Istotą nauczania zintegrowanego jest wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia oraz wykształcenie człowieka twórczego, umiejącego samodzielnie funkcjonować w otaczającym świecie. Koncepcja nauczania zintegrowanego kieruje się zasadą podmiotowości ucznia czyli:

• postrzegania każdego ucznia jako niepowtarzalnej całości;
• rozpoznawanie potrzeb dziecka i diagnozowanie poziomu umiejętności - dostosowanie do nich form pracy edukacyjnej;
• umożliwienie wyboru zgodnie z indywidualnymi potrzebami;
• rozwijanie aktywności twórczej;
• poszanowania godności ucznia;

oraz zasadą współżycia i współdziałania w grupie co jest realizowane przez:

• rozwijanie zachowań umożliwiających efektywną współpracę w grupie z jednoczesnym zachowaniem prawa do indywidualnego rozwoju;
• kształcenie umiejętności skutecznego porozumiewania się;
• rozwijanie postaw szacunku i tolerancji wobec innych ludzi;
• tworzenie systemu wartości opartego na powszechnie obowiązujących normach moralnych;

Główny akcent w założeniach kształcenia zintegrowanego zostaje położony na własną, wielostronną aktywność dziecka. Chodzi o to, aby dziecko uczyło się formułować i przeżywać problemy w rzeczywistych sytuacjach i naturalnie organizowanych w procesie edukacyjnym klasie poza murami szkolnymi. Poprzez aktywność w działaniu i współżyciu, wypełnianiu zadań, tworzeniu, eksperymentowaniu będą rodziły się w dziecku pytania, wątpliwości i problemy, a poprzez odpowiednią organizację życia będzie ono samodzielnie je rozwiązywało.

Podstawowym warunkiem kształcenia zintegrowanego jest rezygnacja z systemu przedmiotowo-lekcyjnego na rzecz modelu edukacji zintegrowanej. Ważnym elementem tego modelu edukacji jest idea, która zaciera granice między przedmiotami i pozwala spojrzeć całościowo na kwestie wydające się uprzednio przynależnymi do różnych działów nauki. Takie podejście do wiedzy bliskie jest praktycznemu poznawaniu świata, które jest naszym codziennym doświadczeniem, szczególnie w dzieciństwie. Nie czynimy bowiem wtedy sztucznych, naukowych podziałów, tylko rozwiązujemy problemy, jakie stawia przed nami życie, do czego potrzebne są wiadomości z różnych dziedzin. Wiedza z różnych dyscyplin naukowych staje się instrumentem poznawania rzeczywistości, a nie celem samym w sobie. Służy rozwojowi możliwości poznawczych dziecka. Nie rozpoczyna się więc edukacji szkolnej od wprowadzania ucznia od razu w poszatkowany na niezależne porcje, zwane przedmiotami, świat wiedzy, ale odwołuje się do doświadczeń dzieci. W programie zintegrowanym nie ma podziału czasu edukacyjnego na wyraźne odcinki. Nauczyciel elastycznie dysponuje czasem, dzieląc go w dowolny sposób ze względu na potrzeby uczniów.

Wśród metod nauczania akcentuje się proces dochodzenia ucznia do wiedzy. W tym typie nauczania w trakcie zajęć aktywni są przede wszystkim uczniowie, nauczyciel zaś stwarza im ku temu odpowiednie warunki. Nauczyciel, planując zajęcia, musi postawić sobie pytanie:

Jakie sytuacje dydaktyczne powinien zorganizować uczniom, czyli jakimi metodami i formami nauczania posłużyć się, aby pomóc uczniom w zdobyciu określonych umiejętności niezbędnych do poznawania świata?

Sądzę, że jedną z metod która umożliwia nauczycielowi stworzenie takich sytuacji edukacyjnych, w których uczeń przede wszystkim staje się osobą aktywną w procesie zdobywania wiedzy, jest drama.

Drama jest twórczą metodą pracy, która powinna być często wykorzystywana w nauczaniu zintegrowanym, dlatego że w pełni aktywizuje uczniów, a jej stosowanie sprzyja rozwijaniu aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej. W dramie doskonale dokonuje się integracja nauczania i wychowania, ponieważ daje ona możliwości rozwijania człowieka, dokonywania w nim pozytywnych zmian. Integrują się ze sobą również nauczyciel i uczeń, poprzez wspólne działania. Wreszcie drama umożliwia integrację różnych treści kształcenia, które podporządkowane są pewnej nadrzędnej idei.

Słowo "drama" pochodzi od greckiego słowa "drao" tzn. działam, usiłuję. W języku greckim używane było również słowo "drama" oznaczające czynność lub akcję. Podstawą tej metody jest zatem aktywność w fikcyjnej, wyobrażeniowej sytuacji, którą tworzą uczestnicy dramy we wspólnej przestrzeni używając środków swoich ciał i głosów. Drama tworzy sytuacje społeczne, które mogłyby zdarzyć się naprawdę. Daje okazję do bezpiecznego eksperymentowania, wyposażając uczestników w coraz bogatszy repertuar doświadczeń społecznych. Jest to sytuacja dydaktyczna w której dziecko poprzez własną wielostronną aktywność uczy się rozwiązywać problemy w sytuacjach rzeczywistych i naturalnych. Aktywizowanie uczniów w procesie zdobywania wiedzy i w procesie kształtowania niezbędnych umiejętności umożliwia samodzielność w działaniu. Jest to niezwykle istotne z punktu widzenia wychowania, ponieważ doświadczenie wynikające z sytuacji, w której dziecko osobiście uczestniczy jest skuteczniejsze niż doświadczenie wynikające z obserwacji lub budowane na podstawie doświadczenia innych ludzi. Koncepcja nauczania zintegrowanego zakłada właśnie między innymi, podnoszenie kompetencji poprzez aktywne działanie, uczenie się wszystkimi zmysłami, czyli doświadczanie. W nauczaniu zintegrowanym ważne jest, aby dzieci mogły podejmować jednocześnie wielorakie formy aktywności, wszechstronne działania angażujące różne sfery psychiki.

Ponadto drama uwzględnia specyfikę rozwoju dziecka w młodszym wieku szkolnym. Wykorzystuje jego naturalną skłonność do naśladownictwa i zabawy, ale jednocześnie zmusza do głębszej autorefleksji o relacji ja - inni. Bazuje na aktywności i zaangażowaniu emocjonalnym dziecka, uczy rozwiązywania problemów poprzez działanie, co jest ważnym elementem nauczania zintegrowanego.

Drama pozwala nauczycielowi organizować sytuacje edukacyjne umożliwiające uczenie się przez działanie i odkrywanie. Istotą nauczania zintegrowanego jest poszanowanie indywidualności każdego dziecka, postrzeganie go jako niepowtarzalnej całości. Wielkim atutem dramy jest właśnie fakt odwoływania się do indywidualności każdej jednostki ludzkiej, co sprzyja zaspokajaniu osobistych pragnień tejże jednostki. Drama wyklucza represyjność, co przyczynia się do stwarzania bezpiecznej atmosfery i sprzyja zaspokojeniu potrzeb bezpieczeństwa, uznania, sukcesu, akceptacji i samorealizacji. Uczeń poprzez dramę rozwija swoją osobowość, dzięki czemu przygotowuje się do walki ze stresem i do aktywnego życia w społeczeństwie.

Jednym z założeń nauczania zintegrowanego jest kształcenie umiejętności współżycia i współdziałania w grupie. Drama uczy umiejętności nawiązywania kontaktów, wzajemnego zaufania, rozwiązywania problemów w grupie (gry i zabawy integracyjne). Drama rozwija aktywność twórczą dzieci, wyobraźnię, fantazję, wrażliwość emocjonalną, plastykę ciała.

Aby zobrazować możliwości wykorzystania dramy w nauczaniu zintegrowanym przedstawię teraz klasyfikację dramy wg Gawina Boltona.

Poziom A
ĆWICZENIA

• gry i zabawy - służące pobudzeniu aktywności i motywacji uczestników zajęć, ich wzajemnemu poznaniu oraz integracji w obrębie grupy.
  Mają one szczególne zastosowanie w nauczaniu początkowym, ponieważ dzieci w tym wieku uczą się dopiero współdziałania i współpracy w grupie np. (zabawa "puste krzesło w kręgu", poznawanie upodobań i zainteresowań uczestników grupy).
• proste doświadczenia - uwrażliwiające wszystkie zmysły uczestników zajęć w poznawaniu i rozumieniu otaczającej rzeczywistości, służące rozwojowi wyobraźni i imaginacji.
  Ponieważ są to ćwiczenia rozwijające słuch, wzrok, dotyk, węch często sięga się do nich w nauczaniu początkowym (np. ćw. dźwiękonaśladowcze - nauczyciel prezentuje uczniom ilustracje przedstawiające różne zjawiska atmosferyczne a uczniowie dźwiękiem naśladują co dzieje się w przyrodzie).
• wprawki dramatyczne - w skład których wchodzą ćwiczenia intonacyjne, językowe, stylistyczne (np. wypowiedz daną kwestię jak sprawozdawca sportowy, osoba zmęczona itp.) oraz ćwiczenia ruchowe (np. sposób poruszania się króla, wygląd okaleczonego drzewa).
  Polegają one na odwoływaniu się do wrażeń wzrokowych, słuchowych, smakowych, węchowych.
• różne formy artystyczne - tworzenie lub wykorzystanie elementów plastycznych, muzycznych, rekwizytów jako podstawy do tworzenia opowiadań twórczych, improwizacji, (np. wykonanie pracy plastycznej do określonego fragmentu wiersza, ułożenie melodii do tekstu).
• ćwiczenia dramowe - istotę tych ćwiczeń stanowi tworzenie opowiadań, inscenizacji, improwizacji, ze szczególnym zwróceniem uwagi na budowanie nastroju, kolejności zdarzeń, narastania konfliktu w dialogu między postaciami.
• Do częściej stosowanych należą ćwiczenia typu:
  1. dokończ opowiadanie (np. układanie dalszego ciągu opowiadania rozpoczętego przez nauczyciela, poprzez wprowadzanie niezwykłych wydarzeń oraz wymyślenie zakończenia).
  2. zmień zakończenie opowiadania (np. uczniowie zmieniają zakończenie opowiadania z tragicznego na bardziej optymistyczne).
  3. praca w parach (np. wywiad z koleżanką).
  4. scenki i sytuacje improwizowane (np. odtwarzanie zajścia na szkolnym podwórku).
  5. inscenizacje improwizowane (np. uczniowie inscenizują tekst od razu po zapoznaniu się z nim, wypowiadają się własnymi słowami ale zgodnie z treścią utworu).

Poziom B
GRY DRAMOWE
Są to dramowe formy działania rozumiane jako: zabawy, w których podstawą jest spontaniczna niczym nie skrępowana ekspresja i wyobraźnia, lub gry, tzn. zachowania o określonych regułach, wyznaczonych przez nauczyciela i uczniów.
Rolę pomocniczą, ukierunkowującą działanie uczniów w zabawach, pełnią rytm, muzyka o różnym nastroju, a także opowiadanie nauczyciela. W zabawach uczestnicy rzadko posługują się językiem, który odgrywa podstawową rolę w grach dramatycznych opartych na ustalonych regułach. Gry te dotyczą szczególnie doświadczenia i przeżycia w konkretnej sytuacji, norm i zasad regulujących współżycie między ludźmi. Dzieci w języku odzwierciedlają swoje odczucia, udzielają sobie wzajemnie informacji zwrotnych, formułują wnioski istotne dla funkcjonowania w grupie.

Poziom C
DRAMA WŁAŚCIWA

W dramie właściwej określone są role dla uczestników i osoby prowadzącej, określona jest sytuacja wyjściowa i kolejne zdarzenia. Uczestnicy pracują bez scenariusza, spontanicznie wyrażają swoje odczucia wobec sytuacji i postaci. Rekonstruują doświadczenia społeczne innych ludzi, z zachowaniem własnych postaw, emocji, sposobów rozwiązywania sytuacji problemowych. Głównym sposobem pracy w dramie jest "bycie w roli". Pozwala to na analizę i ocenę motywacji, intencji i celów postępowania postaci biorących udział w wydarzeniu. Bardzo pomocne w tym etapie zajęć, są wszystkie techniki szczegółowe takie jak:

Rozmowa - stanowi najprostszą formę bycia w roli, polega na wymianie argumentów, pozwala zrozumieć przeżycia.

Wywiad - może być dwuosobowy a także z całą grupą, sprzyja rozwijaniu myślenia oraz wyobraźni.

Ćwiczenia pantomimiczne, tzw."etiudy"- są to ćwiczenia symulujące, rozwijające plastykę ciała, koncentrację, fantazję, np. zabawy z wyobrażonymi przedmiotami.

Rzeźba - stanowi sytuację w której uczeń przyjmuje określoną pozę zastygając w bezruchu np. nauczyciel mówi jesteś dębem, który rośnie w lesie, lub sytuację w której jeden uczeń jest rzeźbiarzem a drugi rzeźbą np. jeden uczeń lepi drzewo, ustawiając kolegę w odpowiedniej pozie.

Żywe obrazy - najważniejsze zdarzenie zostaje uchwycone w najbardziej dramatycznym momencie i zatrzymane w bezruchu (stop-klatka).

Film - stanowi kontynuację stop-klatki, po chwilowym zatrzymaniu akcja toczy się do następnej sto-klatki.

Technika pociągu - służy zdobyciu informacji na temat motywacji uczestników do zajęć, każdy uczestnik wkłada swoją wizytówkę do wagonu który odpowiada jego samopoczuciu.

Tunel myśli bohatera - służy poznaniu myśli bohatera opowiadania. Uczestnicy wchodzą w rolę bohatera i wyrażają słowami co on czuje, najpierw wszyscy razem a potem każdy osobno.

Zdjęcie - dotyczą sytuacji zatrzymanych w kadrze, interesują nas relacje między osobami.

Rundka - służy podsumowaniu tego co działo się w czasie zajęć np. "rundka z kluczem" - uczniowie w kole podają sobie klucz, kto chce odpowiedzieć na zadane pytanie zatrzymuje go.

Drama powinna być szeroko stosowana na wszystkich szczeblach kształcenia, a ponieważ opiera się na dziecięcej zabawie jest szczególnie polecana w młodszym wieku szkolnym. Drama w bardzo naturalny sposób integruje nauczanie i wychowanie, dlatego chętnie i często korzystam z tej metody.
LITERATURA

1. M. A. Szymańska: Drama w nauczaniu początkowym. Warszawa 1998
2. J. Korzańska: Program kształcenia zintegrowanego abc. Warszawa 1999
3. B. Bernstein: Odtwarzanie kultury. Warszawa 1990

Przykładowy scenariusz zajęć
Temat: Wprowadzenie wielkiej i małej litery P, p na podstawie wiersza W. Grodzieńskiej pt: "Chory kotek". Utrwalenie liczby 7 w aspekcie kardynalnym i porządkowym.

Cele dydaktyczno-wychowawcze:

• doskonalenie słuchu fonematycznego w zakresie analizy i syntezy;
• rozwijanie ekspresji ruchowej dziecka;
• nauka pisania małej i wielkiej litery p, P;
• usprawnienie małej i wielkiej motoryki ręki;
• kształcenie myślenia przyczynowo skutkowego;
• kształtowanie nawyków odpowiedniego ubierania się do danej pogody;
• kształcenie umiejętności analizy myśli, motywacji, zachowania innych ludzi;
• swobodne konstruowanie wypowiedzi w oparciu o tekst wiersza;
• utrwalenie liczby 7 w aspekcie kardynalnym i porządkowym;
• porządkowanie liczb na osi liczbowej;

Środki dydaktyczne: wiersz W. Grodzieńskiej "Chory kotek", zestaw rysunków przedstawiających twarz w różnych humorach, zestaw rysunków przedstawiających różne stany pogodowe, rysunki z ubraniami zawierającymi w nazwie głoskę "p", kartoniki z rysunkami kropelek deszczu.

Przebieg zajęć:

1. Rozmowa o nastroju spowodowanym stanem dzisiejszej pogody. Jaki nastrój budzi w Tobie deszczowa pogoda? Pokazanie swojego nastroju przy pomocy rysunków (proste doświadczenia zmysłowe).
2. Ćwiczenia dźwiękonaśladowcze. Nauczyciel prezentuje uczniom ilustracji przedstawiające różne stany pogodowe, a uczniowie dźwiękami pokazują co dzieje się w przyrodzie.
3. Wprowadzenie postaci Piotrusia i jego przyjaciela Pana Parasola, który lubi pogodę deszczową.
4. Opowiadanie improwizowane w oparciu o tekst wiersza pt. "Chory kotek". (konwencja filmu: podział na grupy, przydział głównych ról i rekwizytów-każda grupa inscenizuje jedną zwrotkę wiersza).
5. Próby inscenizacji poszczególnych zwrotek (ruch i gest) wspomagane tekstem mówionym przez Pana Parasola.
6. Utrwalenie znajomości tekstu - wywiad z kotkami z każdej grupy (zwrócenie uwagi na potrzebę odpowiedniego ubierania się, przewidywania skutków własnego postępowania, relacje dziecko-lekarz, dziecko-rodzice itp.)
7. Śledzenie myśli rodziców kotka (tunel myśli bohatera). Rozmowa na temat prezentowanych zachowań i emocji jakie towarzyszyły rodzicom.
8. Sformułowanie wniosków i podsumowanie (rundka).
9. Ćwiczenia słuchu fonematycznego: określanie miejsca głoski "p" w nazwach ubrań suszących się na sznurku, porządkowanie kartoników z kropelkami deszczu w kolejności od najmniejszej liczby do największej. Tworzenie osi liczbowej.
10. Nauka pisania litery P, p w oparciu o wyraz podstawowy "parasol".

Opracowanie: Ewa Czembor
nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej
w Szkole Podstawowej Nr 1 w
Łaziskach Górnych

Wyświetleń: 6517