Katalog

Joanna Rogala, 2010-10-13
Gruczno

Pedagogika, Referaty

Przyczyny trudności w czytaniu i pisaniu

- n +

Przyczyny trudności w czytaniu i pisaniu

Trudności w czytaniu i pisaniu wynikać mogą z różnorodnych przyczyni powstają na różnym podłożu. Jedną z nich stanowi ogólny brak zdolności wynikający z obniżonego poziomu rozwoju umysłowego. Dzieci ze słabym lub globalnie opóźnionym rozwojem umysłowym mają znacznie zmniejszoną zdolność uczenia się, bowiem upośledzone są u nich podstawowe funkcje odpowiedzialne za uczenie się, takie jak: rozumowanie, pamięć mechaniczna i logiczna oraz koncentracja uwagi. Charakteryzuje je też niski poziom uzdolnień werbalnych (J. Malendowicz, 1978). Osoby takie pracują wolniej, nie nadążają za większością klasy, nie rozumieją bardziej złożonych poleceń, ich słownik jest ubogi, nieprawidłowo budują zdania, mają trudności w oderwaniu się od konkretów i przejściu do pojęć abstrakcyjnych.
Innego rodzaju przyczyną trudności w czytaniu i pisaniu są różnorodne przewlekłe schorzenia, takie jak: astma oskrzelowa, nerwica, choroby reumatyczne, laryngologiczne, choroby serca i innych narządów wewnętrznych. Schorzenia te wpływają niekorzystnie na procesy uwagi dowolnej, powodują także męczliwość, niemożność skupienia się na dłuższą chwilę, zmniejszają zainteresowanie nauką, a niekiedy nawet uniemożliwiają wykonanie pracy. Dzieci cierpiące na tego rodzaju schorzenia bywają posądzane o lenistwo, niechęć do nauki, niekiedy o brak zdolności lub traktowane są jako opóźnione w rozwoju umysłowym (H. Wasyluk-Kuś, 1984).
Poważną przyczyną utrudniającą opanowanie umiejętności czytania i pisania są zaburzenia w funkcjonowaniu wzroku i słuchu. Uczniowie, którzy niedowidzą lub niedosłyszą mają duże trudności w rozumieniu treści przekazywanych przez nauczyciela lub zamieszczanych w podręczniku. Charakteryzują się wolniejszym tempem pracy, szybko się męczą, co w rezultacie opóźnia wykonywanie czynności czytania i pisania. W efekcie otrzymują niższe oceny, zmniejsza się również ich chęć do podejmowania czynności związanych z nauką. Nierzadko zdarzają się takie sytuacje, że wady tych osób nie są w ogóle wykrywane, zwłaszcza jeśli osłabienie wzroku czy słuchu jest mało zauważalne. Sytuację pogarsza fakt, że uczniowie sami nie zdają sobie sprawy z tego, że widzą lub słyszą inaczej, wobec czego nie sygnalizują swoich niedomagań.
Kolejne podłoże trudności w opanowaniu tych skomplikowanych umiejętności mogą stanowić wszelkie zaburzenia mowy, zwłaszcza powstałe na skutek uszkodzenia obwodowych narządów mowy lub narządu słuchu. Seplenienie, reranie, zamiana głosek w znacznym stopniu utrudniają naukę czytania i pisania. Dziecko źle naśladuje brzmienie poznanych głosek i wskutek tego czyta nieprawidłowo, co z kolei negatywnie wpływa na pisanie (dziecko pisze tak, jak mówi).
Posługiwanie się gwarą lub żargonem również przyczynia się do powstawania trudności w nauce czytania i pisania. Dziecko mówiące gwarą lub żargonem zniekształca odczytywany tekst i tak samo popełnia błędy przy pisaniu tekstów własnych oraz ze słuchu
(J. Malendowicz, 1978). W. Rocławski (1986) zwraca uwagę, że w pracy z dziećmi sam nauczyciel musi prezentować wzór poprawnej polszczyzny mówionej. Musi być ona wyrazista i zgodna z normami ortofonii polskiej.
Czynniki natury psychicznej również mogą wpływać na trudności w czytaniu i pisaniu. Należą do nich: brak zainteresowania czytaniem, brak odpowiedniej motywacji do czytania albo brak gotowości do czytania. Dziecko nie jest zainteresowane słuchaniem bajek, czytaniem książek, oglądaniem obrazków, jak również wykonywaniem innych zadań wymagających wysiłku i koncentracji uwagi. Nie ma motywacji do nauki- woli zabawę lub nie osiągnęło dojrzałości do dokonywania analizy lub syntezy, co jest podstawą w procesie czytania i pisania.
Niepowodzenia w nauce czytania i pisania występują z reguły wówczas, gdy dziecko znajduje się w wyraźnie złej sytuacji rodzinnej, którą powodować mogą: rozkład, rozbicie rodziny, alkoholizm któregoś z rodziców, bądź ich upadek moralny, zaabsorbowanie jednego, bądź dwojga rodziców pracą zarobkową i obowiązkami domowymi. Sytuacja taka nie sprzyja nauce, powoduje ogromne trudności ze sprostaniem obowiązkom szkolnym, a w konsekwencji wywołuje niechęć do wszelkich wysiłków i do wszelkiej pracy.
Innymi przyczynami trudności w czytaniu i pisaniu mogą być niekorzystne warunki środowiskowe: brak własnego miejsca do nauki, nadmierne obciążanie dziecka obowiązkami związanymi z gospodarstwem domowym lub opieką nad młodszym rodzeństwem.
Powodem tych trudności mogą być również niewłaściwe metody wychowawcze: postawa chroniąca lub zbyt wymagająca, zbyt mała ilość czasu poświęcana dziecku lub brak zainteresowania jego rozwojem.
Kłopoty uczniów w opanowaniu techniki czytania i pisania mogą być wywołane wadliwymi metodami nauczania. Wynikać to może z nieznajomości prawidłowej metody lub niepełnego jej zrozumienia, jak również z nieprzestrzegania zasad dydaktyki (nieumiejętne wprowadzanie liter, niewłaściwe podawanie brzmienia głoski, zastępowanie głoski nazwą litery, brak utrwalania nowego materiału, niedostateczna liczba ćwiczeń w czytaniu i pisaniu, próby uczenia czytania i pisania „na siłę”, w sytuacji, gdy uczeń nie osiąga odpowiedniej dojrzałości do rozpoczęcia nauki tych czynności). Inny powód trudności w nauce czytania i pisania z zakresu dydaktycznych zaniedbań, to brak kontroli stopnia opanowania tych umiejętności u wszystkich uczniów, szczególnie u tych słabych. Uczeń słabszy pozostawiony sam sobie nie jest w stanie nadrobić zaległości. Powoduje to pogłębianie się trudności, a w konsekwencji zupełną bezradność dziecka wobec narastającego problemu. Wytwarzają się z tego postawy negatywne, które mogą się wyrażać lękiem lub protestem wobec kłopotów na jakie dziecko napotyka i w efekcie niechęcią do podejmowania wysiłków na rzecz ich wyeliminowania.
Przyczyn pojawienia się problemów w nauce czytania i pisania upatruje się również w samym procesie dydaktycznym. Zbyt sztywny system nauczania, a także niewłaściwa organizacja pracy szkolnej, masowość nauczania, brak niezbędnych pomocy dydaktycznych, częsta zmiana nauczycieli utrudniają indywidualizację nauczania (H. Wasyluk-Kuś, 1978, część I).

Przyczyny trudności w czytaniu i pisaniu o podłożu dyslektycznym

Przyczyny dysleksji były i wciąż są źródłem wielu kontrowersji oraz dyskusji. Na przestrzeni lat lekarze, pedagodzy i psychologowie obserwując dzieci ze specyficznymi trudnościami w czytaniu i pisaniu zastanawiali się jednocześnie nad przyczynami tego zjawiska. Szukali ich zarówno w samym dziecku, w jego organizmie, jak i w oddziaływaniach różnych czynników tkwiących w środowisku zewnętrznym. W literaturze przedmiotu prezentowane są różne kierunki badań, wokół których koncentrowały się poszukiwania wielu autorów. Gromadzona od przeszło stu lat wiedza na temat specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu pozwala wyróżnić dwa poziomy uwarunkowań dysleksji rozwojowej. Poziom pierwszy stanowią pierwotne przyczyny trudności w uczeniu się, poziom drugi to przyczyny bezpośrednie. W obrębie pierwotnych przyczyn dysleksji wyróżnia się kilka koncepcji etiologicznych:
- Koncepcja genetyczna- upatruje przyczynę dysleksji w dziedziczeniu zmian w centralnym układzie nerwowym, które warunkują zaburzenia rozwoju funkcji uczestniczących w czytaniu i pisaniu. Czynnikiem patogennym są w tym przypadku geny przekazywane z pokolenia na pokolenie (M. Bogdanowicz, 1994).
- Koncepcja organiczna- przyjmuje założenie, ze dysleksja spowodowana jest mikrouszkodzeniami tych okolic mózgu, które są odpowiedzialne za czynności pisania i czytania. Mikrouszkodzenia powstają na skutek działania czynników patogennych (chemicznych, fizycznych, biologicznych) na centralny układ nerwowy w okresie płodowym i okołoporodowym- np. uszkodzenie mechaniczne, niedotlenienie, niedożywienie, wylewy śródczaszkowe (M. Bogdanowicz, 2005).
- Koncepcja hormonalna- wyjaśnia przyczynę dysleksji nadprodukcją w okresie prenatalnym męskiego hormonu- testosteronu, który powoduje spowolnienie lewej półkuli mózgowej, a tym samym opóźnienie rozwoju mowy we wczesnym dzieciństwie i dysleksję w wieku szkolnym. Kompensacyjnie lepiej rozwijająca się prawa półkula stwarza podstawy dla wykształcenia się leworęczności.
- Koncepcja opóźnionego dojrzewania centralnego układu nerwowego- uważa, że przyczyną dysleksji jest zwolnione tempo dojrzewania c.u.n., za co odpowiedzialne są geny oraz hormony, które działają w okresie prenatalnym i okołoporodowym. Niedojrzałość c.u.n. ma charakter wrodzony (M. Bogdanowicz, 1994).
- Koncepcja psychodysleksji (psychogenna)- przyczynę niepowodzeń w opanowaniu czytania i pisania upatruje w zaburzeniach sfery emocjonalnej spowodowanymi stresem oraz przeżytym urazem psychicznym (M.Bogdanowicz, 2005). Zwolennicy tej koncepcji etiologicznej wskazują na mechanizm blokady, która powstaje gdy dziecko ma pisać lub czytać wyrazy kojarzące się z jakimś bolesnym przeżyciem. Teoria ta jednak w świetle najnowszych badań empirycznych traci na popularności. Większość bowiem naukowców przyjmuje, że zaburzenia emocjonalne mogą nasilać objawy dysleksji lub też stanowić konsekwencje nieprzezwyciężonych trudności w nauce czytania i pisania (B. Zakrzewska, 1996).
Przedstawione koncepcje stanowią pierwotne przyczyny trudności w uczeniu się. Te z kolei powodują odpowiednie skutki będące bezpośrednimi przyczynami dysleksji rozwojowej. Są nimi zaburzenia czynności centralnego układu nerwowego. Przejawiają się one jako dysfunkcje czynności poznawczych i motorycznych. Mają one różny zakres (zaburzenia parcjalne lub fragmentaryczne) i dotyczą różnych obszarów (B. Zakrzewska).

Literatura:
Malendowicz, J. (1978). O trudnej sztuce czytania i pisania. Warszawa: Nasza Księgarnia
Wasyluk-Kuś, H. (1984). Praca wyrównawcza z dziećmi mającymi trudności w czytaniu i pisaniu, cz.1 i 2. Warszawa: WSiP
Rocławski, W. (1986). Poradnik fonetyczny dla nauczycieli. Warszawa: WSiP
Bogdanowicz, M. (1994). Etiologia- pierwotne przyczyny dysleksji rozwojowej. Scholasticus, 1-2, s.55
Bogdanowicz, M. (2005). Uczeń z dysleksją w szkole. Gdynia: Operon
Zakrzewska, B. (1996). Trudności w czytaniu i pisaniu. Warszawa: WSiP
Wyświetleń: 1480


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.