Zdrowie ucznia a niepowodzenia szkolne / zaburzenia nerwicowe i przewlekłe choroby dróg oddechowych /

Zdrowie to: "stan sprawności fizycznej, psychologicznej, społecznej. Nieobecność choroby lub kalectwa. Z filozoficznego punktu widzenia jest to pełna zdolność organizmu do utrzymania równowagi pomiędzy nim a środowiskiem zewnętrznym do prawidłowego reagowania na zmiany środowiska i adaptacji do tych zmian".

Niemal każdy człowiek zapytany o to, co w życiu najważniejsze, odpowie bez wahania, że zdrowie. W zdrowiu upatrujemy podstaw szczęścia.

Oczywiście dla każdej matki i ojca najważniejsza jest wiedza o zdrowiu i sprawności fizycznej własnego dziecka. Można ją uzyskać jedynie przez stałe poszerzanie wiedzy o prawidłach rozwoju i potrzebach dzieci oraz przez systematyczny kontakt z lekarzem i nauczycielem wychowania fizycznego. Konieczna jest też systematyczna obserwacja rozwoju dziecka i konfrontowanie jego poziomu z odpowiednimi normami i wskaźnikami.

Duży wpływ na rozwój i zdrowie dziecka- ucznia mają zaburzenia nerwicowe. Literatura dotycząca zaburzeń nerwicowych u dzieci jest stosunkowo bogata i ma kilkudziesięcioletnią historię. Do dnia dzisiejszego jednak zarówno terminologia, jak i poglądy na etiologię tych zaburzeń stanowią przedmiot wielu sporów i kontrowersji. Obok terminu: zaburzenia nerwicowe używane są na różnych zasadach takie terminy, jak: nerwowość, reakcje nerwicowe, neurotyczność czy psychonerwica. Bardzo duże rozbieżności można spotkać w literaturze na temat stosunku pojęcia zaburzeń dynamiki procesów nerwowych do zaburzeń nerwicowych, a szczególnie zaś do nerwowości dziecięcej. Za nerwicę uważają badacze najczęściej takie zaburzenia funkcjonowania organizmu, które powstaje pod wpływem urazu psychicznego i w którym brak jest podłoża organicznego w postaci patologicznych zmian morfologicznych w układzie nerwowym oraz w innych układach i narządach organizmów.

W odniesieniu do dzieci często akcentuje się traumatyzujący wpływ długotrwałych negatywnych bodźców emocjonalnych, których źródłem jest najczęściej środowisko rodzinne dziecka. Analizując wpływ długotrwałego działania wadliwych sytuacji środowiskowo - wychowawczych, G. Sucheriewa wymienia trzy zasadnicze typy zniekształceń osobowości dziecka, mianowicie: agresywno - obronny, bierno obronny, infantylizowany.

Wielu badaczy zajmujących się analizą wpływu wadliwych systemów wychowawczych na podstawie zaburzeń nerwicowych u dzieci wymienia trzy różne odmiany systemów wychowawczych mających znaczenie wychowawcze nerwicogenne. Są to: wychowanie nadmierno rygorystyczne, wychowanie nadmiernie pobłażające i liberalistyczne oraz wychowanie niekonsekwentne.

Wśród czynników środowiskowych działających nerwicogennie na dziecko na terenie domu rodzinnego wymienia się najczęściej:
- rodzinę rozbitą formalnie lub też wewnętrznie;
- napięcia oraz konflikty emocjonalne istniejące między poszczególnymi członkami rodziny
- odrzucenie emocjonalne dziecka przez jedno lub oboje rodziców;
- brak zrozumienia psychicznych potrzeb dziecka w rodzinie.

Wielu autorów zwraca uwagę na fakt, iż w pewnych warunkach czynnikiem nerwicotwórczym może stać się dla dziecka również środowisko szkolne.

Zaburzenia nerwicowe u dzieci w środowisku szkolnym wywołuje sprawa ocen szkolnych. Zaburzenia tempa i rozwoju wśród uczniów o postępach niedostatecznych są dość poważne. Dzieci te spotykają się z represjami ze strony domu z powodu swych słabych ocen. Obiektywne trudności uniemożliwiające dzieciom zdobywanie ocen zadawalających, połączone niejednokrotnie z represjami ze strony domu / 58% rodziców w tej grupie karało dzieci biciem lub wywoływało awantury z powodu każdej przyniesionej dwójki/ stwarzały u złych uczniów stałe uczucie zagrożenia i napięcia, przyczyniając się do rozwoju zaburzeń nerwicowych. Jak się jednak okazało, również dla uczniów dobrych, lecz wykazujących zaburzenia nerwicowe sprawa ocen szkolnych wiązała się z licznymi napięciami lękowymi. Podstawowa różnica sprowadzała się tu jednak do poziomu tych ocen. O ile w przypadku dzieci nerwicowych i niedostatecznych postępach w nauce trójka była zazwyczaj stopniem oczekiwanym i akceptowanym, to w grupie dobrych uczniów z rozpoznaniem zaburzeń nerwicowych taką w pełni akceptowaną przez dzieci i ich rodziców oceną stanowiła tylko ocena piątkowa. Nie wszystkim jednak badanym zdobywanie piątek przychodziło łatwo.

Analiza wykazała, że istotnym czynnikiem wpływającym na występowanie u dzieci napięcia lękowego były zbyt wysokie wymagania rodziców, oczekujących od swych dzieci samych bardzo dobrych ocen.

Wielu rodziców grupy uczniów dobrych i bardzo dobrych stawiało wymagania wyraźnie zawyżone w stosunku do obiektywnych możliwości badanych. Jak zatem widać, dla obu grup dzieci nerwicowych sytuacja szkolna była źródłem napięć, a stosunek rodziców do sprawy ocen odgrywał istotną rolę w procesie patologizacji badanych uczniów.

Na zdrowie ucznia i jego niepowodzenia w szkole mają również wpływ wyraźne złe warunki domowe, stałe konflikty między rodzicami, awantury nieprzemyślane postępowanie wychowawcze w stosunku do dzieci, niekonsekwencje w ocenie ich postępowania. Ponadto w odniesieniu do znacznej części dzieci stwierdzono działanie takich traumetyzujących jak: częste zmiany sytuacji środowiskowo -wychowawczych, uczestniczenie dziecka w konfliktach domowych w czasie przedłużającego się procesu rozwodowego rodziców, ciężkie choroby najbliższych osób w rodzinie, a nawet śmierć jednego z rodziców. Dzieci znajdujące się przez dłuższy czas w zbyt trudnych dla nich sytuacjach wcześnie zaczynały przejawić symptomy nerwicowe.

Na podstawie tych rozważań możemy stwierdzić, iż między trudnościami uczniów w nauce a zaburzeniami ich zachowania istnieją wielorakie i wielokierunkowe powiązania:
-zaburzenia zachowania i trudności w nauce mogą być uwarunkowane tymi samymi pierwotnymi przyczynami w postaci patogennych czynników o charakterze biologicznym;
-zaburzenia zachowania i trudności w nauce mogą być uwarunkowane tymi samymi przyczynami pierwotnymi w postaci patogennych czynników o charakterze społecznym;
- zaburzenia zachowania i trudności w nauce są najczęściej uwarunkowane złożonymi układami czynników o charakterze biologiczno - społecznym, przy czym między tymi grupami czynników zachodzą wielokierunkowe i wielowarstwowe powiązania i liczne sprzężenia zwrotne;
-zaburzenia zachowania mogą być wywołane bądź wydatnie nasilone traumatyzującą sytuacją, która jest konsekwencją niepowodzeń uczniów w szkole.

Również przewlekłe choroby dróg oddechowych mają wpływ na niepowodzenia szkolne dzieci. Płuca i serce to szczególnie ważne organy człowieka. To przede wszystkim za pośrednictwem płuc, których powierzchnia u przeciętnego człowieka wynosi ponad 100 m, spotykamy się za pośrednictwem płuc ze środowiskiem. Płuca przechowują tlen z wdychanego powietrza i przekazują go do krwi, która ten życiodajny gaz rozprowadza po całym organizmie. Niezwykle wrażliwy na brak tlenu jest mózg. Już po kilku minutach całkowitego niedotlenienia w mózgu pojawiają się nieodwracalne zmiany i może nastąpić śmierć. Zdrowe płuca to dobre zaopatrzenie organizmu w tlen, a także w prostacyklinę - hormon zapobiegający miażdżycy.

Krążąca we krwi prostacyklina zapobiega rozwojowi miażdżycy tak jak krążąca we krwi insulina zapobiega rozwojowi cukrzycy. Aby zapobiec chorobom układu oddechowego, należy zwrócić uwagę na sprawność narządów oddychania, ich hartowanie i walkę z zanieczyszczeniami powietrza. W procesie oddychania bardzo ważną sprawą jest zdolność klatki piersiowej do rozszerzania się tak, aby powietrze mogło dostawać się do wszystkich pęcherzyków płucnych. Zdolność tę możemy zwiększyć przez systematyczne i długotrwałe ćwiczenia fizyczne. Dobrze wysklepiona klatka piersiowa, silne i sprawne mięśnie oddechowe, dobrze rozwinięte płuca - to podstawowe warunki wydolności i odporności układu oddechowego i organizmu jako całości.

Spełnienie tych warunków umożliwia uprawianie gimnastyki, turystyki, marszów, biegów, pływania, wioślarstwa. Reakcja czynna, a zwłaszcza sport zmusza ćwiczącego do wykonywania głębokich wdechów, wzmacnia i rozwija mięśnie oddechowe, w konsekwencji prowadząc do dobrego przewietrzania płuc i zwiększania ich pojemności.

Choroby układu oddechowego są bardzo rozpowszechnione. Na niektóre z nich, takie jak katar, zapalenie oskrzeli, chorował każdy z nas, nawet kilka razy w roku. Poza ujemnym wpływem na ogólny stan zdrowia, choroby tego rodzaju powodują duże straty ekonomiczne, ponieważ stanowią jedną z najczęstszych przyczyn zwolnień chorobowych w zakładach pracy. To one są również główną przyczyną absencji uczniów na lekcjach.

Spośród chorób układu oddechowego, na szczególną uwagę zasługują te, które są wywołane przez różne zarazki znajdujące się w nosie, gardle, dolnych drogach oddechowych i w płucach, a którymi zakażamy się przez kropelki śluzu.

W ten sposób szerzą się takie choroby jak nieżyty nosa / katar /, gardła, krtani, oskrzeli / tzn. przeziębienie /, a także grypa, odra, płonica, krztusiec, gruźlica. Zarazki wywołujące te choroby wydostają się z zakażonego organizmu podczas kaszlu, kichania, a nawet głośnego mówienia. Zakażenie tego rodzaju jest bardzo łatwe, a ustrzeżenie się przed nimi jest prawie niemożliwe.

Zapobieganie tym chorobom jest trudne. Wiele z nich zaczyna się katarem, kaszlem. Najskuteczniejszą bronią w zapobieganiu chorobom tej grypy są jednak szczepienia ochronne, dzięki którym liczba zachorowań na te choroby znacznie się zmniejszyła.

W górnej części krtani znajdują się struny głosowe. Dzięki skurczom specjalnych mięśni mogą one być odpowiednio napinane, zbliżać się do siebie, tworząc szczelinę. Wydychanie z płuc powietrze przechodząc przez krtań wywołuje drgania strun głosowych. W ten sposób powstają dźwięki - czyli mowa.

Mowa ma bardzo duże znaczenie w życiu każdego człowieka. Prawidłowy rozwój mowy stanowi, obok właściwego poziomu funkcji intelektualnych, perepcyjnych i motorycznych, bardzo istotny element dojrzałości szkolnej dziecka. Od ucznia rozpoczynającego naukę w kl.I oczekujemy swobodnego wypowiadania się na bliskie mu życiowo tematy, umiejętności powtórzenia usłyszanego opowiadania, słownego opisu obrazków, powiedzenia z pamięci wierszyka czy też tekstu piosenki. Taki stan wyjściowy jest niezbędnym warunkiem sprostania dalszym wymaganiom, jakie stawiać będzie przed uczniem program szkolny w poszczególnych klasach.

Zaburzenia rozwoju mowy stanowią częste, choć zmieniające się z wiekiem zjawisko wśród uczniów szkół podstawowych, a jego statystycznie znacząco większa częstość występowania wśród uczniów z niepowodzeniami szkolnymi, przede wszystkim zaś wśród uczniów doznających trudności w nauce czytania i pisania.

Dla wszystkich oczywisty jest fakt, że dziecko, które źle wymawia poszczególne dźwięki lub które się jąka, ma zmniejszone możliwości wykazania swej wiedzy podczas odpowiedzi w szkole/ tym bardziej, że sytuacja ta wywołuje napięcie emocjonalne i zazwyczaj nasila jeszcze jąkanie /, jak i to, że dziecko, którego słownik jest ubogi, a konstrukcja zdań gramatycznie wadliwa - natrafia na trudności we wszystkich tych sytuacjach, kiedy wymaga się od niego prac pisemnych czy ustnych wypowiedzi, bardziej złożonych pod względem językowym.

Z rozważań tych wynika, że w różnych klasach i na różnych poziomach nauczania zmienia się rola poszczególnych zaburzeń w powstawaniu trudności szkolnych. Trudności doznawane w początkowych klasach rzutują w sposób bardzo istotny na dalszą karierę szkolną dziecka, wpływając niekorzystnie na jego postawę wobec nauki i szkoły, a ponadto są przyczyną wielu zaburzeń wtórnych.

 

Opracowanie: Marzena Pyster

Wyświetleń: 1362