Komputer na lekcjach języka polskiego

Wbrew powszechnym pierwotnie sądom, iż komputery można będzie stosować jedynie w naukach ścisłych, praktyka pokazała, że z dużym powodzeniem wykorzystywać je można także w naukach humanistycznych, w tym także na lekcjach języka polskiego.

Oczywiście same komputery niewiele zmienią w procesie nauczania, jeśli nie zastosujemy do nich odpowiedniego oprogramowania.

Szczególnie pomocne okazują się w tym momencie edukacyjne programy multimedialne, dostępność do których zwiększa się z roku na rok. Zastosowanie multimediów w szkole pozwala bowiem na osiągnięcie szeregu korzyści dydaktycznych.

Po pierwsze, zastosowanie technik multimedialnych w znacznym stopniu rozszerza możliwości prezentacji treści nauczania.

Po drugie, systemy tego typu pozwalają zwiększyć motywację ucznia do uczenia się. Nie wynika to tylko z faktu nowości, jaką dla wielu uczniów jest praca z komputerem, a która sama w sobie także sprzyja podniesieniu motywacji, ale z faktu, że techniki multimedialne pozwalają wyeliminować jedną z bardzo istotnych przyczyn negatywnego stosunku uczniów do procesu nauczania - uczenia się, a mianowicie: niepowodzeń w działaniach uczniów wynikających z niezrozumienia istoty problemu, braków wiedzy.

Po trzecie, multimedialne systemy edukacyjne w aktywny sposób wprowadzają w proces nauczania - uczenia się wszystkich uczniów, bez względu na ich możliwości. W przypadku pracy z programami multimedialnymi uczeń może zadawać pytania, określać formę pracy i sposób prezentacji materiału nauczania. Dzięki zastosowaniu oprogramowania dydaktycznego umożliwia się uczniowi samodzielny wybór formy i zakresu pomocy.

Czwartą korzyścią, jaką przynosi zastosowanie multimedialnych środków dydaktycznych w procesie kształcenia jest sprzyjanie kształtowaniu u uczniów refleksji nad swoją działalnością. Chodzi tu przede wszystkim o fakt, że systemy te prezentują uczniowi rezultaty jego działań, co umożliwia ich wartościowanie z punktu widzenia postawionego celu. [1]

Wartość dydaktyczną lekcji języka polskiego bardzo podnoszą encyklopedie multimedialne. Najistotniejsza w nich jest łatwość dotarcia do potrzebnych tekstów, nagrań czy filmów znajdujących się na płytach CD. Ostatnie lata zaowocowały masową produkcją takich encyklopedii. Zmusza to jednak nauczycieli do dokładnego śledzenia rynku wydawniczego.

Przedmiotem niniejszego opracowania nie jest jednak prezentacja szerokich możliwości ich zastosowania na lekcjach języka polskiego.

Systemy prezentacyjne i programistyczne stwarzają możliwość tworzenia aplikacji multimedialnych również samym nauczycielom.

Poprzez takie prezentacje przyswajanie wiadomości jest łatwiejsze i przyjemniejsze. Percepcja informacji przekazywanych w postaci graficznej jest o wiele szybsza i skuteczniejsza niż w postaci werbalnej.[2] Po obejrzeniu na lekcji prezentacji multimedialnej okazuje się, że uczniowie często kojarzą fakty poprzez przypomnienie sobie elementów graficznych. Programy graficzne służą doskonaleniu już zdobytej wiedzy i łączeniu jej z nową.

Z powodzeniem można wykorzystać programy do sporządzania prezentacji multimedialnych również przez samych uczniów.

Są najbardziej uniwersalnym narzędziem ułatwiającym proces zdobywania wiedzy, wspomagają więc tradycyjne nauczanie, ale także umożliwiają samodzielne organizowanie procesu nauczania - uczenia się.

Na lekcjach języka polskiego uczniowie mogą również rozwiązywać komputerowe testy wyboru, przygotowane przez nauczyciela lub kupione, dostępne na rynku wydawniczym w coraz większych ilościach. Rozwiązywanie testów ma wiele zalet, ponieważ wielokrotne dokonywanie wyboru właściwych odpowiedzi sprzyja przyswajaniu wiedzy, kształci umiejętność pracy z komputerem, zmusza dziecko do czytania i wyszukiwania poprawnych odpowiedzi.

Edytory tekstu szczególnie przydatne mogą być do sporządzania notatek, uzupełniania zdań z luką, budowania i wypełniania różnego rodzaju tabel. Mogą ułatwić naukę konstruowania wypowiedzi, na którą tak wielką uwagę kładzie podstawa programowa oraz wspomóc tworzenie własnego warsztatu pracy umysłowej.

Jako propozycje komputerowego wspomagania nauczania języka polskiego niech posłuży jeden z cyklu opracowanych przez autora pracy scenariuszy lekcji przeprowadzonych w klasie IV z wykorzystaniem - wykonanej przez autora - prezentacji multimedialnej "Formy wypowiedzi..."

Scenariusze zakładają wykorzystanie edytora tekstu Microsoft Word do redagowania form wypowiedzi pisemnej podczas lekcji języka polskiego oraz programu Power Point do uprzedniego wykonania prezentacji multimedialnej (zawierającej zasady redagowania form wypowiedzi pisemnych przewidzianych w programie podstawowej) i posłużenia się nim w trakcie zajęć. (Prezentacja "Formy wypowiedzi.." posłużyć może nie tylko na lekcjach wprowadzających formy wypowiedzi, ale również jako przypomnienie zasad ich tworzenia na innych lekcjach.)

Lekcje przeprowadzono w klasie liczącej 31 osób. Są to uczniowie szkoły wiejskiej, spośród których dwoje ma komputer w domu.

Dotychczasowe kontakty tej klasy z komputerem to: 1 nadobowiązkowa godzina tygodniowo w klasie III (Uczestniczyli wszyscy uczniowie.), 1 obowiązkowa godzina informatyki w klasie IV oraz 1 nadobowiązkowa (Również uczestniczą wszyscy uczniowie.).

Grupa charakteryzuje się dość sprawną obsługą podstawowych programów użytkowych: Paint, Microsoft Word oraz minimalnymi umiejętnościami obsługi programu Power Point.

Zapewnione są więc warunki do przeprowadzenia lekcji, podczas której obsługa komputera jest środkiem wspomagającym osiąganie polonistycznych celów, a nie celem samym w sobie.

SCENARIUSZ ZAJĘĆ
opracowany przez Bogumiłę Kulę
(język polski, kl. IV)

Temat: Pory roku słowami malowane.

Cele operacyjne:
uczeń potrafi:
- wskazać wstęp, rozwinięcie, zakończenie w opisie
- dostrzec wskaźniki nawiązania w tekście kilkuzdaniowym
- zastosować akapity podczas zapisywania
- urozmaicać wypowiedź poprzez zamianę przymiotników wskazujących cechy na rzeczowniki i odwrotnie

Pojęcia kluczowe:
- opis
- akapit
- wstęp, rozwinięcie, zakończenie

Czas trwania:
90 min

Metody:
ćwiczenie przedmiotowe, ekspozycja, pogadanka, elementy burzy mózgów, praca z tekstem

Formy pracy:
grupowa jednolita

Środki dydaktyczne:
komputer z programem Word i Power Point, dokumenty Word dla każdej grupy: rozsypanka zdaniowa "Jesienny las" , "Kolorowa tabela" , prezentacja Power Point pt. "Formy wypowiedzi..."

Przebieg zajęć:
1. Wysłuchanie wiersza z poprzedniej lekcji, oglądanie prac plastycznych. (Uczniowie otrzymali polecenie przygotowania recytacji lub skomponowania muzyki do tekstu, zilustrowania w dowolnej technice wczesnojesiennego pejzażu.) ekspozycja
2. Podanie celów lekcji, zapisanie tematu.
3. Podział klasy na grupy (31 uczniów, 10 komputerów) poprzez losowanie liści różnych gatunków drzew. (Nauczyciel dba, by wraz ze zmianą zadania dla grupy następowała zmiana jej lidera.)
4. Każda grupa otwiera wskazany przez nauczyciela dokument Word (Załącznik 2), układa opis (Załącznik 1) z rozsypanki zdaniowej "Jesienny las" . praca z tekstem
5. Pogadanka - co pomogło w ułożeniu opisu?
6. Każda grupa zaznacza podkreśleniem wskaźniki nawiązania. (Uczniowie nazywają je "haczykami" lub "spinaczami" .) ćwiczenie przedmiotowe
7. Prezentacja wyników pracy, sprawdzenie poprawności.
8. Pogadanka - z ilu, jakich części składa się wypracowanie?
9. Każda grupa zaznacza kolorem wstęp, rozwinięcie, zakończenie.
ćwiczenie przedmiotowe
10. Pogadanka - jak wyróżnić części kompozycyjne tekstu?
11. Każda grupa wprowadza akapit (jeśli nie było). ćwiczenie przedmiotowe
12. Prezentacja slajdów 3-4 i 9-14 z "Form wypowiedzi..."
13. Zapisanie do zeszytu notatki pt. "Rady dla piszących wypracowania" . (Rady proponują uczniowie, nauczyciel dba, by znalazły się elementy: trójdzielna budowa, akapity, wskaźniki nawiązania, nienadużywanie "być" .) elementy burzy mózgów
14. Uzupełnianie luk w "Kolorowej tabeli" . (Załącznik 3) ćwiczenie przedmiotowe
15. Wyróżnianie w tekście opisu wybranymi kolorami "ó" , "rz" , "ż" , "ch" . ćwiczenie przedmiotowe
16. Praca domowa: Przepisz wypracowanie do zeszytu. (Uczniowie otrzymują kserokopie wydrukowanej ostatecznej wersji opisu.)
17. (Ewentualnie, gdyby pozostał czas na lekcji: Wpisz do zeszytu w oddzielnych rzędach w kolejności alfabetycznej wyrazy zawierające "ó" , "rz" , "ż" , "ch" .)

Planowana ewaluacja:
Następna lekcja: "Nasz park jesienią - redagujemy opis" będzie okazją do sprawdzenia, czy (i w jakim stopniu) uczniowie osiągnęli założone cele. Pozwoli też zaplanować dalszą pracę nad kształtowaniem umiejętności posługiwania się formą opisu.

ZAŁĄCZNIK 1

Jesienny las
Jesienny las to paleta przeróżnych barw: od złotej poprzez ognistą, rdzawą i ciemnobrązową do ciemnej zieleni świerków, które tworzą tło dla drzew liściastych.

W zależności od pory dnia barwy te występują w różnych tonach.

Gdy wstaje jasny, słoneczny poranek, błękitne niebo nadaje kolorom świeżość, a lekki wietrzyk, wprawiając liście w drżenie, tworzy cudowny, leśny koncert.

W południe zaś rozleniwiona natura zdaje się chłonąć cieplutkie promienie słoneczne każdą igiełką świerkową i każdym krzaczkiem borówek.

Nawet wiatr ucichł i nie chce przeszkadzać temu nabożnemu spokojowi.

Wreszcie godziny popołudniowe aż do późnego wieczora zlewają ten obrazek w jedno, aż zachodzące słońce przypomina człowiekowi o mijającym dniu i czasie.

Czy przekonałem was, że warto przyjrzeć się bogatym barwom jesieni i posłuchać jesiennego koncertu natury?

(Piotr Wisełka, SP Nr 2, kl. V, Wisła - praca wyróżniona w konkursie "Przyroda moja miłość" .) [3]

ZAŁĄCZNIK 2

Ułóż opis z poniższej rozsypanki zdaniowej. Posłuż się poleceniem "wytnij" i "wklej" .

Czy przekonałem was, że warto przyjrzeć się bogatym barwom jesieni i posłuchać jesiennego koncertu natury?

W południe zaś rozleniwiona natura zdaje się chłonąć cieplutkie promienie słoneczne każdą igiełką świerkową i każdym krzaczkiem borówek.

Jesienny las to paleta przeróżnych barw: od złotej poprzez ognistą, rdzawą i ciemnobrązową do ciemnej zieleni świerków, które tworzą tło dla drzew liściastych.

Wreszcie godziny popołudniowe aż do późnego wieczora zlewają ten obrazek w jedno, aż zachodzące słońce przypomina człowiekowi o mijającym dniu i czasie.

Jesienny las

Gdy wstaje jasny, słoneczny poranek, błękitne niebo nadaje kolorom świeżość, a lekki wietrzyk, wprawiając liście w drżenie, tworzy cudowny, leśny koncert.

(Piotr Wisełka, SP Nr 2, kl. V Wisła - praca wyróżniona w konkursie "Przyroda moja miłość" )

W zależności od pory dnia barwy te występują w różnych tonach.

Nawet wiatr ucichł i nie chce przeszkadzać temu nabożnemu spokojowi.

ZAŁĄCZNIK 3

Uzupełnij luki w "Kolorowej tabeli" , wstawiając odpowiednio rzeczownik lub przymiotnik oznaczający barwę.

"Kolorowa tabela"
 

Kolor wyrażony przymiotnikiem	Kolor wyrażony rzeczownikiem
zielone świerki (jakie?) ciemnozielone świerki .................................... niebo złote liście ..................................................... .....................................................	zieleń świerków (co?) ........................................................... ........................................................... ........................................................... jasność poranka ciemny brąz gałęzi

1. M. Kozielska, Komputer pomaga się uczyć, "Nowe w Szkole" , nr3/1999-2000, s. 23.
2. Zależności te przedstawia stożek doświadczenia Dale'a. Na podst.: J. Krzyżewska, "Aktywizujące metody i techniki w edukacji wczesnoszkolnej" , A.U. Omega, Suwalki 1998, s. 24.
3. "Korepetytor" , nr 6/1992, s.2.
 

Opracowanie: Bogumiła Kula
PSP w Radoszewicach

Wyświetleń: 5126