Motywacja i jej znaczenie w procesie nauczania języków obcych.

Spośród wielu wrodzonych czy nabytych cech osobowościowych w nauce języków obcych największy wpływ na przebieg i efekty uczenia się wywiera motywacja. „Słowo „motyw” wywodzi się od łacińskiego wyrazu moveo, co znaczy poruszać, dźwigać lub wprawiać w ruch”
W. Figarski podaje, iż „motywy to pewien rodzaj podniet indywidualnych, będących pobudką do świadomego i celowego działania. Motywacja zaś to pewien stan wewnętrzny, rodzaj siły tkwiącej w każdym człowieku, dzięki której można, w sprzyjających warunkach, zmobilizować cały organizm do wysiłku na rzecz osiągnięcia wyznaczonego celu.” W literaturze dotyczącej metodyki nauczania języków obcych podkreśla się ścisłą zależność między motywacją a osiąganymi wynikami nauczania. Uczeń, u którego motywacja jest silna, opanuje język przy pomocy każdej metody, zaś nawet najlepsza metoda będzie nieskuteczna, jeśli ze strony ucznia nie będzie oddźwięku, a więc gotowości do uczenia się. Motywacja wywołuje w umyśle reakcję, którą M. Szałek przedstawia w postaci schematu: „motywacja ----wzbudzenie pozytywnych emocji ---- należyte pobudzenie organizmu ----wzmożona aktywność umysłowa ---- przyspieszenie i usprawnienie procesu akwizycji języka” Motywy nie są czynnikami stabilnymi. „ Można zatem powiedzieć, że motyw działa tak długo, póki jednostka nie osiągnie zamierzonego celu lub póki przed jego osiągnięciem nie wystąpi jakiś inny silniejszy motyw zajmując miejsce poprzedniego” Dlatego też, ogromną rolą nauczycieli i rodziców jest stymulowanie i podtrzymywanie gotowości uczniów do poszerzania swojej wiedzy w nauce języków obcych. W.Pfeiffer twierdzi, że „ należy odróżnić pojęcie motywacji od motywowania. Podczas gdy motywacja może być – i często jest – względnie stała, motywowanie ma charakter dynamiczny, ponieważ jest świadomym i aktywnym formowaniem procesu nauczania przez uczniów i nauczycieli. Jeśli motywację określimy jako cel, do którego dążymy, to motywowanie jest środkiem lub drogą dydaktyczną do osiągnięcia owego celu.” Istnieje wiele kryteriów podziału motywów. Jednym z nich wg. W.Figarskiego jest podział na: pozytywne i negatywne. Motywom pozytywnym odpowiadają pozytywne uczucia i emocje, zaś tym drugim negatywne. Wiele czynników wpływa na motywację i to one decydują czy owa motywacja będzie dodatnia( pozytywna), czy ujemna (negatywna). W. Figarski wymienia 10 czynników motywujących pozytywnie, mających największe znaczenie w odniesieniu do szkolnej nauki języków obcych:
1) Jasne i realne cele( długo i krótkoterminowe).
2) Treści programowe zbieżne z zainteresowaniami.
3) Rzeczowe i właściwe przygotowanie każdej lekcji oraz właściwie dobrana obudowa metodyczna.
4) Przekonanie ucznia o życzliwości i zaufaniu nauczyciela.
5) Sprawiedliwe i obiektywne ocenianie.
6) Uzyskiwanie przez ucznia systematycznej informacji o swoich postępach.
7) Właściwy stosunek do własnych postępów.
8) Wybór tego, co ważne i potrzebne oraz nastawienie na zapamiętanie tych informacji.
9) Satysfakcja z osiąganych sukcesów.
10) Akceptacja stosowanych przez nauczyciela metod i form pracy.
Wszystkie wymienione czynniki będą motywowały pozytywnie jednak tylko wtedy, jeśli będą wzmacniane przez nauczyciela, który wie jak wielką one odgrywają rolę w całym procesie nauczania.
Niestety są też czynniki, które wpływają negatywnie na motywację. W. Figarski zalicza do nich:
1) Przekonanie i odbieranie celów nauki jako abstrakcyjne i mało realne.
2) Dysharmonia między zainteresowaniami, a treściami podręcznika i programu.
3) Za mało uściślone lekcje języka obcego.
4) Za wysoki poziom lęku i napięcia w korelacjach z nauczycielem.
5) Ocenianie nieadekwatne do możliwości i poniesionego wysiłku.
6) Niedobór informacji o postępach w nauce.
7) Brak zainteresowania i troski o własne sukcesy.
8) Zbyt mała, lub jej brak, koncentracja na przedmiocie nauki.
9) Wysłuchiwanie uwag krytycznych i otrzymywanie kar w sytuacjach nieuzasadnionych.
10) Mało atrakcyjne i nudne lekcje języka obcego.
Za psychologami W. Figarski i L. Niebrzydowski dzielą motywy na: wewnętrzne związane z osobowością, oraz motywy zewnętrzne związane z uczniem i jego środowiskiem życia. Motywy wewnętrzne są bardzo silne i pojawiają się już około 12 roku życia. Do motywów wewnętrznych L. Niebrzydowski zalicza: „ potrzeby, lęki, zainteresowania ambicje, plany i dążenia na przyszłość oraz cele i ideały.” Uczniowie silnie zmotywowani wewnętrznie nie tylko pasjonują się szkołą, świetnie się uczą, ale są sumienni, wytrwali, konsekwentni, staranni i zdecydowani w działaniu. ”Nieobca jest im pomysłowość, inwencja, odwaga połączona z wysokim mniemaniem o sobie. U wielu wzrasta w sposób widoczny poczucie własnego „ja”. Bywają ambitni, o rozbudowanych aspiracjach, spokojniejsi od innych, ale i pewni siebie. Odnoszą sukcesy w nauce wszystkich przedmiotów, zwłaszcza matematyki, fizyki, chemii, informatyki, języków obcych, historii, geografii i biologii.” Uczniowie o niskiej motywacji wewnętrznej nie pasjonują się nauką, nie dążą wytrwale do celu, zadowalają się średnimi lub przeciętnymi wynikami procesu zdobywania wiedzy.
Do motywów zewnętrznych Niebrzydowski L. zalicza: „ nagrody, kary, oceny, oraz wpływ osób i rzeczy” Motywy zewnętrzne mogą wpływać wzmacniająco, lub osłabiająco na wewnętrzną motywację do nauki języków obcych, a siła ich oddziaływania zależy od podatności uczniów. Największe znaczenie wśród motywów zewnętrznych wg. L.Niebrzydowskiego odgrywa:
1) „osobowość nauczyciela
2) ocena szkolna
3) nagroda i kara oraz
4) sytuacja rodzinna ucznia.”
W. Figarski do wyżej wymienionych dodaje jeszcze motywy związane ze środkami masowej komunikacji oraz środowiskiem szkolnym. Jednak nie można jednoznacznie stwierdzić, który z wymienionych motywów będzie pierwszy, a który ostatni. Bardzo często inspirację do nauki stanowi kilka motywów jednocześnie, które również ulegają ciągłym zmianom. „ Jest to zatem proces żywy, dynamiczny, świadczący nie tylko o zmianach w nasilaniu się już istniejących motywów, ale i o pojawianiu się nowych albo dotychczas ukrytych, które dopiero w odpowiednich warunkach staną się lub mogą się stać aktywne. Z tego punktu widzenia można, więc mówić o motywach aktywnych, uśpionych i zupełnie nowych.”
L. Szypielewicz prowadząc badania nad motywacją dominującą u polskich uczniów w szkole podstawowej, dzieli motywy na: pragmatyczne, dydaktyczne, poznawcze, komunikacyjne, przymusu i obowiązku oraz emocjonalno – estetyczne.
Do przyczyn, które utrudniają naukę języka rosyjskiego W. Figarski zalicza: gramatykę rosyjską; nudne, szablonowe lekcje; negatywne opinie o tym języku wyrażane przez innych; przeświadczenie o małej przydatności tego języka; intonacja i trudności z akcentem; pogłębiające się zaległości. M. Szałek wyróżnia i klasyfikuje czynniki, które wpływają negatywnie na motywację. Należą do nich:
1) „czynniki środowiskowe( związane z pozaszkolnym otoczeniem ucznia),
2) czynniki organizacyjne( związane z warunkami nauczania),
3) czynniki psychologiczne( związane z cechami osobowości ucznia),
4) czynniki dydaktyczne( związane z procesem lekcyjnym).”
H. Komorowska w nauce języków obcych zwraca uwagę na ważność motywów: bezpieczeństwa(jeden z ważniejszych motywów dla uczniów z wysokim poziomem lęku i niską motywacją), uznania(rodziców, nauczycieli i grupy rówieśniczej), osiągnięć( umiejętność pochwalenia się swoimi sukcesami i umiejętnościami), poznawczych( zadowolenie z umiejętności porozumiewania się w innym języku), integracyjne( fascynacja językiem kulturą danego kraju), instrumentalne(myśli o korzystnych zarobkach i interesującej pracy). Motywacja jest kształtowana w toku codziennych doświadczeń i ulega ciągłym przemianom, o czym powinien pamiętać nauczyciel języka obcego i dążyć do wzmacniania i kształtowania motywów pozytywnych warunkujących sukces w nauce języka obcego
Mimo iż nauczanie języków obcych jest procesem długim, wieloetapowym, żmudnym i pracochłonnym można sprawić by uczeń sam chciał się uczyć i jeszcze odczuwał przyjemność płynącą z nauki. Nauczyciel stosując w procesie nauczania odpowiednie sposoby i zasady może się do tego wydatnie przyczynić. D. Mołda uważa że najważniejszą zasadą uatrakcyjniania procesu nauczania języków obcych jest :
1) „Budowanie wiary we własne możliwości, albowiem odniesiony sukces należy do najsilniejszych pozytywnych wzmocnień.” Stosując tę zasadę należy również utrwalać przekonanie, iż powodzenie i sukces ucznia jest zależny od jego zdolności i odpowiedniego wkłady pracy, a niepowodzenie spowodowane jest brakiem wiedzy, zbyt małego nakładu pracy oraz źle dobranej strategii uczenia się. Stosowanie pochwały, dostarczanie okazji do realnego doświadczania sukcesu oraz czuwanie nad właściwym poziomem motywacji stosownej do trudności zadania zagwarantuje właściwe i celowe stosowanie wyżej wymienionej zasady.
2) Drugą zasadą jest „ skupienie uwagi uczniów na celach dydaktycznych, czyli wartości i oczekiwaniu, jako składniku motywacji.” Uczniowie powinni sami uznać, iż nauka ma sens, jest warta starań i właśnie tego warto się uczyć. Nauczyciel powinien kierować uwagę uczniów na „ samodoskonalenie i osiągnięcie praktycznych umiejętności, które będą procentowały w ich dalszym życiu. Oprócz uświadamiania uczniom celowości wykonywanych przez nich zadań nauczyciel powinien zachęcać uczniów do aktywnego stanowienia celów, tak aby uczniowie czuli się odpowiedzialni za nie.”
3) Kolejnym elementem jest zasada różnorodności. Tutaj bardzo ważne jest poznanie modalności uczniów ich preferencji dotyczących nauki oraz inteligencji by w odpowiedni sposób wykorzystać nabytą wiedzę w procesie nauczania.
4) Tworzenie miłej, bezstresowej atmosfery nauczania sprzyja podniesieniu motywacji.
5) Na końcu należy wymienić zasadę „ wzbudzanie zainteresowań przedmiotem nauki”
Najlepszym sposobem zastosowania i wykorzystania wymienionych zasad będą gry i zabawy językowe, które w swoich założeniach spełniają wszystkie warunki potrzebne do wzrostu motywacji, a tym samym wpływają na wzrost efektywność wyników nauczania.

Wyświetleń: 2041