Katalog

Renata Ruć
Pedagogika, Referaty

Rola i odpowiedzialność nauczyciela w wychowaniu młodzieży

- n +

Rola i odpowiedzialność nauczyciela w wychowaniu młodzieży

1. Odpowiedzialność za jakość pomocy wychowawczej.

Przyjęty powszechnie pogląd głosi, że szkoła jest miejscem nauczania i wychowania. Przekazywanie wiadomości nie jest jedynym zadaniem nauczyciela - on ma również wychowywać swoich uczniów, formować ich osobowość. Każdy nauczyciel ucząc określonych przedmiotów jednocześnie wychowuje młodzież. Nauczanie i wychowanie tworzą w szkole jednolity proces pedagogicznego oddziaływania i kształtowania uczniów.

Nauczyciel nie jest bezpośrednio odpowiedzialny za postawę swojego wychowanka. W całym procesie wychowawczym nie jest przecież kimś jedynym, kto wywiera wpływ na danego ucznia. Nauczyciel chociaż nie jest bezpośrednio odpowiedzialny za zachowanie i cechy charakteru swojego

wychowanka, to jednak jest w pełni odpowiedzialny za jakość pomocy wychowawczej, której mu udziela.

Reakcja ucznia zależy nie tylko od postawy i kompetencji danego wychowawcy, ale również od wielu innych osób, czynników i okoliczności oraz od samego ucznia. Zadaniem odpowiedzialnego nauczyciela jest mądre, stanowcze i cierpliwe towarzyszenie uczniowi w procesie nauczania i wychowania.

Każdy nauczyciel wymaga indywidualizacji działań wychowawczych.

Tylko odnowione podejście wychowawcze nacechowane personalnym odniesieniem może przynieść pożądane efekty. Dzięki temu nowemu spojrzeniu stoją przed nauczycielem nowe zadania i to nie tylko w odniesieniu do wychowanków, ale także samego siebie. Jest to bardzo trudne zadanie. Nauczyciel powinien odczuwać nie tyle przymus do wypełniania nowych zadań, co raczej wewnętrzne przynaglenie. Dotyczy to postawy nauczyciela, jego kultury, osobistej odpowiedzialności, wrażliwości, samokrytycyzmu, uczciwości, hierarchii wartości, światopoglądu, wiedzy i kompetencji.

Stąd rodzą się potrzeby, aby:
- Być w miarę często "przy" i dla "wychowanków" - nie oznacza to, że trzeba wiele robić. Bardziej chodzi o zwykłą obecność ze względu na samego człowieka.
- Pomóc im odkrywać ich wartość - pokazywać, że są zdolni zrobić coś sami; że są osobami wartościowymi; że każdy ma swój dar, który może dać światu.
- Pomagać im stanąć na nogi - ukazywać, że są zdolni do miłości, a agresja nie jest centralnym punktem ich życia.
- Pomagać im ufać samym sobie - pozwalać, aby sami zrobili coś dla siebie.
Pozwalać, aby uwierzyli, że nawet z niewielkimi zdolnościami, mogą zrobić piękne i pożyteczne rzeczy dla innych.
- Umiejętnie słuchać - słuchać w sposób wyrażający szacunek do nich; dający im do zrozumienia, że mówią rzeczy bardzo ważne.
- Sprawiedliwie oceniać - uczeń musi być przekonany, że otrzymał sprawiedliwą ocenę. Sprawiedliwość wymaga, by ocenione były nie same wyniki, ale także trud i dobra wola, włożone w ich osiągnięcie.
- Szanować ich godność - nie obrzucać uczniów obraźliwymi epitetami, bo samemu nie zasłuży się na ich szacunek.

2. Wzajemne zaufanie.

Podstawą wychowania jest wzajemne zaufanie. Jeśli nie ma wzajemnego zaufania, wychowanie staje się walką opartą na strachu, na groźbach. Kiedy człowiek nabiera zaufania - wychowanie staje się proste.

Cały problem polega na tym, jak zyskać zaufanie? W edukacji musi być dialog, musi być słuchanie. Są takie chwile, kiedy musi obowiązywać prawo, ale zawsze to prawo trzeba wyjaśniać. Prawo nie może funkcjonować na zasadzie, że trzeba być posłusznym, bo trzeba być posłusznym; musisz to zrobić, bo musisz to zrobić. Trzeba wyjaśniać źródła prawa. Wtedy druga osoba ufa i jest gotowa akceptować oraz wypełniać zasady prawa.

Nauczyciel musi być świadomy, że znajduje się pod ustawiczną kontrolą uczniów, a każde jego potknięcie jest natychmiast dostrzegane i komentowane. Musi więc być szczególnie ostrożny, ponieważ łatwo może stracić ich szacunek i zaufanie, ale za to bardzo trudno jest je odzyskać. A przecież rezultaty pracy wychowawczej zależą przede wszystkim od stosunku uczniów do nauczyciela, od jego autorytetu. Autorytet nie może być narzucony czy sztucznie wykreowany, ale powinien być uznany, wybrany i zaakceptowany przez uczniów ze względu na wiedzę, kompetencje, a przede wszystkim ze względu na cechy osobowościowe nauczyciela.

Młodemu człowiekowi potrzebny jest przewodnik - dobrze znający drogę, jasno widzący cel, niezmordowany, bezwzględny wobec siebie, wyrozumiały wobec innych, opanowany, zdyscyplinowany, skoncentrowany na tym, co najważniejsze, oddany sprawie młodzieży, podchodzący z otwartym sercem do tych, którzy nie potrafią jeszcze tego docenić. Od tego, kim jest nauczyciel jako człowiek, zależą sukcesy wychowawcze. Janusz Korczak powiedział: "Być człowiekiem, to znaczy posiadać kryształową moralność, nieograniczoną tolerancyjność, do pasji posuniętą pracowitość, dążyć do ciągłego uzupełniania swojego wykształcenia i pomagać innym".

Mając na uwadze to, że miarą wychowania jest odpowiedzialność za ucznia, za jego rozwój i dobro, a w konsekwencji za jego dojrzałość, podaję 10 mądrości nauczycielskich (wg J. Pielachowskiego)

1. Wiem, że przyszłość moich wychowanków w dużym stopniu zależy ode
mnie.
2. Nigdy nie poniżam godności ucznia. Poniżony zawsze odpłaca złem.
3. W konflikcie z uczniami nie gorączkuję się, jestem sędzią a nie stroną.
4. Nie lekceważę własnych poleceń, zawsze kontroluję ich wykonanie.
5. Jestem cierpliwy, uczniowie maja prawo myśleć i działać wolniej ode mnie.
6. Lekcja jest dla uczniów - nie dla mnie. Mój sukces powstaje tylko z sukcesów moich uczniów.
7. Nie jestem nieomylny. Mądrość polega na przyznaniu się do błędu i naprawieniu go.
8. Autorytet nie polega na wzbudzeniu strachu, lecz na kompetencji, sprawiedliwości, konsekwencji wymagań.
9. Wymagania nie wykluczają życzliwości; nie zrzędzę, nie pouczam; czyn jest lepszy od mówienia; przykład lepszy od instrukcji.
10. Nie spodziewam się powierzchownej wdzięczności wychowanków.
Jeśli zaszczepię im lepszą stronę mojej osobowości- będą mi wdzięczni przez całe życie.


3. Harmonijna współpraca w szkole.

Należy zwrócić również uwagę na to, że warunkiem powodzenia w pracy wychowawczej jest utrzymanie właściwej atmosfery w gronie nauczycielskim. Ważną sprawą jest dbałość o autorytet nauczyciela oraz konieczność obwarowania dyskrecją przebiegu posiedzeń Rady Pedagogicznej, rozmów, spraw służbowych i życia prywatnego kolegów. Należy dbać o to, aby wzajemny szacunek i życzliwość panowały między nauczycielami naprawdę. Konflikty szybko przenikają do młodzieży i środowiska, obniżając efekty jego pracy. Każdy nauczyciel powinien mieć świadomość własnych niedociągnięć, ułomności i wad zawodowych.

Niesprzyjającymi warunkami, które mogą utrudniać harmonijną współpracę i współżycie w szkole, a tym samym źle wpływać na proces wychowawczy uczniów, są specyficzne ułomności charakteru niektórych nauczycieli.

Należą do nich:
./ Apodyktyczność i upór
- osoba taka usiłuje zawsze i wszędzie wykazać, że ona i tylko ona ma rację - nieraz nawet wbrew logice i oczywistym faktom. Uzgodnienie z nią jakiejkolwiek sprawy jest trudne, czasem wręcz niemożliwe.
./ Osłabienie samokrytycyzmu i samouwielbienie
- nauczyciel taki we własnym mniemaniu jest wcieleniem doskonałości. Nie ma od niego lepszego metodyka i wychowawcy. Sam siebie podaje jako wzór kolegom, rodzicom i młodzieży. Ponieważ jest doskonałością, nie pogłębia swojej wiedzy, bo przecież on wszystko wie.
./ Pozerstwo i afektacja
- objawiają się w przesadnym, aktorskim wyrażaniu swoich myśli i uczuć, eksponowaniu swoich zalet. Taka osoba ustawicznie gra, aby jak najlepiej się zaprezentować i ukryć liczne braki osobowości i umysłu.
./ Drobnostkowość i powierzchowność
- wyrażają się w zwracaniu uwagi na mało znaczące szczegóły, w przecenianiu ich wagi dla całości.
./ Skłonność do plotkarstwa oraz intryg
- celem jest poróżnienie ludzi między sobą.
/ Nadwrażliwość i wybuchowość
- objawiają się silnymi reakcjami na słabe nawet bodźce, dopatrywanie się w każdej uwadze czy nawet radzie ataków na swoja osobę, częstym okazywaniem zniecierpliwienia, wyolbrzymianiem trudności. Człowiek przewrażliwiony mylnie ocenia motywy działania innych.
./ Znieczulenie czyli ograniczenie aktywności do minimum -
jest najgroź-niejsze w swoich konsekwencjach. Człowiek znieczulony ogranicza swą aktywność do minimum. Uczy na tyle poprawnie, aby nie narazić się na krytykę lub naganę. Wszystko jest mu obojętne. Unika wchodzenia z kimkolwiek w konflikt, ale tez nie można na niego liczyć w żadnym przedsięwzięciu.

4. Jakim jestem nauczycielem?

Nauczyciel będąc świadomy, że jego rola w procesie wychowania nie ogranicza się jedynie do nauczania, powinien uczyć i wychowywać nie tylko słowem, ale całą osobowością i przykładem własnego życia, wiedząc, że wychowuje dzieci i młodzież w kierunku zrozumienia znaczenia własnego życia i życia innych ludzi oraz do osiągnięcia postępów w pracy nad doskonaleniem własnej osoby.

W związku z powyższym każdy nauczyciel, któremu wychowanie młodego pokolenia "leży" na sercu, powinien zadać sobie następujące pytania, a z przeanalizowanych odpowiedzi wyciągnąć właściwe wnioski do dalszej pracy z uczniami.

Jakim jestem nauczycielem?

- Czym tak naprawdę imponuję swoim uczniom?
- W jaki sposób zabezpieczam się przed rutyną?
- Na ile udało mi się uratować radość płynącą z wykonywanej pracy?
- W jaki sposób pogłębiam swoją wiedzę?
- Ile mam cierpliwości w tłumaczeniu, upominaniu, przekonywaniu?
- Jak rozumiem tolerancje i jaki daję jej wyraz?
- Jak oddziałuję na grono nauczycielskie?
- Na ile jestem przekonany, że jako nauczyciel mam najpiękniejszą misję do spełnienia?
- Na ile staję na wysokości zadania?

Podsumowując te rozważania należy podkreślić, że w zawodzie nauczycielskim można odczuwać niedosyt w sferze osiągnięć, a szczególnie w pracy dydaktyczno - wychowawczej z młodzieżą niedostosowaną społecznie. Dlatego bardzo ważne jest, aby każdy nauczyciel umiał widzieć i planować dalekosiężnie; aby potrafił cierpliwie czekać na rezultaty, które wcześniej czy później być może dadzą o sobie znać.

BIBLIOGRAFIA

1. K. MROCZEK (red.), Wychowawca na czas próby: Jakiego człowieka chcemy wychować?, Katolickie Stowarzyszenie Wychowawców Michalineum 1996
2. K. SZEWCZYK, Wychować człowieka mądrego: Zarys etyki nauczycielskiej, PWN Warszawa, Łódź 1999
3. Z. ZABOROWSKI, Psychospołeczne problemy pracy nauczyciela, WSiP Warszawa 1986
4. T. GORDON, Wychowanie bez porażek, Warszawa 1995
5. D. NAKONECZNA, Wychowanie -jako zadanie, Warszawa 1993



 

Opracowanie: Renata Ruć

Wyświetleń: 2787


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.