Zapobieganie niepowodzeniom szkolnym

Właściwy obraz samego siebie.

Każdy z na ma jakieś wyobrażenie o sobie "wie jaki jest". Wyobrażenie to, jest bardzo skomplikowane, składa się z różnych osobistych cech.

Najczęściej w literaturze używa się terminów: obraz samego siebie, autoportret, samoakceptacja, samoocena lub postawa wobec samego siebie. Każde z tych określeń jest bliskoznaczne ale nie identyczne. Na obraz samego siebie składa się: stosunek do własnego ciała, stosunek do siebie jako członka społeczności i do swojej przyszłości. Na obraz samego siebie składają się też: wygląd, umiejętności i zdolności, postawy i potrzeby, własna pozycja wśród innych. Samoocenę można utożsamiać też z wiarą, zaufaniem i szacunkiem do samego siebie.

Z jednej strony, obraz samego siebie jest organizacją cech uznawanych za swoje, odporną na zmiany. Z drugiej strony może dojść do różnych sytuacji trudnych, w których dotychczasowy obraz samego siebie zostanie naruszony lub zburzony.

Momentami krytycznymi, kiedy może to nastąpić może stać się rozpoczęcie nauki szkolnej.

Najważniejsze jest tak pomóc dziecku, by budowało taki obraz samego siebie i swojej samooceny, który stanie się czynnikiem motywującym do radzenia sobie z podstawowymi wyzwaniami, jakie niesie ze sobą nauka w szkole.

Aby to osiągnąć musimy:
- uczyć umiejętności rozpoznawania własnych plusów i minusów
- uczyć kreatywnego współistnienia w grupie rówieśniczej
- aprobować wysiłki i starania w procesie uczenia się
- ukazywać cele do realizacji (takie, które są w zasięgu możliwości ucznia)
- zapewniać poczucie bezpieczeństwa
- uczyć szybkiego podejmowania decyzji i realizacji zadania

Gdy osiągniemy te cele, uzyskamy u ucznia:
- pewność siebie
- wzmocnimy jego motywację do działania
- zwiększymy poczucie samokontroli
- przełamiemy bezradność
- zwiększymy samodzielność
- spowodujemy, że uczeń dostrzeże związek między włożonym wysiłkiem, a uzyskanymi wynikami
- uczeń uzyska aprobatę ze strony nauczycieli

Cechy charakterystyczne lęku przed niepowodzeniem.

Uczeń, który przeżywa ogromny lęk przed niepowodzeniem szkolnym zamartwia się, używa "strategii uników", chce, aby poświęcać mu dużo uwagi, źle sypia, jest bardzo ruchliwy, poci się, trzęsie, szybko wypada z równowagi, ma bóle głowy, nudności, biegunkę. Te objawy najczęściej obserwują rodzice. W szkole zaś taki uczeń niewiele rozumie z nowo wyjaśnianego materiału, unika kontaktu wzrokowego z nauczycielem, chowa się za plecami kolegów. Jeśli chodzi o jego zachowanie, to jest niespokojny, arogancki, czyli prezentuje zachowanie agresywne. Może też być cichy i zamknięty w sobie. Przeważnie udziela niewłaściwej odpowiedzi na zadane pytanie. Podczas sprawdzianu lub odpowiedzi ustnej opóźnia rozpoczęcie pracy, wykonuje dużo niekontrolowanych ruchów, wpada w panikę. Pracuje bardzo chaotycznie, ma wiele skreśleń. Zadaje dużo dodatkowych pytań. Zdarza się też, że głośno komentuje zachowania nauczyciela, jest zaczepny.

Ocenianie, które motywuje

Nauczyciel ciągle zmuszony jest oceniać swoich uczniów. Należy więc dołożyć wszelkich starań, aby ocenianie było sprawiedliwe, aby zachęcało ucznia do dalszej pracy. Co my, jako nauczyciele możemy zrobić, aby osłabić trudne emocje pojawiające się podczas oceniania?
- powinniśmy redukować współzawodnictwo w klasie i porównywanie społeczne tzn. ograniczać podawanie list wyników, wywieszanie informacji o stopniach, publiczne odczytywanie wysokich i niskich wyników. Współzawodnictwo ograniczać do osób o podobnym poziomie zdolności, aby każdy uczeń miał szansę na sukces. Uczniowie powinni koncentrować się na swoich własnych osiągnięciach, a nie na tym co inni robią lub zrobili.
- Musimy zmniejszać lęk w sytuacjach oceniania tzn. dawać uczniom wystarczająco dużo czasu na przygotowanie zadawanych prac, na napisanie sprawdzianu, aby nie odczuwali w związku z nimi niepokoju. Wyraźnie określać, czego oczekujemy w danej pracy. Nauczyć pisania sprawdzianów.
- Zachęcać uczniów do przypisywania powodzenia wysiłkowi, tzn. podawać uczniom informacje i pokazywać co mają zrobić, by się poprawić. Podawać przykłady osób, które osiągnęły sukces dzięki własnej pracy.
- Musimy wprowadzać zróżnicowane cele, tzn. dawać zadania o przeciętnym poziomie trudności, które są w zasięgu możliwości uczniów, ale wymagają pewnego wysiłku.

Opisane wyżej sytuacje, wskazówki i rady są wynikiem moich własnych przemyśleń, doświadczeń i wiadomości zdobywanych w różnorodnych formach doskonalenia zawodowego. Mam nadzieję, że artykuł ten pomoże innym nauczycielom w ich codziennej pracy. Mogło by się wydawać, że to o czy pisałam jest oczywiste dla nauczycieli. Wydaje mi się, że o problemie oceniania uczniów nigdy dosyć myślenia i pisania.

Przypisy:
1. R.E. Bernacka. Konformizm czy nonkonformizm. UMCS Lublin
2. M. Dudzik - Redakcja. Nauczyciel - uczeń między przemocą, a dialogiem, obszary napięć i typy interakcji. PTP Poznań
3. M. Łobocki. Wychowanie w klasie szkolnej. WSIP W - wa.
4. J. Melibruda. Poszukiwanie samego siebie. W - wa 1976.

 

Opracowanie: Bożena Stolecka, nauczyciel nauczania zintegrowanego SP nr 2 w Chełmie Śląskim

Wyświetleń: 556