Liturgia istnienia czyli powszedniość i sacrum w poezji Mirona Białoszewskiego

Cele lekcji:
Uczeń zna:
- wiersz M. Białoszewskiego "Szare eminencje zachwytu";
- obraz Vermeera "Kobieta ważąca perły";
Uczeń rozumie:
- jaka jest funkcja zastosowanych przez poetę środków artystycznych;
- jakie założenia mogą przyświecać współczesnej sztuce;
Uczeń potrafi:
- dostrzegać estetyczny i metafizyczny wymiar codzienności;
- dokonać analizy i interpretacji wiersza współczesnego;
- wykorzystać wiadomości z różnych dziedzin wiedzy do zrozumienia tekstu;
- zabrać głos w dyskusji o sztuce współczesnej i jej założeniach estetycznych.

Metody:
- elementy dramy;
- problemowa;
- ukierunkowana analiza obrazu i tekstu.

Formy pracy:
- zespołowa;
- grupowa.

Pomoce dydaktyczne:
- łyżka durszlakowa;
- reprodukcja obrazu Vermeera "Kobieta ważąca perły";
- tekst wiersza M. Białoszewskiego: "Szare eminencje zachwytu" (załącznik 1)
- kartki z poleceniami dla grup (załącznik 2)
- nagranie piosenki w wykonaniu G. Turnaua: "Wszystko, co piękne".

I. Wstęp:
Ćwiczenie dramowe.
Nauczyciel pisze na tablicy hasło wywoławcze "Wszystko jest poezja".
Informuje, że będziemy dziś pisać wiersze i szukamy tematu wśród otaczających nas przedmiotów. Po minucie zastanowienia każdy ma podnieść do góry przedmiot, o którym można napisać wiersz. Nauczyciel podnosi łyżkę durszlakową.
Komentarz:
Czy dostrzegamy poetyckość codzienności?
Czy przyniesiony przeze mnie przedmiot kojarzy się wam z poezją, może czyjąś konkretną?

Zapis tematu na tablicy.

II. Część właściwa
A. Nauczyciel na jednej stronie tablicy pisze tytuły wierszy Morsztyna (Na zausznice w kłóteczki, Na toż, Na zausznice w dzwonki, Na krzyżyk na piersiach jednej panny). Na drugiej części umieszcza reprodukcję obrazu Jana Vermeera "Kobieta ważąca perły". Uczniowie poddają analizie tytuły, nauczyciel pisze pod spodem wyniki spostrzeżeń.
Pytania pomocnicze do tytułów wierszy:
Z jakich dziedzin są wzięte?
Czy to standardowe, zwyczajne tytuły? Czemu służą?
Pytania pomocnicze do analizy obrazu:
Co jest na pierwszym planie? Co na drugim?
Jaki efekt osiąga twórca przez zestawienie gestu codziennego ze świętym?

B. Analiza wiersza Mirona Białoszewskiego "Szare eminencje zachwytu"
Czytanie wiersza.
Podział klasy na 6 grup. Rozdanie lub wylosowanie kartek z nazwami grup: metafizyczna, malarska, językowa, matematyczna, muzyczna, literacka.

Polecenia:

Grupa malarska
W sztuce średniowiecza barwy, jak wszystko inne podlegały hierarchii. Złoty i srebrny oraz jasność światła były uważane za najwspanialsze, służyły za znaki boskości. Znajdź w wierszu odpowiednik takiego myślenia. Czemu służy w utworze ukazanie hierarchii kolorów?

Grupa językowa (lingwistyczna)
O łyżce durszlakowej czytamy, że "jest", o piecu, że "może być" jakiś. Różnica czasów jest nieprzypadkowa. W jakich okolicznościach przedmioty mogą być piękne?
Jakie wrażenie sprawiają słowa "wpływa w żywioły obleczeń monumentalnych"?

Grupa matematyczna
Wyjaśnij związek użycia liczby mnogiej w tytule z kompozycją wiersza. Czy można go ograniczyć do jednej zwrotki? Ukaż związek kompozycji wiersza z zasadą indukcji: "jeżeli pewne twierdzenie jest prawdziwe dla liczby naturalnej o wartości l, a także dla innej liczby naturalnej o wartości k, to jest ono prawdziwe również dla liczby następnej k+l, a zatem jest ono prawdziwe dla każdej liczby naturalnej.

Grupa muzyczna
We fragmencie w dzwonach palonych/ polanych biało/ wpływa w żywioły policz i zapisz układ układ samogłosek. Jaki efekt zauważyłeś?

Grupa literacka
Wyjaśnij związek wiersza z gatunkiem ody. Czy wiersz realizuje zasadę decorum? Ukaż związki wiersza ze średniowieczną i renesansową poezją miłosną. (Jakie słowa świadczą o podobieństwie do takich utworów?)

Grupa metafizyczna
Jaki efekt sprawia metafora świecisz w monstrancji jasności? Jak rozumiesz tytuł?

Grupy mają około 5 minut na przygotowanie odpowiedzi. Następnie referują wyniki swojej pracy.

Podsumowanie:
Wysłuchanie piosenki w wykonaniu G. Turnaua" Wszystko, co piękne ".
Dyskusja wokół sformułowania Spinozy:" Piękno nie należy do przedmiotu, tylko do patrzącego podmiotu ". Można skierować dyskusję w stronę wartości sztuki współczesnej.

Praca domowa:
Przypomnieć, jak w poszczególnych epokach literackich kształtowało się poczucie piękna i poglądy na jego istotę (w formie pisemnej notatki).

Załącznik 1

Miron Białoszewski Szare eminencje zachwytu

Jakże się cieszę,
że jesteś niebem i kalejdoskopem,
że masz tyle sztucznych gwiazd,
że tak świecisz w monstrancji jasności,

gdy podnieść twoje wydrążone
pół - globu
dokoła oczu,
pod powietrze.

Jakżeś nieprzecedzona w bogactwie,
łyżko durszlakowa!

Piec tez jest piękny:
ma kafle i szpary,
może być siwy,
    srebrny,
    szary - aż senny -
a szczególnie kiedy
tasuje błyski
albo gdy zachodzi
i całym rytmem swych niedokładności
w dzwonach palonych
    polanych biało
wpływa w żywioły
obleczeń monumentalnych.

Załącznik 2
Polecenia:

Grupa malarska
W sztuce średniowiecza barwy, jak wszystko inne podlegały hierarchii. Złoty i srebrny oraz jasność światła były uważane za najwspanialsze, służyły za znaki boskości. Znajdź w wierszu odpowiednik takiego myślenia. Czemu służy w utworze ukazanie hierarchii kolorów?

Grupa językowa (lingwistyczna)
O łyżce durszlakowej czytamy, że" jest ", o piecu, że" może być "jakiś. Różnica czasów jest nieprzypadkowa. W jakich okolicznościach przedmioty mogą być piękne?
Jakie wrażenie sprawiają słowa" wpływa w żywioły obleczeń monumentalnych "?

Grupa matematyczna
Wyjaśnij związek użycia liczby mnogiej w tytule z kompozycją wiersza. Czy można go ograniczyć do jednej zwrotki? Ukaż związek kompozycji wiersza z zasadą indukcji:" jeżeli pewne twierdzenie jest prawdziwe dla liczby naturalnej o wartości l, a także dla innej liczby naturalnej o wartości k, to jest ono prawdziwe również dla liczby następnej k+l, a zatem jest ono prawdziwe dla każdej liczby naturalnej.

Grupa muzyczna
We fragmencie w dzwonach palonych/ polanych biało/ wpływa w żywioły policz i zapisz układ układ samogłosek. Jaki efekt zauważyłeś?

Grupa literacka
Wyjaśnij związek wiersza z gatunkiem ody. Czy wiersz realizuje zasadę decorum? Ukaż związki wiersza ze średniowieczną i renesansową poezją miłosną. (Jakie słowa świadczą o podobieństwie do takich utworów?)

Grupa metafizyczna
Jaki efekt sprawia metafora świecisz w monstrancji jasności? Jak rozumiesz tytuł?
 

Opracowanie: Anna Zawadzka

Wyświetleń: 3668