Arteterapia? Co to takiego?

Termin arteterapia (artherapy) pochodzi od wyrazów: ars - sztuka i therapeuein - leczenie.

Termin ten oznacza :
• Terapię przez sztukę koncentrującą się na wykorzystywaniu sztuki w odniesieniu do dorosłych i dzieci.
H. Grzegorzewski
• Układ poglądów i czynności ukierunkowanych na utrzymanie i/lub podnoszenie poziomu jakości życia ludzi przy pomocy szeroko rozumianych dzieł sztuki i uprawiania sztuki
M. Kulczycki
• Spontaniczną twórczość chorych, poddanych opiece terapeutów, lub działania kreacyjne, plastyczne podejmowane w sytuacji terapeutycznej przez osoby uprzednio nietwórcze w zakresie plastyki
W. Szulc
• Specjalne grupowe posiedzenie, które wykorzystuje twórczo kreacyjną aktywność, jak: rysowanie, malowanie i modelowanie dla wyrażenia problematyki członków grupy” lub jej całości
E. Jędrychowska

Atreterapia sięga czasów starożytnych, kiedy to mówiono o uprawianiu duszy, wskazując na lecznicze oddziaływanie muzyki oraz otoczenia – rzeźb, malarstwa, architektury. Obecnie termin arteterapia ponownie nabiera popularności. Stosowany jest przede wszystkim w dwóch znaczeniach: szerszym – jako terapia z wykorzystaniem muzyki, plastyki, choreografii, teatru, tańca, poezji, prozy itp., oraz w węższym – przy pomocy sztuk plastycznych.

Funkcje arteterapii:
• rekreacyjna – polegająca na tworzeniu warunków sprzyjających odprężeniu, oderwaniu od codziennych problemów,
• edukacyjna – służąca rozwijaniu wiedzy, wiadomości i mądrości,
• korekcyjna – przekształcająca mniej wartościowe mechanizmy i struktury na bardziej wartościowe,
• terapeutyczna – ułatwiająca uzyskanie wglądu we własne problemy, odreagowanie silnych emocji, poprawę relacji z ludźmi i integrację wewnętrzną, działającą korzystnie na osobowość człowieka, jego stosunek do siebie i otoczenia, a także samopoczucie,
• ekspresyjna – umożliwiająca pełną swobodę ekspresji w czasie tworzenia,
• diagnostyczna- pozwalająca dostrzec istniejący problem.

Arteterapia wykorzystuje proces tworzenia dla podniesienie poziomu umysłowego
i emocjonalnego oraz doskonalenia motorycznego osób w każdym wieku. Arteterapia opiera się na założeniu, że proces twórczy służy podniesieniu samoświadomości, pomaga podnosić samoocenę, otwiera drogę autoekspresji, służy wzrostowi kreatywności, redukowaniu zahamowań i stresu, ujawnia treści tłumione, ułatwia ich werbalizowanie, uczy rozwiązywać problemy i konflikty, przełamywać bariery interpersonalne, kierować własnym zachowaniem (poznanie własnych problemów, a także problemów innych osób, analizowanie ich i szukanie rozwiązań stwarza możliwości łatwiejszego nawiązywania kontaktów).
Stosowana jest w pomocy wszystkim grupom wiekowym: dzieciom, młodzieży, dorosłym
i osobom w okresie późnej dojrzałości. Kierowana jest do ludzi o różnym stopniu sprawności psychicznej, intelektualnej i fizycznej. Wspomaga jednostki i grupy: rodziny, grupy
w leczeniu uzależnień, lęków, depresji, zaburzeń afektywnych, problemów w relacjach rodzinnych (przemoc domowa, nadużycia seksualne, trudności związane
z niepełnosprawnością i chorobą , w przeżyciach straty etc.).
W Europie Zachodniej (Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Szwajcaria) i Ameryce Północnej (Stany Zjednoczone, Kanada) programy arteterapeutyczne stosowane są w takich środowiskach jak: szpitale, kliniki, placówki opieki społecznej, instytucje edukacyjne
oraz w prywatnej praktyce terapeutycznej.

Arteterapia jest też co raz popularniejszą metodą pracy z dzieckiem. Metodą wspierającą jego rozwój emocjonalny i społeczny. Ma szczególne zastosowanie wobec dzieci nieśmiałych, wrażliwych, z zachowaniami problemowymi (agresywnych, zahamowanych, nadpobudliwych ruchowo itp.). Pozwala uwolnić lęk, agresję, przygnębienie i wyrazić je pośrednio – poprzez akt twórczy. Zajęcia z arteterapii mają korzystny wpływ na rozwój osobowości każdego dziecka. Umożliwiają uwolnienie tłumionych emocji, poprawiają komunikację między dziećmi, zwiększają wiarę we własne możliwości sprawcze.
W przypadku dzieci zdolnych wspomagają ich rozwój emocjonalny oraz intelektualny
w zakresie twórczego myślenia i wyobraźni. Mają niezaprzeczalne walory terapeutyczne, ponieważ dostarczają radości płynącej z tworzenia, rozwijają kreatywność dziecka oraz jego zdolność empatycznego rozumienia innych ludzi. Uczą tolerancji i poszanowania odrębności każdej jednostki oraz zrozumienia i szacunku do efektów swojej pracy oraz pracy innych.

Arteterapia może być realizowana np. poprzez terapię słowem (biblioterapię, poezjoterapię, mitoterapię, bajkoterapię), muzykoterapię, choreoterapię, teatroterepię, sztuki plastyczne, zajęcia relaksacyjne.
Muzykoterapia – wpływa przede wszystkim na sferę emocjonalną. Może działać uspokajająco lub też aktywizująco. Poprawia samopoczucie, wpływa korzystnie na system nerwowy. Wartość terapeutyczną posiada zarówno odbiór treści muzycznych, jak również swobodne tworzenie, improwizacja. Dzięki muzykoterapii dzieci rozwijają swoją wrażliwość
i wyobraźnię muzyczną, wyczucie rytmu, uczą się skupienia, koncentracji, dyscypliny.
Choreoterapia- terapia ta wywodzi się z tańca współczesnego, ze starych tańców szamańskich i plemiennych. Nawiązuje do czasów, kiedy taniec był ważną częścią życia społecznego każdego człowieka, naturalnym sposobem wyrażania emocji. Techniki stosowane w pracy choeroterapeutów nawiązują do: improwizacji tanecznej, pracy z ciałem, treningu odczuwania i relaksacji.
Teatroterapia - w metodzie tej stosuje się głównie psychodramę. Przy jej pomocy dziecko odreagowuje różne urazowe przeżycia z przeszłości, które rzutują w znaczący sposób na jego obecne życie. Dzięki tej metodzie uwalniane są silne lęki i negatywne emocje. Nie mniej cenna w teatroterapii jest drama i pantomima.
Bajka terapeutyczna- skierowana jest do konkretnego odbiorcy, mającego konkretny problem. Pozwala dziecku bez lęku spojrzeć na swoje problemy i uczy jak sobie z nimi radzić, dziecko zaczyna pozytywnie myśleć o sytuacjach trudnych – np. lękotwórczych. Celem bajki terapeutycznej jest uspokojenie, zredukowanie problemów emocjonalnych, wspieranie rozwoju osobowego dziecka.
Terapia przez sztuki plastyczne - ekspresja plastyczna jest najbardziej powszechną formą arteterapii.
Przykładowe ćwiczenia
Kolory:
- malowanie różnymi częściami ciała
- wybieranie koloru, który lubi
- rysowanie tańca, plam na kartce papieru
- rysowanie z zamkniętymi oczami
Używanie obu rąk do malowania ( lewa ręka ulubiony kolor, prawa ręka kolor, którego nie lubi)
Bazgroty:
- rysowanie w milczeniu
- rysowanie i nucenie
- bazgranie z zamkniętymi oczami do muzyki
- bazgranie i opowiadanie historyjki
- tworzenie kompozycji
Dotyk i rzeźba:
- materiały o różnej fakturze ( książeczki dotykowe)
- materiały przekształcalne: plastelina, modelina, masa solna,
- wędrowanie palców przez tworzywo
- dialog z tworzywem
- oklejanie różnych przedmiotów tworzywami
- formowanie kształtu
Spostrzeganie siebie:
- rysowanie swojej sylwetki
- rysowanie portretu
- rysownie ważnych w życiu miejsc, ludzi
- rysowanie swojej wizytówki
- jak widzę świat
- tworzenie książki o sobie
Praca w parach:
- rozmowa „ spacer po kartce papieru”
- zdobywanie przestrzeni, malowanie od kropki, która znajduje się na środku papieru
- wspólne dzieło
- maski
Zajęcia grupowe
Wspomnienie z dzieciństwa i rysunki rodziny
Działania plastyczne wymagają zaangażowania, twórczej postawy, zmuszają do refleksji, wyzwalają inwencję i rozwijają wyobraźnię. Aktywność plastyczna wzbogaca i intensyfikuje rozwój osobowości, rozwija motorykę, usprawnia procesy psychiczne. Przyczynia się również do wyzwalania przeżyć emocjonalnych i rozwoju uzdolnień.


Literatura:

• Karolak W.: Warsztaty twórcze- warsztaty artystyczne, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2005
• Konieczna K.J.: Arteterapia w teorii i w praktyce, Oficyna Wydawnicza „Impuls”
• Zakład Arteterapii: Sztuka w edukacji i terapii, pod red. M. Knapik i W.A. Sacher,
Oficyna Wydawnicza „Impuls”
oraz materiały zaczerpnięte z kursu doskonalącego „ Człowiek wychowuje się przez sztukę-arteterapia i jej zastosowanie w pracy z dziećmi”. (WODN Łódź listopad 2013)



Opracowała mgr Ilona Skwarnecka
Przedszkole Miejskie „Pod sosnami”
Nr 2 w Tuszynie

Wyświetleń: 315