Katalog

Jolanta Magosz
Zajęcia zintegrowane, Artykuły

Charakterystyka dzieci akceptowanych i nieakceptowanych

- n +

Charakterystyka dzieci akceptowanych i nieakceptowanych

Klasa powstaje w sposób instytucjonalny. Początkowo, w klasie pierwszej, stanowi ona zbiór obcych sobie dzieci. Z czasem uczniowie poznają się coraz lepiej. Powstają między nimi sympatie i antypatie, stosunki zwierzchności i uległości. Zaspokojona zostaje potrzeba przynależności do grupy, wytwarzają się normy grupowe regulujące zachowanie uczniów w różnych sytuacjach. Uczestnictwo w różnych formach aktywności zespołu klasowego dostarcza niektórym uczniom wielu doświadczeń, satysfakcji, daje poczucie bezpieczeństwa i zadowolenia, sprzyja kształtowaniu się pozytywnej samooceny. Dla innych przebywanie w klasie szkolnej jest źródłem porażek, lęku przed niepowodzeniami w nauce, izolacji bądź odrzucenia przez jej członków.

Ze względu na powiązania poszczególnych osób z resztą grupy można mówić o kilku zasadniczych kategoriach członków grupy.

Dzieci akceptowane są to osoby cieszące się uznaniem i sympatią w grupie. Zawsze przyjazne i chętne do współpracy. Mają największe możliwości zaspokajania potrzeb psychicznych w grupie, szansę prawidłowego rozwoju społecznego i emocjonalnego. Przebywanie w klasie dodatnio wpływa na ich samoocenę. zapewnia poczucie bezpieczeństwa, satysfakcji z przebywania w otoczeniu przyjaznych ludzi. Grupa klasowa dla dziecka akceptowanego jest terenem sukcesów. Uczniowie liczą się z ich zdaniem, chcą przebywać w ich towarzystwie. W stosunku do nich występują silne postawy pozytywne. "Są atrakcyjnymi partnerami w różnorodnych interakcjach na terenie szkoły, znajdują się w centrum życia klasy. W wielu sprawach mają decydujący głos. Przebywanie w grupie ma dla nich walor wysoce nagradzający" (D. Ekiert - Grabowska, 1982, s. 29). Dzieci akceptowane przystosowują się bez żadnych zakłóceń, mają bardzo dobre wzajemne stosunki zarówno z dorosłymi, jak innymi dziećmi. Biorą aktywny udział w życiu klasy. Uczestniczą w grach i zabawach, w które bawi się grupa. Chętnie podejmują się zadań, z których wywiązują się bardzo dobrze. Dostosowują się do ogólnego modelu grupy, przestrzegają jej zasad, regulaminów i zwyczajów. Są plastyczne w tym sensie, że chętnie zmieniają swój sposób robienia czegoś, aby dostosować się do oczekiwań społecznych. "Dzieci akceptowane są skoncentrowane przede wszystkim na grupie, a nie na sobie, myślą najpierw o innych, wzmacniając ich" ja ", zamiast je poniżać lub nadymać się własną pychą. Często chwalą innych zwracając uwagę na ich dobre cechy, zamiast krytykować niepożądane" (E. B. Hurlock, 1985, s. 516). Uczeń akceptowany przez grupę nabywa poczucie pewności siebie, co daje mu duże możliwości zaspokajania potrzeb psychicznych i prawidłowego rozwoju społecznego w strukturze klasy. W badaniach socjometrycznych dzieci akceptowane uzyskują wysokie oceny. Bardzo dużo wyborów pozytywnych oraz nieliczne lub żadne wybory negatywne.

Drugą kategorię stanowią dzieci przeciętnie akceptowane. Sytuacja psychologiczna takich dzieci jest raczej korzystna. W strukturze grupy nie zajmują one ważnych miejsc. Są raczej lubiane. Mają niewielki krąg osób, z którymi lubią przebywać i bawić się, z którymi czują się bliżej związane. "Przebywanie w grupie nie dostarcza im zbyt wielu bodźców pozytywnych, ale też nie jest źródłem przeżyć przykrych" (D. Ekiert - Grabowska, 1984, s. 43).

Następną kategorię stanowią dzieci o statusie niezrównoważonym. Część grupy darzy je sympatią i uznaniem, a przez część są nielubiane i nieakceptowane. Jest to szczególna sytuacja psychologiczna: uczeń jest jakby jednocześnie akceptowany i odrzucany. Według D. Ekiert - Grabowskiej "sytuacja ta nie wydaje się być korzystna dla funkcjonowania dziecka - z jednej strony często jest ono nagradzane uznaniem w swojej podgrupie, z drugiej - często karane brakiem uznania, odtrącaniem przez inną podgrupę" (D. Ekiert - Grabowska, 1982, s. 29).

W badaniach socjometrycznych dzieci o niezrównoważonym statusie otrzymują dużo wyborów pozytywnych oraz dużo wyborów negatywnych.

Dwie kolejne kategorie, które zostaną omówione poniżej tj. dzieci izolowane i dzieci odrzucone można objąć wspólną nazwą - dzieci nieakceptowane.

Specyfika sytuacji dziecka nieakceptowanego w klasie szkolnej polega na tym, że nie ma ono prawidłowych warunków socjalizacji przeżywa niepotrzebne stresy i frustracje, co niekorzystnie wpływa na jego funkcjonowanie w roli ucznia.

"Znalezienie swego miejsca wśród rówieśników uważane jest za jeden z ważniejszych wymiarów psychospołecznego rozwoju. Brak akceptacji w klasie szkolnej bywa przyczyną cierpienia i niechęci do szkoły" (M. Deptuła, 1996, s. 52).

Dzieci izolowane pozostają na uboczu życia klasowego. Nie mają przyjaciół wśród rówieśników. Często określane są jako bierne społecznie. Inni uczniowie odnoszą się do nich obojętnie, często nie interesują się nimi i nie dostrzegają ich. Dzieci te nie należą w klasie do żadnej mniejszej grupki i często nie biorą aktywnego udziału w jej życiu. Uczniami izolowanymi są dzieci nieśmiałe, niedostępne lub nielubiane za swoje zachowanie. Dzieci nieśmiałe są "inne" pod jakimś względem w grupie klasowej np.: z widoczną wadą wzroku, otyłe, ubogie, źle ubrane, ogólnie zaniedbane. Same wycofują się z działań grupy, odczuwając przed nią lęk. Dziecko wykazujące skłonności do izolacji określa się potocznie mianem "odludka" lub "samotnika". Swym działaniem nie wyrządza w zasadzie szkód innym, jednak wskutek braku aktywności społecznej nie przyczynia się do realizacji zadań stojących przed grupą, do której należy.

E. B. Hurlock rozróżnia dwa rodzaje dzieci izolowanych:
- dobrowolnie samotnych, którzy odsuwają się od grupy, ponieważ nie interesują ich jej członkowie lub działalność
- samotnych nie z własnej woli, odrzuconych przez grupę, chociaż chcieliby się z nią identyfikować (E. B. Hurlock, 1985, s. 512).

"Sytuacja dziecka izolowanego jest o tyle niekorzystna, że nie ma ono możliwości zebrania doświadczeń społecznych, nie przechodzi niezbędnego treningu w kontaktach z innymi ludźmi, co może niekorzystnie wpłynąć na późniejsze funkcjonowanie społeczne" (D. Ekiert - Grabowska, 1984. s. 43). Dzieci izolowane w badaniach socjometrycznych nie uzyskują wyborów pozytywnych ani negatywnych, bądź otrzymują ich bardzo niewiele.

Dzieci odrzucane nie znajdują w klasie warunków do zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa i akceptacji. Klasa ich nie lubi i nie uznaje. Ma do nich negatywny stosunek. Uczniowie odrzucani są w konflikcie z grupą, zachowanie ich często odbiega od ogólnie przyjętych norm. Czasem usiłują zwrócić na siebie uwagę i zdobyć uznanie dokuczają innym, stosując rozmaite formy agresywnego zachowania się, nie przestrzegając reguł i porządku uznawanego przez inne dzieci. Z. Włodarski tak określa dzieci odrzucone: "Jednostka odrzucona nie cieszy się popularnością, wzbudza ujemne uczucia, popada w konflikty, ma nieprawidłowo ukształtowane kontakty społeczne. Dzieci niepopularne wychowują się w złych warunkach środowiskowych, są brudne, niechlujnie ubrane, przejawiają nadmierną ruchliwość połączoną z brakiem zdyscyplinowania, są nietowarzyskie, agresywne nieposłuszne wobec dorosłych mają przeciętny lub poniżej przeciętnego poziom rozwoju inteligencji" (Z. Włodarski, 1973, s. 29). Można przypuszczać, że uczniowie odrzuceni odczuwają znaczny stopień zagrożenia wewnętrznego. Przeżywają silne emocje negatywne, co może pociągnąć za sobą poczucie niższości, a w konsekwencji prowadzić do przyjęcia takiej postawy, którą będzie cechował negatywny stosunek do samego siebie i własnych możliwości. "Przebywanie w grupie dla dziecka odrzuconego jest źródłem negatywnych przeżyć. Wpływać to może na takie ważne aspekty funkcjonowania dziecka, jak stosunek do szkoły, motywacja do nauki, ocena samego siebie" (D. Ekiert - Grabowska, 1982, s. 30). Dzieci odrzucone w badaniach socjometrycznych nie uzyskują wyborów pozytywnych, natomiast otrzymują wiele wyborów negatywnych.

BIBLIOGRAFIA

Deptuła M.: Koncepcja diagnozy rozwoju społecznego w klasach I - IV,
Bydgoszcz 1996, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Bydgoszczy

Ekiert - Grabowska D.: Dzieci nieakceptowane w klasie szkolnej,
Warszawa 1982, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne

Ekiert - Grabowska D.: Techniki socjometryczne w pracy wychowawcy klas
początkowych, Katowice 1984, Uniwersytet Śląski

Hurlock E. B.: Rozwój dziecka
Warszawa 1985, Polskie Wydawnictwo Naukowe

Włodarski Z.: Dzieci wyróżniające się pod względem popularności w klasie szkolnej
"Psychologia Wychowawcza" 1973, nr 1
 

Opracowanie: Jolanta Magosz

Wyświetleń: 9915


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.