IV GMINNY KONKURS LITERACKI
Publiczna Szkoła Podstawowa w Dąbrówce Podłężnej

NIECH ŻYJE NASZ ORZEŁ BIAŁY – Polska i polskie symbole narodowe w utworach literackich
Przeczytaj uważnie teksty i zadania.
Rozwiązania zapisuj długopisem albo piórem. Nie używaj korektora. Pomyłki przekreślaj.

1.Podaj znaczenie podkreślonych archaizmów. Skorzystaj
z wyjaśnień znajdujących się pod tekstem.

Adam Mickiewicz
Fragment książki „Pan Tadeusz”

Śród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju,
Na pagórku niewielkim, we brzozowym gaju,
Stał dwór szlachecki, z drzewa, lecz podmurowany;
Świeciły się z daleka pobielane ściany […].

Właśnie dwókonną bryką wjechał młody panek
I obiegłszy dziedziniec zawrócił przed ganek,
Wysiadł z powozu; konie porzucone same,
Szczypiąc trawę ciągnęły powoli pod bramę.
We dworze pusto, bo drzwi od ganku zamknięto
Zaszczepkami i kołkiem zaszczepki przetknięto.
Podróżny do folwarku nie biegł sług zapytać;
Odemknął, wbiegł do domu, pragnął go powitać.
Dawno domu nie widział, bo w dalekim mieście
Kończył nauki, końca doczekał nareszcie.
Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, jako swe znajome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z któremi się zabawiać lubił od powicia;
Lecz mniej wielkie, mniej piękne, niż się dawniej zdały.
I też same portrety na ścianach wisiały.
Tu Kościuszko w czamarce krakowskiej, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów
Albo sam na nim padnie. Dalej w polskiej szacie
Siedzi Rejtan żałośny po wolności stracie […].
Nawet stary stojący zegar kurantowy
W drewnianej szafie poznał u wniścia alkowy
I z dziecinną radością pociągnął za sznurek,
By stary Dąbrowskiego usłyszyć mazurek.
(dawne męskie ubranie, dwukonny, jezioro, czapka, potok, żałosny, zdrobnienie
od słowa „pan”, zegar wygrywający melodię, haczyk, dalekim, wejście do sypialni, od narodzin, którymi, usłyszeć, podniesionymi)
ruczaj - ………………………………………………
panek - …………………………………………………
zaszczepka - ……………………………………
od powicia - ……………………………………
czamarka - …………………………………………
wniście do alkowy - …………………
2.Podkreśl właściwe rodzaje rymów występujących we fragmencie „Pana Tadeusza”.

Dokładne – niedokładne
męskie – żeńskie

3. Napisz, jakie są różnice między pieśnią Józefa Wybickiego z 1797r. a jej wersją współczesną. Uwzględnij nie tylko różnice w treści.

Józef Wybicki „Pieśń Legionów Polskich
we Włoszech”
(wersja z 1797 roku)
Jeszcze Polska nie umarła,
Kiedy my żyjemy.
Co nam obca moc wydarła,
Szablą odbijemy.
Marsz, marsz, Dąbrowski,
Do Polski z ziemi włoskiej,
Za Twoim przewodem
Złączem się z narodem.

Jak Czarnecki do Poznania
Wracał się przez morze,
Dla ojczyzny ratowania
Po szwedzkim rozbiorze.
Marsz, marsz, ...

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami,
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.
Marsz, marsz, ...

Niemiec, Moskal nie osiędzie,
Gdy jąwszy pałasza,
Hasłem wszystkich zgoda będzie
I ojczyzna nasza.
Marsz, marsz, ...

Juz tam ociec do swej Basi
Mówi zapłakany:
"Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany."
Marsz, marsz, ...

Na to wszystko jedne głosy:
"Dosyć tej niewoli,
Mamy racławickie kosy,
Kościuszkę Bóg pozwoli."
„Mazurek Dąbrowskiego”
(wersja współczesna)
Jeszcze Polska nie zginęła,
Kiedy my żyjemy,
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą odbierzemy.

Marsz, marsz, Dąbrowski,
Z ziemi włoskiej do Polski,
Za Twoim przewodem
Złączym się z narodem.

Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami.
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.
Marsz, marsz, ...

Jak Czarniecki do Poznania
Po szwedzkim zaborze,
Dla ojczyzny ratowania
Wrócim się przez morze.
Marsz, marsz, ...

Już tam ojciec do swej Basi
Mówi zapłakany -
"Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany."
Marsz, marsz, ...

Miejsce na odpowiedź (zad.3).
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
4.O jakich bohaterach historycznych jest mowa w obu utworach?
………………………………………………………………………………………
5.Co sprawia, że teksty („Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”, „Mazurek Dąbrowskiego”) są rytmiczne?
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
6.Do podanych wyrazów dopisz pasujące czasowniki.
………………… do ojczyzny
………………… ojczyznę
………………… dla ojczyzny
………………… za ojczyznę
(zginąć, kochać, wrócić, poświęcić się)
7.Dlaczego pierwsza stolica naszego państwa nosiła – według legendy „O Lechu, Czechu i Rusie” - nazwę Gniezno?
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
8.Co spowodowało (zgodnie z treścią legendy), że herbem Polski jest biały orzeł na czerwonym tle?
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Przeczytaj tekst.
„Niech żyje nasz Orzeł Biały” - Tercet Egzotyczny, sł. Jacek Telus

Wśród burz zagubieni, rozsiani po świecie
mieszkają Polacy, mieszkają ich dzieci.
Lecz wróćmy pamięcią, jak brzmią matki słowa:
"trzymajmy się razem, połączmy od nowa".

Niech żyje nasz Orzeł Biały, niech żyje Polonia cała,
niech żyje, niech żyje, niech żyje nasz Orzeł Biały.
Niech żyje nasz Orzeł Biały, niech żyje Polonia cała,
niech żyje, niech żyje, niech żyje nasz kraj wspaniały.

Nasz kraj dzisiaj nowy, choć zerwał swe pęta,
lecz na tym nie koniec, niech każdy pamięta,
bo siła w jedności - i tu i na świecie.
Gdy znów się rozpadnie, co światu powiecie?
Refren. (x 2)
9.„Wśród burz zagubieni, rozsiania po świecie mieszkają Polacy” – to przykład:
A.porównania.
B.powtórzenia.
C.metafory.
D.animizacji.
10.Podkreśl właściwe zdania.
Osoba mówiąca w utworze „Niech żyje nasz Orzeł Biały”
A.utożsamia się z Polakami.
B.jest wrogo nastawiona do Polonii.
C.nawołuje do wspólnoty.
D.nie martwi się o przyszłość kraju.

Przeczytaj wiersz.

Konstanty Ildefons Gałczyński
Pieśń o fladze

Jedna była - gdzie? Pod Tobrukiem.
Druga była - hej! Pod Narvikiem.
Trzecia była pod Monte Cassino,

A każda jak zorza szalona,
biało-czerwona, biało-czerwona!

czerwona jak puchar wina,
biała jak gwiezdna lawina,
biało-czerwona.

Zebrały się nocą flagi.
Flaga fladze dodaje odwagi:
- No, no, nie bądź taka zmartwiona.

Nie pomogą i moce piekła:
jam ciebie, tyś mnie urzekła,

nie zmogą cię bombą ni złotem
i na zawsze zachowasz swą cnotę.

I nigdy nie będziesz biała,
i nigdy nie będziesz czerwona,

zostaniesz biało-czerwona
jak wielka zorza szalona,

czerwona jak puchar wina,
biała jak śnieżna lawina,
najukochańsza, najmilsza,
biało-czerwona.

Tak mówiły do siebie flagi
i raz po raz strzelił karabin,
zrobił dziurę w czerwieni i w bieli.

Lecz wołały flagi: - Nie płaczcie!
Choćby jeden strzępek na maszcie,
nikt się zmienić barw nie ośmieli.
Zostaniemy biało-czerwone,
flagi święte, flagi szalona,
nie spoczniemy biało-czerwone,

czerwone jak puchar wina,
białe jak śnieżna lawina,
biało-czerwone.

O północy przy zielonych stolikach
modliły się diabły do cyfr.
Były szarfy i ordery, i muzyka
i stukał tajny szyfr.

Diabły w sercu swoim głupim, bo niedobrym
rozwiązywały biało-czerwony problem.

Łkała flaga: - Czym powinna
zginąć, bo jestem inna?
Bo nie taka... dyplomatyczna,
ta od mgieł i od tkliwej rozpaczy,
i od serca, które nic nie znaczy,
flaga jak ballada Szopenowska,
co ją tkała sama Matka Boska.

Ale wtedy przyszła dziewczyna
i uniosła flagę wysoko,
hej, wysoko, ku samym obłokom!
Jeszcze wyżej, gdzie się wszystko zapomina

jeszcze wyżej, gdzie jest tylko sława
i Warszawa, moja Warszawa!

Warszawa jak piosnka natchniona,
Warszawa biało-czerwona,

czerwona jak puchar wina
biała jak śnieżna lawina
biało-czerwona,
biało-czerwona,
Ohej, biało-czerwona.
11.Podkreśl poprawne dokończenie zdania. W „Pieśni o fladze” pojawia się
A.dialog różnych flag europejskich.
B.monolog polskiej flagi.
C.dialog polskich flag.
12.Utwór K.I. Gałczyńskiego nawiązuje do wydarzeń z
A.I wojny światowej.
B.II wojny światowej.
C.okresu Polski pod zaborami.
13.Podkreśl cechy, które oddają charakter flag.
niezmienność, wytrwałość, odwaga, dyplomatyczność, ofiarność, przekupność, bojaźliwość
14.Z wiersza „Pieśń o fladze” wypisz cztery przykłady porównań.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zapoznaj się z treścią utworu.
Maria Konopnicka „Rota”
Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród,
Nie damy pogrześć mowy!
Polski my naród, polski lud,
Królewski szczep Piastowy,
Nie damy, by nas zniemczył wróg...
- Tak nam dopomóż Bóg! }bis

Do krwi ostatniej kropli z żył
Bronić będziemy Ducha,
Aż się rozpadnie w proch i pył
Krzyżacka zawierucha.
Twierdzą nam będzie każdy próg...
- Tak nam dopomóż Bóg! }bis

Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz
Ni dzieci nam germanił.
Orężny wstanie hufiec nasz,
Duch będzie nam hetmanił,
Pójdziem, gdy zabrzmi złoty róg...
- Tak nam dopomóż Bóg! }bis

Nie damy miana Polski zgnieść
Nie pójdziem żywo w trumnę.
Na Polski imię, na Jej cześć
Podnosim czoła dumne,
Odzyska ziemię dziadów wnuk...
- Tak nam dopomóż Bóg! }bis

15.Podkreśl właściwą odpowiedź. Słowo „rota” oznacza
A.hymn.
B.przysięgę.
C.rozkaz.
D.odezwę.
16.Z tekstu M. Konopnickiej wypisz słowa, które świadczą o dumie podmiotu lirycznego ze swego pochodzenia.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
17.Podkreśl właściwą odpowiedź. W utworze „Rota” podmiot liryczny wypowiada się w
A.1 os. l. poj.
B.3 os. l. mn.
C.1 os. l. mn.
D.3 os. l. poj.
18.Podkreśl właściwą odpowiedź. Słowa: „Pójdziem gdy zabrzmi złoty róg” oznaczają
A.wolę wycofania się z czynu.
B.ochotę wzbogacenia się.
C.gotowość do walki.
D.chęć zabawy.
19.Z wiersza Czesława Miłosza „W mojej ojczyźnie” wypisz pięć epitetów wraz z rzeczownikami.
Czesław Miłosz „W mojej ojczyźnie”
W mojej ojczyźnie, do której nie wrócę,
Jest takie leśne jezioro ogromne,
Chmury szerokie, rozdarte, cudowne
Pamiętam, kiedy wzrok za siebie rzucę.
I płytkich wód szept w jakimś zmroku ciemnym,
I dno, na którym są trawy cierniste,
Mew czarnych krzyk, zachodów zimnych czerwień,
Cyranek świsty w górze porywiste.
Śpi w niebie moim to jezioro cierni.
Pochylam się i widzę tam na dnie
Blask mego życia. I to, co straszy mnie,
Jest tam, nim śmierć mój kształt na wieki spełni.
Przykłady:
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
20.Odpowiedz jak rozumiesz zdanie z utworu noblisty: „Pamiętam, kiedy wzrok za siebie rzucę”.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
21.Podkreśl właściwą odpowiedź. Podmiot liryczny z wiersza „W mojej ojczyźnie” to
A.osoba dorosła.
B.dziecko.
C.nastolatek.
22.Czym jest ojczyzna dla osoby mówiącej w wierszu Tadeusza Różewicza „Oblicze ojczyzny”? Wypisz z tekstu odpowiednie określenia.
Tadeusz Różewicz
***
oblicze ojczyzny
ojczyzna to kraj dzieciństwa
miejsce urodzenia
to jest ta mała najbliższa
ojczyzna
miasto miasteczko wieś
ulica dom podwórko
pierwsza miłość
las na horyzoncie
groby

w dzieciństwie poznaje się
kwiaty zioła zboża
zwierzęta
pola łąki
słowa owoce

ojczyzna się śmieje

na początku ojczyzna
jest blisko
na wyciągnięcie ręki

dopiero później rośnie
krwawi
boli


Ojczyzna: ....................................................................................................................................................................................

23.Wypisz z wiersza „Oblicze ojczyzny” uosobienie.
………………………………………………………………………………………

24.Utwór Różewicza nie ma rymów. Jest to zatem wiersz
A.rytmiczny.
B.biały.
C.stroficzny.
D.ciągły.


25.Opisz wygląd godła Polski. Napisz czy coś byś w nim zmienił/zmieniła (opisz co), czy nie. Uzasadnij swoje zdanie. Twoja wypowiedź powinna zająć co najmniej połowę wyznaczonego miejsca.

........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

Wyświetleń: 471