Wędrówki przyrodnicze

Uważam, że kształtowanie proekologicznej świadomości ucznia może odbywać się tylko poprzez bezpośredni kontakt z otaczającą nas przyrodą. Nauka daje największe efekty, gdy wiąże się z zabawą i przyjemnością. Wędrówki przyrodnicze to moje hobby i staram się tą pasją zarazić moich wychowanków. Podlasie, nie tylko według mnie, jest najpiękniejszym regionem naszego kraju - o ogromnej różnorodności przyrodniczej, niewielkim skażeniu środowiska i wielu zachowanych fragmentach prawie niezmienionej przyrody. Z tych powodów stało się ono kolebką i przeważającą częścią Zielonych Płuc Polski. Obszar ten umożliwia też doskonałą obserwację wpływu człowieka na przyrodę, analizę zarówno naszej pozytywnej, jak i negatywnej działalności. Starajmy się to wykorzystać!

Moim zdaniem najefektywniejszą metodą edukacji ekologicznej jest WYCIECZKA. Umożliwia ona poznanie naszego regionu, z jego atrakcjami przyrodniczymi, historycznymi i kulturowymi. Uwrażliwia na piękno przyrody i dzieła stworzone przez człowieka. Pozwala zastanowić się nad sensem naszego życia i wszelkich naszych działań. Ukazuje sposoby ciekawego spędzania czasu, uczy praktycznego organizowania aktywnego wypoczynku, a poprzez zabawę kształtuje wiele umiejętności interpersonalnych. Młody człowiek, który poznał nieuchwytność piękna przyrody, na pewno nie będzie jej bezmyślnie niszczyć, a często potrafi odważnie stanąć w jej obronie. Podczas wycieczki wzbudzamy w jej uczestnikach szacunek do przyrody.

Od ośmiu lat aktywnie uczestniczę w realizowaniu krajoznawstwa i turystyki w mojej szkole, organizując wycieczki klasowe i przyrodnicze, wspierając innych nauczycieli naszej szkoły w organizowaniu wycieczek przedmiotowych i krajoznawczo-turstycznych oraz prowadząc szkolne koło turystyczne. W swojej działalności współpracuję z Polskim Towarzystwem Turystyczno - Krajoznawczym, nadleśnictwami, parkami narodowymi i krajobrazowymi. Nabytym doświadczeniem chciałabym podzielić się z innym nauczycielami i wychowawcami.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z dnia 26 listopada 2001 r.), organizowanie przez szkoły krajoznawstwa i turystyki ma na celu w szczególności:
1. poznawanie kraju, jego środowiska przyrodniczego, tradycji, zabytków kultury i historii,
2. poznawanie kultury i języka innych państw,
3. poszerzanie wiedzy z różnych dziedzin życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego,
4. wspomaganie rodziny i szkoły w procesie wychowania,
5. upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży zasad ochrony środowiska naturalnego oraz umiejętności korzystania z zasobów przyrody,
6. podnoszenie sprawności fizycznej,
7. poprawę stanu zdrowia dzieci i młodzieży pochodzących z terenów zagrożonych ekologicznie,
8. przeciwdziałanie patologii społecznej,
9. poznawanie zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach.

Zanim zorganizujemy wycieczkę, sprawdźmy, jakie zasady organizowania turystyki i krajoznawstwa obowiązują w naszej szkole. Nie zapomnijmy o wypełnieniu karty wycieczki w dwóch egzemplarzach (jeden mamy ze sobą podczas zajęć, drugi pozostaje w szkole) oraz uzyskaniu pisemnej zgody obu opiekunów prawnych naszych wychowanków (w przypadku wycieczek przedmiotowych zgoda taka nie jest konieczna). Zapoznajmy uczestników wycieczki z regulaminem i zadbajmy o jego podpisanie.

Poniżej chciałabym przedstawić zalety kilku form pracy wycieczkowej, z których najczęściej korzystam:

1. Wycieczki jednodniowe autokarowe (Pozwalają dotrzeć nawet do najdalszych zakątków naszego regionu, zwiększają różnorodność bodźców oddziałujących na naszych wychowanków - piękno przyrody, historii, sztuki i kultury. Należy zwrócić uwagę na rozplanowanie i staranne przygotowanie tematyki zajęć dla kilkuosobowych grup. UWAGA! Obecnie warto rozważyć wszystkie oferty przewoźników - nie muszą to być wycieczki grup 40 - osobowych, równie dobrze można znaleźć mniejszy autokar, którym zorganizujemy transport dla naszej klasy czy koła zainteresowań).

2. Wycieczki jednodniowe zespołu klasowego (Umożliwiają poznanie najbliższej okolicy lub przyległych terenów dzięki komunikacji publicznej. Praca odbywa się w mniejszej grupie stanowiącej zespół. Wychowawca, ma wiele możliwości zorganizowania wówczas różnorodnych sytuacji wychowawczych, rozwiązujących istniejące w klasie problemy. Dobre wzajemne poznanie się sprzyja otwartości i rzeczywistemu przeżywaniu poznawanego piękna, sprzyja powstaniu licznych refleksji i dzieleniu się nimi z innymi. Nie zapominajmy o łączeniu celów wychowawczych z edukacyjnymi).

3. Przyrodnicze wycieczki piesze grup 7 - 15 osobowych (Zajęcia takie umożliwiają organizowanie wycieczek pod konkretne zapotrzebowanie. Pasjonatom umożliwiają rozwijanie ich indywidualnych hobby i dzielenia się swoimi pasjami z innymi oraz wymianę doświadczeń. Z reguły wyprawy te są współorganizowane przez uczniów, co rozwija ich umiejętności organizacyjne, posługiwanie się mapą, planowanie, itp.).

4. Spacer opracowanymi ścieżkami przyrodniczymi (Ta forma polecana jest dla początkujących przyrodników, mających niewielkie doświadczenie w prowadzeniu zajęć terenowych. Korzystamy wówczas z gotowych opisów przyrodniczych danego miejsca, poruszamy się oznakowaną ścieżką lub przynajmniej zgodnie z jej planem przedstawionym na mapie. Z reguły ścieżki te ukazują najciekawsze i najróżnorodniejsze fragmenty zwiedzanych ekosystemów, a potrzebne materiały znajdziemy zarówno w nadleśnictwach, jak również w parkach narodowych i krajobrazowych).

5. Wycieczki rowerowe grup 7 - 10 osobowych (Wpływają na rozwój sprawności fizycznej, uczą zasad bezpieczeństwa, umacniają kontakt z przyrodą, pozwalają dotrzeć w krótkim czasie do wybranych miejsc).


6. Rajdy i marsze na orientację PTTK (Umożliwiają wymianę doświadczeń między uczniami z różnych szkół i miejscowości, doskonalą umiejętność posługiwania się mapą, obserwowania przyrody i zachodzących w niej zmian)

7. Imprezy krajoznawczo-turystyczne, takie jak:
- biwaki (Jeżeli są dobrze przemyślane i zaplanowane, dają dużo satysfakcji z pracy wychowawczej i dydaktycznej. Umożliwiają realizację wielu celów wychowawczych, rozwiązywanie problemów zespołu klasowego poprzez tworzenie odpowiednich sytuacji wychowawczych. Dają szeroką możliwość realizowania treści edukacyjnych ze wszystkich przedmiotów. Warto w przygotowanie biwaku włączyć wcześniej naszych wychowanków. Chętniej będą pracować i słuchać innych, gdy otrzymają konkretne zadania do wykonania. Nie możemy również zapomnieć o podstawowych zasadach bezpieczeństwa. Zorganizujmy zajęcia rekreacyjne, kształtujące pozytywne uczucia w grupie. Zamiast tradycyjnego "wolnego czasu"; trud pracy włożony w przygotowanie biwaku na pewno się opłaci - zaowocuje naszym poczuciem spokoju o bezpieczeństwo naszych podopiecznych, a naszym wychowankom da dużo wspaniałych wrażeń i niezapomnianych doświadczeń);
- konkursy i turnieje (Możemy je organizować zarówno na terenie szkoły, jak i w plenerze, mogą być jednodniowe lub składać się z kilku etapów. Prościej jest zorganizować konkursy i turnieje monotematyczne, realizujące treści określonego przedmiotu lub ścieżki międzyprzedmiotowej. Warto zasięgnąć opinii kolegów i koleżanek uczących innych przedmiotów, odnaleźć korelacje międzyprzedmiotowe i wykorzystać je w ramach naszego tematu. W ten sposób zwrócimy uwagę uczniów na możliwość wykorzystania zdobytych wiadomości z różnych przedmiotów w praktyce);

8. imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem (Polecane są zwłaszcza dla starszej młodzieży, umożliwiają rozwój szczególnych zainteresowań. Przy ich organizacji warto skorzystać z pomocy instruktorów i przewodników, odpowiednich do charakteru imprezy);

9. imprezy wyjazdowe - związane z realizacją programu nauczania, takie jak: zielone szkoły, szkoły zimowe, szkoły ekologiczne (Gorąco polecam dla dzieci i młodzieży w każdym wieku, zawsze można znaleźć coś interesującego dla siebie. Imprezy te są współorganizowane przez specjalistów, zajmujących się na co dzień promocją turystyki i edukacji, którzy na pewno zapewnią zarówno odpowiedni poziom prowadzonych zajęć, jak również zadbają o ich bezpieczeństwo).

Organizując krajoznawstwo i turystykę musimy zwrócić szczególną uwagę na program. Nie możemy pozwolić, aby sprawy organizacyjne przesłoniły nam to, co najważniejsze. Jeżeli wybieramy się do nieznanego nam terenu, musimy znaleźć potrzebne informacje, np. korzystając z Internetu, biblioteki lub kontaktując się bezpośrednio z podmiotami, z którymi zamierzamy współpracować podczas wycieczki: muzeami, parkami krajobrazowymi i narodowymi, nadleśnictwami, miejscowymi przewodnikami itp. W celu zwiększenia aktywności poznawczej naszych wychowanków, warto przygotować w oparciu o zdobyte informacje karty pracy indywidualnej lub grupowej. Uczniowie będą wówczas wiedzieli, jakie informacje muszą zdobyć. Nie zapominajmy ukazywać im celów ich pracy oraz zapoznać wcześniej ze sposobem prezentacji zdobytych informacji. Takie przygotowanie na pewno zapewni nam satysfakcję z osiąganych efektów edukacyjnych.

Podstawowym zadaniem szkoły jest edukacja i wychowanie. Spróbujmy w pełni wykorzystać czas podczas organizowanych przez nasz wycieczek. Na nasze wyprawy wyruszamy z konkretnymi wychowankami, mającymi swoje wady i zalety, w różny sposób współistniejącymi w zespole, który tworzą. Zastanówmy się, jakie sytuacje wychowawcze możemy stworzyć podczas każdej wycieczki, w jaki sposób budować pewność siebie i rozwijać wszystkie możliwości intelektualne i społeczne naszych wychowanków. Turystyka stwarza doskonałą możliwość kształtowania prawidłowych relacji międzyludzkich, doskonalenia umiejętności organizacyjnych, wspierania postaw prozdrowotnych, poprzez ukazywanie wzorców prawidłowej organizacji aktywnego wypoczynku, możliwości atrakcyjnego spędzenia czasu bez papierosów, narkotyków i alkoholu, a także podnoszenia sprawności fizycznej przez uczestnictwo w wędrówkach pieszych i rowerowych. Warto znaleźć również czas na krótkie zajęcia z pierwszej pomocy, aby nasi wychowankowie umieli w przyszłości zadbać o własne bezpieczeństwo.

Po każdych zajęciach powinniśmy przeprowadzić ich ewaluację. Może ona odbywać się w różnych formach, np. wypełnienie krótkiej ankiety ewaluacyjnej z pytaniami typu zamkniętego lub otwartego, krótkie listy z wrażeniami z wycieczki, sukcesami naszych wychowanków, odpowiadające na konkretne pytania i cele, które sobie postawiliśmy. Warto również korzystać z ustnych form ewaluacji: dyskusji i pogadanek, podczas których nasi wychowankowie będą mieli możliwość doskonalenia umiejętności dzielenia się swoimi sukcesami i porażkami oraz nazywania i okazywania swoich uczuć.

Przykładem innych ciekawych zajęć terenowych godnych polecenia mogą być:
1. sadzenie zieleni wokół szkoły i opieka nad nią,
2. organizowanie badań ekologicznych w okolicach szkoły, np. badanie rozmieszczenia poszczególnych gatunków na trawniku, konkurencji międzygatunkowej na pozostawionym ugorze, sukcesji na nieużytku, zarastania stawu itp.;
3. badanie stanu środowiska w najbliższej okolicy - skażenia gleby, wód, powietrza,
4. projektowanie zagospodarowania nieużytków i terenów pokopalnianych (np. stara żwirownia),
5. badanie zagrożeń cywilizacyjnych - skażenia spalinami, jesiennego smogu komunikacyjnego, natężenia hałasu,
6. fotografia przyrodnicza
7. zajęcia plastyczne w plenerze.

Mam nadzieję, że zachęciłam państwa do wypróbowania przynajmniej kilku z form pracy terenowej.
 

Opracowanie: Agnieszka Zielenkiewicz, nauczyciel biologii

Wyświetleń: 1168