Osobowość i typologia uczniów jako czynnik różnicujący i determinujący proces uczenia się języków obcych.

Aby osiągnąć sukces w nauczaniu, a w szczególności nauczaniu języka obcego należy posiadać wiedzę o swoich uczniach. Tylko poznanie uczniów umożliwi osiągnięcie wyznaczonych celów zarówno szczegółowych jak i końcowych. Dwunastolatek przechodzi na wyższy stopień myślenia. Pojawia się myślenie abstrakcyjne, teoretyczne oraz refleksyjne. Uczeń zaczyna się aktywnie interesować słowem, mową oraz językiem. Wraz z wiekiem zmieniają się też proporcje czasu poświęcanego na zabawę i na naukę. Dzieci w tym wieku są bardziej samodzielne tak w myśleniu jak i w działaniu. Wzrastają ich doświadczenia z rówieśnikami, zwiększa się krąg ich zainteresowań, zakłócone są procesy pobudzania i hamowania, odczuwają silną potrzebę wyrażania własnych sądów i opinii oraz samodzielnego podejmowania decyzji, by w ten sposób podkreślić swoją autonomię. Uczniowie ci na ogół potrafią już współpracować w ramach zespołu, choć często może dochodzić do konfliktów. „ W tym wieku zaczyna się uwidaczniać tendencja refleksyjnej percepcji języka. Dzieci wykazują skłonność do uogólnień, syntezy, analizy, a także są zdolne do wykonywania pracy zgodnie z narzuconym planem, jak również same planują kolejne kroki swojej pracy. Uczniowie zaczynają dokonywać porównań między językiem ojczystym a obcym, a także zaczynają ich interesować zasady i reguły, co nie znaczy, że świadome opanowywanie materiału gramatycznego powinno zdominować proces nauczania języka obcego. Problemy gramatyczne wprowadzane być mogą z użyciem technik ludycznych. ”
Najważniejszą potrzebą dwunastolatka staje się także nabranie pewności siebie oraz zaistnienie w grupie rówieśniczej. Uczniowie w tym wieku wyróżniają się spostrzegawczością, umiejętnością zauważania drobnych detali, zainteresowaniem swoim wewnętrznym światem oraz swoistym poczuciem humoru. Poznanie osobowości nastolatka sprzyja osiągnięciu sukcesu w nauczaniu języków obcych. Jest wiele teorii osobowości np. Z. Freuda, C. Junga czy E. Eriksona jednak w nauczaniu języków obcych najbardziej pomocną jest teoria cech zapoczątkowana przez Hipokratesa, a rozbudowana przez H. Eysencka. Ten brytyjski psycholog skupił się na dwóch podstawowych cechach osobowości: introwersji i ekstrawersji. Cechy te mają znaczący wpływ na postępy w nauce języków obcych. Inaczej będą się zachowywać uczniowie ekstrawertycy, a inaczej typowi introwertycy. „Typowy ekstrawertyk jest otwarty na kontakty z innymi, chętnie nawiązuje rozmowy, nie lubi samotności, potrzebuje ciągłych podniet, działa impulsywnie, lubi ruch, zmiany, łatwo wpada w gniew, bywa agresywny.” Nie lubi pracować w samotności, preferuje pracę w grupach, w parach, chętnie uczestniczy w zabawach i grach. Łatwiej mu się nauczyć żywej mowy niż zasad gramatyki czy pisowni, zaś niepowodzenia wcale, lub prawie wcale go nie martwią. Jest optymistą. Ekstrawertycy z ich łatwością nawiązywania kontaktów i zwiększoną ekspozycją na język, szybciej i skuteczniej są w stanie opanować język obcy.
„Typowy introwertyk jest zwrócony ku sobie i sobą lubi się zajmować, obca jest mu gadatliwość, kontakty towarzyskie chętnie zamieni na spokój i samotne czytanie książek, jest powściągliwy, nie rzuca się w oczy, przyjaciół ma niewielu, ale za to prawdziwych i bardzo oddanych, ponieważ długo i starannie ich sobie dobiera.” Cechuje go rozwaga, rozsądek, i dokładność. Zanim coś zrobi najpierw pomyśli, swoje obowiązki traktuje poważnie i sumiennie je wypełnia. Jest raczej pesymistą. Uczniowie introwertycy preferują samodzielną, cichą pracę, łatwiej się uczą zasad gramatycznych i ortograficznych, a nie lubią głośnych i spontanicznych wypowiedzi. Należą do osób uważnych, spostrzegawczych i wytrwałych, odznaczających się wysokim poziomem aspiracji.
W nauce języków obcych ważne są również inne cechy osobowości, do których należą: skłonność do podejmowania ryzyka oraz poziom lęku. Uczniowie, którzy nie boją się ryzyka szybciej nabędą umiejętności porozumiewania się w języku obcym, chociaż ich wypowiedzi nie zawsze będą poprawne, zaś dla unikających ryzyka, proces nauki będzie trudniejszy i będzie przebiegał wolniej. To samo dotyczy poziomu lęku. „ Niski poziom lęku i wynikający zeń niewielki stres może sprzyjać koncentracji i mobilizacji ucznia. Wysoki poziom lęku będzie jednak zawsze czynnikiem utrudniającym, a nawet uniemożliwiającym uczniom wypowiadanie się” Tutaj ogromną rolę pełni nauczyciel, który stosując odpowiednie zabawy dydaktyczne sprzyjające współtworzeniu osobowości uczniów, jednocześnie umożliwi osiąganie najlepszych wyników nauczania i doskonalenie umiejętności językowych.
Uczniowie różnią się pod względem zapamiętywania materiału dydaktycznego. Wszelkie informacje uzyskiwane w wyniku odbierania wrażeń zmysłowych, procesów spostrzegania i myślenia są magazynowane i wykorzystywane dzięki procesom pamięci- zapamiętywaniu, przechowywaniu i przypominaniu. Wszystkie te procesy odgrywają bardzo dużą rolę w nauce języków obcych. Psycholog J.R. Anderson podaje definicję terminu pamięć: ”Pamięć jest względnie trwałym zapisem doświadczenia, które znajduje się u podłoża uczenia się.” Inną definicję podaje A. Matczak- ”Zapamiętywanie oznacza zapisywanie odbieranych informacji w doświadczeniu i może dokonywać się samorzutnie, bez nastawienia na planowanie, bądź w sposób zamierzony. W pierwszym przypadku mówi się o mimowolnym a w drugim zaś o dowolnym zapamiętywaniu.” H. Komorowska zwraca uwagę na istnienie pamięci mechanicznej ( zapamiętywanie pojedynczych elementów) oraz logicznej (zapamiętywane są prawidłowości zachodzące w nowym materiale). W prawidłowym funkcjonowaniu pamięci dowolnej, charakterystycznej dla dzieci w wieku szkolnym, istotne znaczenie mają procesy: wybiórcze koncentrowanie uwagi, nastawienie (sam zamiar), organizowanie treści( wiązanie elementów nowego materiału oraz włącznie go w kompozycje wiedzy dotychczasowej, stanowiącej całościowy system).
Przechowywanie to proces, dzięki któremu zapamiętany materiał jest magazynowany, utrwalany, organizowany, systematyzowany i przekształcany. Czas przechowywania jest zróżnicowany. Człowiek może powtórzyć tylko, co usłyszane zdanie, opisać ujrzany przed chwilą obraz, odtworzyć zaobserwowany ruch (pamięć bezpośrednia) oraz przechowywać materiał przez dłuższy czas (pamięć odroczona). Psycholodzy R. Atkinson i R. Shiffrin w swoich badaniach nad pamięcią zgromadzili dowody na istnienie innych rodzajów pamięci- krótkotrwałej zwanej pamięcią natychmiastową i długotrwałej. Oba rodzaje pamięci ( krótkotrwała i długotrwała) są bardzo ważne dla procesu rozumienia ze słuchu. Istnieje także pamięć sensoryczna –rejestrująca wszystkie bodźce poprzez zmysły- wzroku, słuchu, dotyku, smaku i ruchu. Najwięcej informacji o otaczającym świecie zdobywamy poprzez zmysły, dlatego też można podzielić uczniów na: wzrokowców, dla których fundamentem zapamiętania są obrazy i tekst pisany, słuchowców, którzy są prawdziwymi „fanami dźwięku”, zaś robienie notatek i ciche czytanie nie jest dla nich dobrym sposobem na naukę języków obcych, oraz kinestetyków preferujących w nauce działania związane z ruchem.
Do aktualizacji śladów pamięciowych służy nam przypominanie (wydobywanie z magazynu pamięci informacji). R. Łapińska i M. Żebrowska twierdzą, że w rozwoju pamięci u dorastających dzieci „..większą niż dotychczas rolę zaczyna odgrywać możliwość zrozumienia materiału na skutek rozwijających się zdolności myślenia abstrakcyjnego”.
Oprócz wyżej wymienionych właściwości umysłu nie bez znaczenia w nauce języka obcego jest lateralizacja -ustalenie się przewagi lewej lub prawej półkuli mózgowej, a więc prawo- i leworęczności. Badania dowodzą, że uczniowie o dominującej lewej półkuli z reguły lepiej opanowują system językowy, gramatykę i słownictwo, lepiej piszą i czytają, częściej lubią pracę z tekstem i z reguły są praworęczni. Lewa półkula mózgowa odpowiada za język, werbalną komunikację, rozumowanie logiczne, analityczne myślenie oraz linearne uczenie się. „ Tak zwani lewopółkulowcy lubią mieć materiał logicznie zorganizowany i uporządkowany. Uczą się w porządku linearnym, element po elemencie, bezpieczniej czują się z notatkami graficznymi. Lubią analizować informacje i układać je w kategorie. Są dość sztywni, gdyż przedkładają logikę nad wyobraźnię.” Natomiast osoby, u których dominuje prawa półkula mózgowa lepiej nawiązują kontakty, a co za tym idzie, dążą do autentycznej komunikacji, lepiej rozumieją zdarzenia i sytuacje, jednak częściej przejawiają skłonność do dysleksji oraz preferują słuchowy i ruchowy sposób uczenia się. Prawa półkula odpowiada za komunikację niewerbalną (gesty, mimikę, doznania zmysłowe), zaś jej dominacja harmonizuje ze zdolnościami oraz uzdolnieniami artystycznymi, zaś uczniowie „myślą obrazami i metaforami, mają bogatą wyobraźnię” W nauce języka obcego obie półkule mózgowe powinny być jednakowo zaangażowane i dlatego należy proponować uczniom takie zabawy i gry dydaktyczne, które pozwolą im aktywnie wykorzystać swoje możliwości, oraz połączą różne bodźce słuchowe, wizualne, dotyk i humor.
Współczesna glottodydaktyka dzieli również uczniów ze względu na sposób ich uczenia się. Jedni uczą się przez działanie i aktywność całego ciała- modalność kinestetyczna. Inni uczą się poprzez dźwięk –modalność słuchowa, jeszcze innym najbardziej w nauce pomaga wzrok- modalność wzrokowa. Modalność jest ściśle związana z pamięcią, o czym wspomniano charakteryzując procesy pamięciowe. W zależności od rodzaju modalności uczniowie przyjmują różne strategie uczenia się. Stosujący wzrokową strategię uczenia się sięgają do tekstów pisanych, przygotowując notatki pomagają sobie obrazkami, tabelami, diagramami, zaś ich zeszyty są staranne i porządne. „Wzrokowcom trudno jest nauczyć się obcego słowa, jeśli nie zobaczą jak się je pisze, poza tym nie mają problemów z ortografią i szybko wykrywają błędy. Uczą się czytając i oglądając. Są wyczuleni na wizualny porządek i estetykę, lubią, gdy tekst lub wykład ma oprawę plastyczną.”
Inaczej proces nauki przebiega z uczniami, u których dominuje słuch. „Uczniowie o strategii słuchowej: uczą się głośno, starają się uważać na lekcji, by zapamiętać sformułowania użyte przez nauczyciela, jednak z powodu potrzeby kontaktu głosowego często rozmawiają i tym samym przeszkadzają nauczycielowi, gorzej się koncentrują i bywają nadaktywni, a ucząc się języka obcego chętniej słuchają radia czy kasety.” Są to uczniowie czuli na dźwięk i ton głosu mówiącego, a w nauce pomaga im rymowanie, nucenie melodii lub śpiewanie tekstów. Najtrudniej nauczycielowi pracować z uczniami preferującymi strategię kinestetyczną. Są to osoby bardzo aktywne ruchowo, które uczą się nie tylko przez ruch, ale także przez emocje. Nieustannie się kręcą, hałasują, czasami nawet zmieniają swoje miejsca.„Dobrze jest, gdy w trakcie nauki mogą manipulować jakimś przedmiotem, pomaga im rysowanie w trakcie słuchania, a nawet stukanie palcami w stół….Są niespokojni, więc niechętnie będą się uczyć siedząc w jednym miejscu. To właśnie bezruch ich stresuje, a ruch uspokaja i zwiększa ich uwagę.” Spośród takich osób są wybierani nieformalni przywódcy klasowi i bardzo często sprawiają oni trudności dyscyplinarne. Prawidłowe rozpoznanie modalności i stosowanie właściwych metod i form pracy (między innymi gier i zabaw dydaktycznych) pozwoli nauczycielowi języków obcych uzyskać dobre wyniki, zaś uczniom nie tylko pomoże w nauce, lecz także poprawi ich motywację oraz zachęci do dalszej pracy na miarę swoich możliwości.

Wyświetleń: 2052