Temat: Co zrobić, by nie żyć jak pies z kotem? Poprawność frazeologiczna.

Cele lekcji:
- uczeń wie, co to jest związek frazeologiczny;
- uczeń wie, co to jest idiom, norma frazeologiczna, innowacja frazeologiczna, błąd frazeologiczny;
- uczeń potrafi wyjaśnić sens związków frazeologicznych;
- uczeń potrafi wskazać przyczyny błędów frazeologicznych;
- uczeń potrafi wskazać i poprawić błąd frazeologiczny.

Metody nauczania:
- heureza
- problemowa


Środki dydaktyczne:
- karty pracy

Formy pracy:
- indywidualna
- zbiorowa

Literatura merytoryczna:
Kowalikowa J., Nauka o języku polskim dla licealistów, Warszawa 1992.
Kowalikowa J., Współczesna polszczyzna, Kraków 1996.

Literatura metodyczna: Polonista w szkole, red. A. Janus – Sitarz, Kraków 2004.


Budowa lekcji


Część wstępna:
- wita się z uczniami. Prosi, aby przypomnieli, co to są związki frazeologiczne i co o nich wiedzą;

- pyta, w jakim celu używamy związków frazeologicznych;

- podaje temat lekcji;
- uczniowie przypominają poznane wcześniej wiadomości, odpowiadają, zapisują.


Część właściwa:
- nauczyciel zwraca uwagę, że związki frazeologiczne są zbudowane w różny sposób. Ze względu na budowę gramatyczną dzieli się je na wyrażenia, zwroty i frazy. Wyjaśnia, czym się różnią. Prosi o wykonanie ćwiczenia nr 1 z karty pracy;

- nauczyciel prosi o wykonanie ćwiczenia nr 2. Po wykonaniu ćwiczenia nauczyciel wyjaśnia uczniom, iż związki są w nim ułożone w grupy według kryterium podziału semantycznego. Wyjaśnia, że dzielą się związki według tego podziału na luźne, stałe i łączliwe. Pyta uczniów, która grupa z ćwiczenia do jakiej należy, czym się charakteryzuje.
Wyjaśnia uczniom podział i wprowadza pojęcie idiomu;

- nauczyciel prosi o zanalizowanie przykładów związków frazeologicznych z ćw. nr 3. Pyta, co charakteryzuje grupę A i B, czy czymś się różnią? Wprowadza pojęcia: normy językowej, innowacji frazeologicznej, błędu frazeologicznego;

- nauczyciel prosi o wykonanie ćwiczenia nr 4;

- nauczyciel pyta, skąd biorą się związki frazeologiczne, prosi o wykonanie ćw. 5;

- uczniowie analizują, wnioskują, zapisują przyczyny błędów wykonują ćwiczenia,noują wnioski (podają źródła związków frazeologicznych).


Część końcowa:

- nauczyciel dziękuje uczniom za pracę na lekcji i zadaje pracę domową – Ułóż krótkie opowiadanie na dowolny temat „nasączone” związkami frazeologicznymi;

- uczniowie zapisują.



Karta pracy


Ćw. 1
Podane związki frazeologiczne podziel na frazy, zwroty i wyrażenia. Wytłumacz ich sens.

Koń by się uśmiał, kobieta w kwiecie wieku, chodzić po rzęsach, rozumieć piąte przez dziesiąte, kapuściana głowa, człowiek bez sumienia, szkoda czasu i atłasu, kocia muzyka, pierwszy lepszy, wyjść z dołka, średnio na jeża, klamka zapadła, i po krzyku, biały kruk, kocie łby, brać nogi za pas


Ćw. 2
Dokończ związki frazeologiczne i wytłumacz ich sens.

1) drewniany ……………………..
pogodny………………………..
stać pod ………………………..
słoneczny poniedziałek

2) ..……….. sobie prawo / pretensję
.....………….... sobie drogę / ścieżkę
……………… targu / umowy
…………………… chciwie / ze smakiem
…………………… w kanał / w maliny

3) drzeć z kimś ……………………..
na dwoje ………………………...
siódme …………………………..
…………….. rycerz
robić z gęby …………………….
położyć …………… po sobie


Ćw. 3
A.
coś przechodzi z ręki do ręki
coś spaliło się na panewce
kozioł ofiarny
coś goni za czymś
uginać karku wobec rozmaitych nacisków
pisać coś z wielkiej, dużej, małej litery

B.
Ogarnęła go ciemna rozpacz
Nie będę się spieszył, bo wówczas tylko czeka na mnie musztarda po obiedzie.
odniósł porażkę
ktoś gra główne skrzypce
Telewizje ogląda coraz więcej Polaków, ale radio nie powiedziało jeszcze ostatniego słowa.


Ćw. 4
a) Błędy frazeologiczne popełniają również dziennikarze i redaktorzy. Popraw ich wypowiedzi i powiedz, na czym te błędy polegają.

Organizacja młodzieżowa (…) jest jak szatnia. Chodzi w niej o to, by dostać jak najwyższy numerek i cierpliwie czekać, aż jakaś życzliwa dłoń sięgnie do szatni i zabierze gdzieś wyżej. Osób naprawdę zaangażowanych w codzienną krecią robotę z młodzieżą jest naprawdę mało.

Niemcy i Francja grają duże znaczenie w EWG i w sprawach gospodarczych odgrywają pierwsze skrzypce.

Nasz Miecio, jako dziecko wzorowe, doskonale znosi jajka.

b) w prasie i wypowiedziach telewizyjnych użyto niepoprawnych związków frazeologicznych. W ćwiczeniu obok formy poprawnej podana jest forma niepoprawna. Wyjaśnij, na czym polega błąd i poprawną formę zapisz w zeszycie.
Oto przykłady:

- palcem na wodzie pisane, coś na powietrzu pisane
- coś na wagę złota, coś ma wagę złota
- bajońskie sumy, bajońskie profity, bajońskie koszty
- biedny jak mysz kościelna, goły jak święty turecki, goły jak mysz kościelna,
- wyrządzić komuś niedźwiedzią przysługę, wyrządzić komuś wilczą przysługę

Jakie mogą być przyczyny błędów frazeologicznych? Podaj kilka:
- ............................................
- ............................................
- ............................................



Ćw. 5
Podaj pochodzenie i znaczenie podanych związków frazeologicznych:

puszka Pandory -

męki Tantala -

kraina mlekiem
i miodem płynąca -

brzydkie kaczątko -

wdowi grosz -

stajnia Augiasza -

sytuacja podbramkowa -

koń trojański -

z dużej chmury mały deszcze -

śpiąca królewna -

żyje jak pies z kotem -

wysadzić z siodła -

wyjść jak Zabłocki
na mydle -

kocia muzyka -

średnio na jeża -

Wyświetleń: 2655