Zagadnienie przemocy w rodzinie
ze szczególnym uwzględnieniem przemocy wobec dziecka


1. Przemoc i jej przejawy
Przemoc wobec dziecka określana była terminem: „syndrom dziecka bitego”. Oznaczał on stan kliniczny małego dziecka, które doznało poważnego fizycznego obrażenia, stanowiącego przyczynę trwałych uszkodzeń ciała lub śmierci. Następnie zaczęto stan taki nazywać terminem „dziecka maltretowanego” i coraz częściej obejmował on oprócz przemocy fizycznej także wykorzystywanie seksualne dzieci i emocjonalne ich maltretowanie. Dziś za przemoc względem dziecka uważa się każde zamierzone lub niezamierzone działanie osoby dorosłej, instytucji, społeczeństwa lub państwa, które ujemnie wpływa na zdrowie, rozwój fizyczny lub psycho-społeczny. Tak rozumiana przemoc przejawia się w czterech wymiarach: przemoc fizyczna (od klapsów do maltretowania), przemoc psychiczna (przezwiska, odrzucenie), nadużycia seksualne, zaniedbywanie dziecka (niezaspokajanie potrzeb psychicznych i fizycznych dziecka niezbędnych dla jego prawidłowego rozwoju). Dane na ten temat są niezwykle skąpe, ale w 2000 roku na świecie około 57 000 dzieci poniżej 15 r. ż. zostało zamordowanych. Bardzo małe dzieci są najbardziej narażone na ryzyko: zabójstwa wśród grupy wiekowej 0-4 r. ż. zdarzają się dwa razy częściej niż w grupie wiekowej 5-14 r. ż. Główną przyczyną tego typu śmierci dzieci są uszkodzenia głowy, następnie uszkodzenia brzucha i uduszenie. Rzetelne i dokładne dane na temat innych skutków przemocy wobec dzieci są bardzo nieliczne, ale badania prowadzone w wielu krajach sugerują, że dzieci poniżej 15 r. ż. są notorycznie ofiarami przemocy i zaniedbań.

2. Przyczyny stosowania przemocy wobec dziecka
a) Czynniki tkwiące w osobie rodzica lub strukturze rodziny
Fakt krzywdzenia dziecka często jest manifestacją poważnych problemów psychologicznych rodziców. Ich wczesnodziecięce doświadczenia i stosunki panujące w ich rodzinach odzwierciedlają się w ich własnych domach. Większość rodziców dopuszczających się przemocy wobec dzieci doświadczała we własnym dzieciństwie braku opieki, poddawana była ostrym karom itd. Na stosunek rodziców do dziecka ma także duży wpływ przebieg ciąży i porodu oraz wczesny kontakt głownie fizyczny matki z dzieckiem. Oddzielenie dziecka od matki bezpośrednio po urodzeniu zwiększa do 42 % prawdopodobieństwo, że będzie ono bite. Stwierdzono, że w rodzinach stosujących przemoc wobec dzieci wzrasta równolegle dysonans między małżonkami, szczególnie w krytycznych sytuacjach np. konfliktach towarzyszących rozwodowi. Bywa, że w rodzinach w których dzieci są ze związków pozamałżeńskich traktuje się je inaczej, stosując przemoc. Innym źródłem napięć w rodzinie owocujących przemocą mogą być trudne warunki materialne i mieszkaniowe, alkoholizm rodziców, fakt, że dziecko nie spełnia oczekiwań rodziców.

b) Izolacja społeczna
Niestety w polskim prawie nie ma nakazu stosowania separacji sprawców przemocy domowej od ich ofiar. Prokuratorzy bardzo rzadko sięgają po ten środek zapobiegawczy. Dlatego ofiara, obawiając się dalszych represji, często wycofuje swoje zeznania. Prowadzi to do umarzania postępowania, mimo że znęcanie się nad członkami rodziny to przestępstwo ścigane z urzędu, a więc nie jest konieczne, by ofiara sama zwróciła się do organów ścigania. Smutna prawda wygląda jednak tak, że awantury, pobicia, gwałty rozgrywają się w zamkniętych czterech ścianach domu. Rzadko wychodzą na zewnątrz, a jeszcze rzadziej ofiara domaga się swoich praw - o ile w ogóle zdaje sobie sprawę, że ma jakieś prawa. Zdarza się też, iż kobietę hamuje w działaniu wstyd i obawa napiętnowania ze strony sąsiadów (zwłaszcza w mniejszych miejscowościach).

c) Nieumiejętność korzystania ofiar z systemów oparcia
Mimo istnienia różnych instytucji gotowych wspierać rodzinę osoby najbardziej tego potrzebujące nie potrafią tego robić przede wszystkim z obawy przed opinią otoczenia. Przyczynia się to do funkcjonowania zamkniętego kręgu przemocy.

d) Społeczna akceptacja kar fizycznych
Jednomyślnie i surowo potępiamy sprawców maltretowania i wykorzystywania dzieci. Równie jednomyślnie deklarujemy gotowość pomocy dzieciom - ofiarom poważnego krzywdzenia. Jednomyślność znika gdy mówimy o karach fizycznych jako metodzie wychowawczej. Znaczna część Polaków uznaje je za skuteczną i niezbędną w repertuarze oddziaływań rodziców metodę wychowawczą. Warto jednak zauważyć iż w ciągu ostatnich kilku lat blisko dwukrotnie zwiększył się odsetek dorosłych, którzy dopuszczają możliwość zareagowania osoby obcej w sytuacji karcenia dziecka klapsem przez rodzica. (Porównanie wyników omawianych badań i wyników sondażu CBOS z 1994 r. - Czy istnieje społeczne przyzwolenia na stosowanie kar fizycznych wobec dzieci?) Czas pokaże, czy ta różnica wynika z niedoskonałości socjologicznego pomiaru, czy też jesteśmy świadkami przemian postaw społecznych wobec metod wychowywania dzieci.

3. Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie
W Warszawie w grudniu 1995 r. w parlamencie przedstawiono Polską Deklarację w sprawie Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie. Zachęca się w niej jednostki rządowe i samorządowe oraz prokuraturę do kierowania się w pracy nad przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie następującymi zasadami etycznymi:
1. Każdy człowiek ma prawo do życia w środowisku rodzinnym, wolnym od przemocy, która jest naruszaniem praw i dóbr osobistych.
2. Człowiek doświadczający przemocy nie może być za nią obwiniany.
3. Dzieci i młodzież mają prawo wzrastania w bezpiecznym środowisku wolnym od przemocy, a obowiązkiem dorosłych jest im to zapewnić.
4. Każdy człowiek, doświadczający przemocy ma prawo do pomocy prawnej, socjalnej, psychologicznej i medycznej, bez naruszania jego godności osobistej.
5. Każdy człowiek ma prawo do wiedzy potrzebnej do radzenia sobie z przemocą w rodzinie.
6. Każdy człowiek ma prawo do przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
7. Każdy człowiek ma obowiązek udzielania pomocy ofiarom przemocy w rodzinie.

Przeciwdziałanie przemocy organizuje się najczęściej w trzech płaszczyznach. Pierwszą z nich stanowią działania interwencyjne polegające na przerwaniu przemocy i udzieleniu pierwszej pomocy poprzez zapewnienie wsparcia emocjonalnego i poczucia bezpieczeństwa. Druga płaszczyzna to działania terapeutyczno-lecznicze zmierzające do zminimalizowania i usunięcia doznanych urazów i krzywd. Trzecią zaś jest ścisła profilaktyka. Najczęściej wyróżnia się jej trzy typy: pierwotna (dotycząca promowania zdrowia, poprawy samopoczucia społecznego, eliminowania patologii społecznej związanej z przemocą w rodzinie), wtórna (ma na celu wczesne wykrycie objawów przemocy zanim ujawnia się jej poważne lub trwałe zmiany), trzeciorzędna (jej celem jest uchronienie przed kolejnym wykorzystywaniem poprzez terapię rodziny).

4. Badania i statystyki policji o przemocy w rodzinie.
Każdego roku odnotowuje się wzrost liczby interwencji domowych, w tym również wobec przemocy w rodzinie. Przypuszczalnie jest to efektem ogólnopolskich kampanii prowadzonych na rzecz ofiar przemocy, a co się z tym wiąże, większą świadomością społeczną i częstszym zgłaszaniem tego typu przestępstw.

2000 2001 Dane w % (2001 do 2000)
Liczba przeprowadzonych interwencji domowych (ogółem) 479 602 482 007 100,5
w tym dotyczących przemocy w rodzinie 86 146 86 545 100,46

O skali zjawiska przemocy w rodzinie może świadczyć również liczba stwierdzonych czynów określonych w Kodeksie karnym jako:

Liczba przestępstw
Rok 2000 2001
art. 207 k.k. - znęcanie się nad członkami rodziny 23308 24200
art. 197 k.k. - zgwałcenie 2399 2339
art. 200 k.k. - obcowanie płciowe z osobą poniżej 15 roku 1518 1460

5. Skutki przemocy w rodzinie.
Krzywdzeni chorują częściej. Każdy rok życia w ciągłym stresie uszkadza system immunologiczny. Nie ulega wątpliwości, że krzywdzenie dzieci jest jednym z podstawowych zagrożeń zdrowia psychicznego. Psychoterapeuci mówią o tym od niepamiętnych czasów. Większość ludzi z zaburzeniami emocjonalnymi, nerwicami, depresjami, stykała się w dzieciństwie z drastycznymi albo subtelnymi formami
krzywdzenia. A zaburzenia zdrowia psychicznego są jednym z największych wyzwań zdrowia publicznego w przyszłości.

Skutki doraźne przemocy wobec dziecka:
• cierpienie i lęk,
• obniżenie odporności i zaburzenia somatyczne,
• urazy,
• trudności w nauce,
• zaburzenia zachowania i agresja.
Skutki długotrwałe:
• choroby psychosomatyczne,
• zaburzenia emocjonalne i uzależnienia,
• brak satysfakcji z życia,
• trudności we współżyciu z ludźmi,
• predyspozycje do stosowania przemocy.
Krzywdzenie dzieci to nie tylko doraźne skutki, które powodują, że przeziębienie trwa u nich dwa razy dłużej. Kiedy dorosną, częściej będą miały problemy z sercem albo żołądkiem. Także alergie dziecięce często są zakorzenione w doświadczeniach związanych z krzywdzeniem.
_________________________________________________
szanuj mnie, żebym szanowała innych
wybaczaj, żebym umiała wybaczać
słuchaj, żebym umiała słuchać
nie bij, żebym nie biła
nie poniżaj, żebym nie poniżała
rozmawiaj ze mną, żebym umiała rozmawiać
nie wyśmiewaj
nie obrażaj
nie lekceważ
kochaj mnie, żebym umiała kochać

uczę się życia od ciebie

Wyświetleń: 1135