz z książką dedykowaną rodzicom i wychowawcom proponuje taśmę magnetofonową pt. "Jestem twoim aniołem" z piękną wizualizacją i pozytywną afirmacją. Pomagają one zasnąć, wyciszają negatywne emocje, dają poczucie własnej wartości, bezpieczeństwa i akceptacji. Dziecko osiąga stan równowagi psychofizycznej za sprawą pełnego relaksu i odprężenia. Autorka podaje w swojej książce wskazówki tworzenia wizualizacji w czasie zasypiania i budzenia się dzieci. Namawia do pracy z dzieckiem w czasie snu, wykorzystania nagrań z piękną wizualizacją i słowami pełnymi miłości na tle pięknej medytacyjnej muzyki. Tworząc wizualizację operuje się takimi zwrotami: jesteś kochany, miły, dobry (rozbudowując je).

5. Stan równowagi można też osiągnąć na zajęciach ruchowych w czasie tzw. Opowieści ruchowej. Oddziaływanie na dzieci będzie skuteczniejsze, gdy zajęcia odbywać się będą na tle subtelnej muzyki np. głosów natury, deszczu, wiatru, szmeru strumyka, oceanu czy śpiewu ptaków. Muzyka i takie efekty akustyczne prowadzają umysł w stan alfa, w którym staje się bardziej podatny na uczenie i zapamiętywanie jak również wzrastają jego możliwości twórcze.

6. Pozycja książkowa do wykorzystania w pracy z dziećmi: "Dźwięk i gest",
Ewa Skowrońska-Lebecka, Warszawa 1984 r. Znajdujemy tu wiele ćwiczeń i zabaw, które można wykorzystać w grupie dzieci 6-letnich (wraz ze wskazówkami metodycznymi).
 

Opracowanie: mgr Alina Dołęga

Wyświetleń: 4554