Gry i zabawy stymulujące rozwój mowy dzieci

Pod koniec wieku przedszkolnego od dziecka oczekuje się poprawnego wymawiania wszystkich dźwięków, swobody w posługiwaniu się mową. Należy jednak pamiętać, iż w tym okresie występują często zaburzenia mowy u dzieci. Toteż powinno się możliwie najwcześniej rozpocząć świadome usprawnianie mowy oraz korygowanie wszelkich zaburzeń.

Nauczyciel przedszkola edukację w zakresie mowy powinien rozpocząć już w grupach dzieci najmłodszych - poprzez zabawy rozwijające mowę. Powinien je stosować świadomie i celowo, najlepiej w pracy indywidualnej lub w małych grupach z dziećmi wymagającymi reedukacji mowy. Celowe mówienie oznacza:
- mówienie do dziecka, gdy jest ono czymś zainteresowane,
- mówienie, gdy dziecko na nas patrzy,
- mówienie, gdy dziecko jest zainteresowane słuchaniem,
- mówienie poprawnie zbudowanymi, prostymi zdaniami.

Należy wówczas skoncentrować uwagę dziecka dla uzyskania kontaktu wzrokowego. W tym celu stosuje się ćwiczenia w:
- dobieraniu podobnych przedmiotów,
- dobieraniu jednakowych przedmiotów,
- dobieraniu jednakowych kolorów,
- dobieraniu jednakowych obrazów,
- dobieraniu przedmiotów do wyrazów,
- dobieraniu obrazków do wyrazów,
- dobieraniu wyrazu do wyrazu.

PRZYKŁADY ĆWICZEŃ DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Ćwiczenia oddechowe: mają na celu pogłębienie oddechu, rozruszanie przepony, wydłużenie fazy wydechowej, zapobieganie arytmii oddechowej i mówienia na wydechu:
- puszczanie baniek mydlanych,
- dmuchanie na kolorowe waciki, piórka lub skrawki papieru,
- studzenie gorącej zupy na talerzu - dmuchanie ciągłym strumieniem,
- zdmuchiwanie świecy - jednym energicznym dmuchnięciem lub lekkie, długie dmuchanie i przechylanie płomienia w przeciwną stronę,
- zdmuchiwanie mlecza - do ostatniego nasionka.

Ćwiczenia usprawniające narządy artykulacyjne: w przedszkolu prowadzi się je w formie zabaw dydaktycznych. Na początku, w młodszych grupach wiekowych, stosuje się ćwiczenia języka i warg. Po ich wyćwiczeniu można przejść do ćwiczeń na spółgłoskach, grupach spółgłoskowych i trudnych wyrazach.

Ćwiczenia warg: korzystnie wpływają na poprawę wyrazistości mówienia, na muskulaturę policzków:
- nadymanie policzków na zmianę, raz lewego, raz prawego - przesuwanie
powietrza z jednej strony jamy ustnej na drugą, przy zwartych wargach,
- zakładanie dolnej wargi na górną i górnej na dolną,
- parskanie wargami,
- naprzemienne zaokrąglanie i spłaszczanie warg,
- "całuski mamusi" cmokanie wargami przy różnym układzie warg.

Ćwiczenia języka:
- wysuwanie języka na zewnątrz i cofanie w głąb jamy ustnej,
- oblizywanie warg - "kotek oblizuje się po wypiciu mleczka" ,
- liczenie czubkiem języka zębów, kolejno górnych i dolnych,
- naśladowanie ssania cukierka,
- masaż języka zębami - lekkie przygryzanie języka.

Pożądanie jest zastosowanie gier i zabaw kształtujących analizę i syntezę wzrokowo-ruchową, gier rozwijających wrażliwość dotyku, np. "worek z różnymi przedmiotami" oraz gry domina.

Przy zastosowaniu podanych wyżej schematów można zachęcać dziecko do: wypowiedzi spontanicznych, pytań lub odpowiedzi inspirowanych obrazkiem lub przedmiotem, do prowokowania dyskusji.
W zabawach ze starszymi dziećmi można wykorzystać gry wspomagające rozpoznawanie wyrazów (wprowadzające do czytania):
- wizytówki dla różnych osób,
- napisy przytwierdzone do zabawek,
- napisy na meblach,
- podpisy do obrazków.

Do tego celu można stosować także:
- loteryjkę obrazkowo - wyrazową,
- tablicę flanelową z obrazkami i podpisami,
- pierwsze zdania dotyczące określonej sytuacji, np. "na tapczanie" , "w pokoju" , "w lesie" .

Interesujące dla dziecka będą zabawy związane z czynnościami manualnymi, na przykład: zabawy z wędką (łowienie przedmiotów), malowanie obrazów na zadany temat, układanie przedmiotów z części (samolot, dom, motyl).

Także gry, które pomagają w rozwijaniu sprawności poznawczych: Która osoba potrzebuje tego przedmiotu? Gdzie znajdziesz to zwierzę? Które z przedmiotów należą do siebie? Które z przedmiotów należą do jednej sytuacji? Ułóż obrazki w kolejności. Z jakiego kierunku wieje wiatr?

Ćwiczeniem słuchu fonetycznego będą zabawy z cyklu:
- co słyszysz?
- co słychać w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów?
- czym różnią się wyrazy: półka - bułka, pąki - bąki, buty - budy, koza - kosa,
- lub zabawa dla maluchów:
Jestem mały Maciek
Zabawek przyjaciel.
Chcę zaprosić do koła
Zabawkę co...mmu-mmu woła
(me-me, bim-bam, ma-ma).

Sześciolatki chętnie rozwiązują krzyżówki i rebusy obrazkowe, np.:

Puste kratki uzupełnij pasującymi wyrazami (imiona osób, nazwy zwierząt, czynności lub cech).

Wstaw odpowiednie głoski lub litery:

rośnie w polu	m...k
lubi chodzić tyłem	r...k
wisi coś na nim	h...k
boli od niego głowa	h...k
ma 52 tygodnie	r...k
rodzaj fryzury	k...k

Można także wykorzystać zabawy dydaktyczne np. wg. książki "Zabawy dydaktyczne w pracy z dziećmi sześcioletnimi" . B. Suchacka, S. Szwabowski,
M. Zadrąg Kraków 1989, Wydawnictwa Naukowe WSP.

 

Opracowanie: Mariola Brach

Wyświetleń: 6110