Katalog

Anna Siembida
Pedagogika, Referaty

Referat - trudności w nauce

- n +

Trudności w nauce

Młody człowiek w swoim życiu doświadcza różnych problemów. Jedną z grup trudności związanych ze szkołą, obok konfliktów wewnętrznych, szczególnie charakterystycznych dla okresu dorastania są problemy związane ze współżyciem i współdziałaniem w szkole oraz wymaganiami szkolnymi.

Wyznacznikiem niepowodzenia, jak też i powodzenia w nauce są oceny szkolne. Charakter ich jest społeczny (wystawia je nauczyciel, na forum klasy), stanowić więc mogą bardzo silne wzmocnienie pozytywne bądź negatywne. O sile tego oddziaływania decyduje stopień zinterioryzowania (uwewnętrznienia) norm społecznych.[1]

Uczniom wrażliwym, ambitnym szczególnie zależy na ocenach. Nie bez znaczenia pozostaje kwestia jak dużą wagę przywiązują do ocen szkolonych rodzice. Poza tym należy zwrócić uwagę na fakt, iż pomimo że oceny mają być wskaźnikiem mierzenia poziomu wiedzy i umiejętności ucznia, towarzyszy im pewien element subiektywności. Każdy uczeń powinien być traktowany indywidualnie, a wymagania powinny być dostosowywane do indywidualnych potrzeb i możliwości. Kierowanie się przez nauczyciela opracowanymi kryteriami ocen z poszczególnych przedmiotów nie chroni w pełni przed subiektywnością. Stąd też szczególnie ważne wydaje się uzasadnianie uczniowi wystawianej oceny.

Przyjmując oceny jako kryterium niepowodzenia w nauce wyróżniamy:
1) niepowodzenie obiektywne (polegające na uzyskiwaniu ocen niedostatecznych),
2) niepowodzenie subiektywne, (polegające na uzyskiwaniu ocen poniżej własnych aspiracji ucznia).[2]

Bez względu jednak na to, czy będą to oceny niedostateczne, czy też oceny poniżej własnych możliwości stanowią one przyczynę przykrych przeżyć, stresu i zachwiania poczucia wiary we własne siły.

Przy próbie przeanalizowania trudności w nauce okazuje się, iż często mamy do czynienia z długotrwałym procesem. Początkowo uczeń może starć się ukryć problem, z nadzieją że szybko minie i jakoś się rozwiąże. Z czasem nawet, jeżeli otrzymywane oceny cząstkowe są jeszcze pozytywne, trudności nawarstwiają się. Zaczynają pojawiać się oceny niedostateczne, stres, niejednokrotnie towarzyszą temu wagary. Dalszą konsekwencją jest nieuzyskanie promocji do klasy programowo wyższej. Początkowe symptomy mogą zostać przeoczone przez rodziców i nauczycieli, tym bardziej, iż odpowiedzi, kartkówki mogą jeszcze nie wskazywać jak duży jest zakres zaległości. Dlatego ważna jest stała współpraca rodziców ze szkołą, aby w porę wychwycić wszelkie niepokojące sygnały i móc pomóc dziecku zanim braki w wiadomościach nawarstwią się.

Niewątpliwie sprawdzanie osiągnięć szkolnych ucznia stanowi równocześnie wyznacznik samokontroli nauczyciela. Jest dla niego istotnym wskaźnikiem własnych błędów i niedociągnięć, stymuluje do dalszego doskonalenia metod pracy.[3]

Poza nauczycielem, za wyniki nauczania odpowiedzialny także jest dom rodzinny. Dlatego tak ważne jest uświadomienie rodzicom przyczyn trudności w nauce i wspólne poszukiwanie sposobów radzenia sobie z tymi trudnościami.

Niepowodzenia w nauce są niepokojącym zjawiskiem. Możemy wyodrębnić następujące ich przyczyny:
a) niepowodzenia związane z czynnikami ekonomiczno - społecznymi
np.
- trudne warunki materialne,
- niski poziom wykształcenia, kultury, przygotowania
pedagogicznego rodziców,
b) niepowodzenia związane z oddziaływaniami dydaktycznymi np.
- nie wyrównany start,
- przeciążanie uczniów,
- zbyt duża liczebność klas,
- nierespektowanie zasady stopniowania trudności,
- niejednolity poziom szkół i klas,
c) niepowodzenia związane z właściwościami ucznia np.
- zły stan fizyczny,
- zaburzenia dynamiki procesów nerwowych,
- nierównomierność rozwoju poszczególnych funkcji intelektualnych,
- niski poziom inteligencji,
- nieprawidłowy wybór drogi kształcenia.[4]

Poniżej podano krótką charakterystykę wymienionych czynników.

Wpływ czynników społeczno- ekonomicznych podkreślało wielu badaczy. H. Radlińska wykazała że dzieci z niepowodzeniami szkolnymi są niedożywione, źle ubrane, nie posiadają potrzebnych do nauki szkolnej podręczników. Rodzice tych dzieci mają bardzo niski poziom wykształcenia. Wpływ czynników społeczno- ekonomicznych na osiagnięcia szkolne uczniów był też przedmiotem badań J. Pietera, J. Konopnickiego, H. Izdebskiej, Cz. Kupisiewicza, M. Tyszkowej. Stwierdzili oni, że wymienione czynniki wywierają wpływ na postępy szkolne uczniów, zmienia się tylko ich nasilenie[5]. Wywierają wpływ bezpośredni, ale równie istotny jest wpływ pośredni wyzwalający poczucie niższości, wyizolowania, odmienności.

Zdarza się, że również zakłócająco na uczenie się młodzieży może wpływać bardzo dobra sytuacja materialna rodziny, sprzyjając nastawieniu na konsumpcję, unikaniu wysiłku.[6] Zaspokojenie własnych potrzeb, przyjemności staje się wówczas nadrzędnym celem. Niwelować wpływ tych niekorzystnych czynników może więź emocjonalna między członkami rodziny.

Wśród czynników związanych z oddziaływaniem dydaktycznym można mówić o czynnikach niezależnych oraz zależnych od nauczyciela. Szczególnie ważne jest aby uczeń nie był traktowany jako przedmiot oddziaływań dydaktycznych i wychowawczych nauczyciela.

Poza czynnikami natury biologicznej także czynniki natury psychicznej warunkują osiągnięcia szkolne ucznia. To w jaki sposób postrzega siebie młody człowiek, co o sobie myśli, wpływa na to jak funkcjonuje w życiu, jak się uczy. Osiągnięcia zależą nie tylko od uzdolnień, ale także od poziomu motywacji.

Niektóre badania wskazują, że rodzice odgrywają istotną rolę w rozwoju motywacji osiągnięć dzieci. Rodzice, których charakteryzują duże oczekiwania wobec dziecka, jego zdolności do osiągania sukcesu oraz którzy są przy dziecku, wspierają jego dążenia własną aprobatą, przyczyniają się do rozwoju motywacji osiągnięć. Dziecko, które otrzymuje mniej uczucia i wsparcia ze strony rodziców, ma mniejszą motywację osiągnięć (Rosen i d'Andrade).[7]

Dweck i in. badali zjawisko "wyuczonej bezradności".
Wyodrębniono dwie kategorie dzieci:
1) grupę dzieci "zorientowanych na mistrzostwo"
2) grupę dzieci przejawiających cechy "wyuczonej bezradności".

Dzieci z pierwszej grupy przyczyn niepowodzeń doszukiwały się we własnym małym zaangażowaniu, grupa druga uważała że niepowodzenia wynikaj z braku uzdolnień albo z przyczyn obiektywnych takich jak trudność zadania lub brak szczęścia.[8]
Poza wyżej pogrupowanymi czynnikami źródła trudności mogą tkwić także w:
- nieodrabianiu prac domowych,
- ściąganiu od kolegów,
- nieprzygotowywaniu się na bieżąco do lekcji - brak nawyku uczenia się,
- niepowtarzaniu materiału,
- uczeniu się zrywami, pod koniec semestru, w bardzo dużych ilościach.

Walcząc z niepowodzeniami należy uwzględnić złożoność tego problemu i dostosować działania, środki do określonych przyczyn. Wykrycie przyczyn i dalsza praca nad niwelowaniem ich wymaga dobrego poznania przez nauczyciela uczniów, ale także wiedzy psychologicznej, uwzględniania różnic indywidualnych oraz licznych umiejętności, m. in. budzenia zainteresowań, wpływania na motywację ucznia.

Wśród metod pozwalających przezwyciężyć trudności szkolne możemy wyodrębnić:
1) wyrobienie pozytywnej motywacji do procesów zdobywania wiedzy,
2) kształtowanie odpowiedniego stosunku do szkoły.

Poniżej podano krótką ich charakterystykę.

Motywacja - powód, uzasadnienie, które kieruje naszymi działaniami powinna mieć średnią siłę. Warunki właściwej motywacji określa prawo Yerkesa - Dodsona, które mówi, iż warunkiem niezbędnym dla właściwej motywacji jest to, aby wynik:
- miał charakter użyteczności (był ceniony jako potrzebny),
- był osiągalny z prawdopodobieństwem wyższym od zera. [9]

Wiąże się to także z umiejętnością ustalania celów, zadań nadrzędnych, a także często ze zrezygnowaniem z innych form działalności na rzecz nauki w danym momencie np. z oglądania telewizji, spotkania z rówieśnikami. Niewątpliwie motyw jakim jest ciekawość poznawcza ułatwia radzenie sobie z trudnościami w nauce, ale także osoby znaczące, na których opinii, aprobacie zależy młodemu człowiekowi mogą być takim pozytywnym czynnikiem.

Uczniowie, którzy dostrzegają, że nauka szkolna jest przydatna, a realizowanie zadań szkolnych może wpływać na poczucie wzrostu własnej pozycji, osiągają lepsze wyniki w nauce od uczniów, którzy takich możliwości nie dostrzegają lub ich nie mają. [10]

Poza tym, przeciwdziałaniu trudnościom w nauce sprzyja umiejętność gospodarowania czasem.

Niepowodzenia w kształceniu bywają częste, a ich negatywne następstwa przejawiają się nierzadko w złym przystosowaniu ucznia i problemach, zaburzeniach związanych z jego zachowaniem i rozwojem[11]. Dlatego należy podejmować szereg działań zapobiegających trudnościom w nauce, a w przypadku kiedy się pojawią, dociekać ich przyczyn, uwzględniając sprzężenia z objawami.

Bibliografia:
Batko A.: Jak odnieść sukces w nauce. Poradnik dla uczących się i podejmujących pracę. Kraków 1998, Zamiast korepetycji
Birch A. Malim T.: Psychologia rozwojowa w zarysie. Od niemowlęctwa do dorosłości. Warszawa 1998, PWN
Niedośpiał B. Red.: Uwarunkowania osiągnięć szkolnych uczniów. Kielce 1983, Instytut Kształcenia Nauczycieli im. Wł. Spasowskiego
Obuchowska I.: Drogi dorastania. Warszawa 1996, WSiP
Przetacznik - Gierowska M., Włodarski Z.: Psychologia wychowawcza tom 1.Warszawa 1994, PWN

Przypisy:

1. I. Obuchowska: Drogi dorastania. W-wa 1996, WSiP s. 126
2. I. Obuchowska, jw. s. 126-127
3. B. Niedośpiał. Red. Uwarunkowania osiągnięć szkolnych uczniów. Kielce 1983, Instytut Kształcenia Nauczycieli im. Wł. Spasowskiego s. 187
4. M. Przetacznik - Gierowska, Z. Włodarski. Psychologia wychowawcza cz.1. W-wa 1994, PWN s. 344-365
5. G. Dąbrowska. Środowisko rodzinne uczniów a wyniki nauczania. W: Uwarunkowania osiągnięć szkolnych uczniów. Red. B. Niedośpiał. Kielce 1983, s. 117
6. I. Obuchowska. Drogi dorastania. Warszawa 1996, WSiP s. 127
7. A. Birch, T. Malim. Psychologia rozwojowa w zarysie. W-wa 1995, PWN s. 114
8. A. Birch, T. Malimm, jw. s. 116
9. A. Batko. Jak odnieść sukces w nauce. Poradnik dla uczących się i podejmujących pracę. Kraków 1998, "Zamiast korepetycji" s. 51
10. A. Batko, jw. s.51
11. M. Przetacznik- Gierowska, Z. Włodarski. Psychologia wychowawcza. Warszawa 1994, PWN s. 369
 

Opracowanie: Anna Siembida

Wyświetleń: 5511


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.