AWANS INFORMACJE FORUM Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Justyna Dudek-Cholewa, 2020-05-22
Piekary Śląskie

Język polski, Artykuły

Rola zmysłów w rozwoju poznawczym dziecka

- n +

Rola zmysłów w rozwoju poznawczym dziecka

Zmysły odgrywają ogromną rolę w rozwoju poznawczym dziecka: wpływają na jego wyobraźnię, spostrzeżenia, pamięć, myślenie i mowę. Wtedy na bazie konceptualizacji dziecięcej dochodzi do tworzenia pojęć związanych z otaczającym światem.
Percepcje zmysłowe, a zwłaszcza zmysł wzroku oraz słuchu wpływa na proces przyswajania mowy już w okresie niemowlęcym: bezpośredni kontakt wzrokowy matki i niewolęcia, zwracanie uwagi na poszczególne przedmioty, nazywanie przez matkę poszczególnych przedmiotów i działań (Bokus, Shugar 2007: 11).
Ważnym osiągnięciem rozwojowym jest zrozumienie dźwięków wydawanych przez dorosłego jako intencjonalnych w celu zwrócenia uwagi dziecka na coś we wspólnym polu percepcji (Bokus, Shugar 2007: 14).
W nabywaniu języka przez dziecko zasadniczą rolę odgrywają następujące zmysły:
- wzrok – buduje „zdolność do wspólnego skupienia się na przedmiotach i wydarzeniach, które budzą obopólne zainteresowanie”, „zdolność do śledzenia uwagi innych osób i zwracania ich uwagi na dalsze przedmioty i wydarzenia poza kontekstem bezpośredniej interakcji” (Bokus, Shugar 2007);
- dotyk – „bierze udział w tworzeniu zdolności do aktywnego kierowania uwagi innych na zewnętrzne obiekty poprzez wskazywanie, pokazywanie i inne pozajęzykowe gesty” (Bokus, Shugar 2007);
- słuch – kształtuje zdolność do kulturowego, naśladowczego uczenia się od innych intencjonalnych działań, w tym komunikacyjnych opierających się na intencjach komunikacyjnych”; dziecko słyszy konkretne wypowiedzi użyte intencjonalnie, a samodzielnie dokonuje schematyzacji i abstrakcji (Bokus, Shugar 2007: 14-15).
W młodszym wieku szkolnym dzięki:
- zmysłowi wzroku – dokonuje się analiza i synteza wzrokowa, rozwijają się wrażenia wzrokowe, sam wzrok wyostrza się średnio o 60% między 6. a 15. rokiem życia, między 7. a 10. rokiem życia średnio o 45% zwiększa się wrażliwość na odcienie barw, a o 60 % w okresie od 10. do 12. roku życia w porównaniu z siedmiolatkami; rozwija się spostrzeganie i spostrzegawczość, zdolność do zauważania i wyodrębniania szczegółów, następuje obserwacja – aktywne, planowe, skierowane na określony cel spostrzeganie (Wołoszynowa 1980: 530-532, 564, 566-571);
- zmysł słuchu – uczestniczy w dokonywaniu się analizy i syntezy słuchowej, rozwijają się wrażenia słuchowe (Wołoszynowa 1980: 530-532, 564);
- zmysł dotyku – rozwija się wrażliwość dotykowa, zasadniczą cechą młodszego wieku szkolnego jest ruchliwość (Wołoszynowa 1980: 564).

W toku przyswajania języka, dziecko musi opanować obie funkcje języka: reprezentatywną i komunikacyjną, czyli „umiejętność posługiwania się językiem odpowiednio do sytuacji i do słuchacza/y (Kurcz 2000: 80, 143).
Fazy rozwoju języka dziecka wyodrębnia się ze względu na kryteria ilościowe (jednostką jest wyraz), które prowadzą do zmian jakościowych w posługiwaniu się językiem przez małe dziecko.
Biorąc pod uwagę wiek życia dziecka (w miesiącach) wyróżnia się następujące fazy rozwoju języka:
• przedjęzykową (pierwszy rok życia) – gaworzenie – wydawanie dźwięków mowy, które nie posiadają znaczenia; w zakresie semantyki – słowa treściowe;
• I – wypowiedzi jednowyrazowe (12-16 miesięcy) – wypowiedź dziecka pełni funkcję całego zdania (holofraza); w zakresie semantyki są to słowa treściowe;
• II – wypowiedzi dwuwyrazowe (17-27 miesięcy) – pojawia się pierwsza gramatyka, tzw. osiowa (Braine 1963/1980), która składa się z dwóch klas wyrazów:
- O – otwartej klasy wyrazów treściowych;
- P – zamkniętej klasy wyrazów funkcyjnych, często używanych; w zakresie semantyki – agens – obiekt, posiadanie, nieistnienie;
• III – wypowiedzi kilkuwyrazowe (20-40 miesięcy) – pojawiają się struktury frazowe; w zakresie semantyki – modulowanie znaczenia;
• IV – pełne zdania (26-42 miesiące) – pojawiają się reguły transformacyjne; w zakresie semantyki – cechy abstrakcyjne;
• V – osiąganie pełnej kompetencji w L1 (od 4. do 9. roku życia) – pojawia się pełnia składnia; w zakresie semantyki – rozumienie metafor (Kurcz 2000: 84-85).
Ze względu na występowanie w fazach rozwoju mowy mechanizmów językowych wyodrębnia się cztery fazy (według Locke’a):
1. uczenie się (ćwiczenie dźwięków mowy) – dziecko gaworzy; wpływ na rozwój wydawanych przez dziecko dźwięków ma to, co słyszy we własnym otoczeniu;
2. przechowywanie – dziecko gromadzi pewne zasoby, które zostaną wykorzystane w dalszych fazach;
3. analiza i komutacja – dziecko w wieku około 2 lat zaczyna posługiwać się gramatyką; w zachowaniach językowych dominuje lewa półkula; to faza rozwoju umiejętności pragmatycznych, związanych z kompetencją komunikacyjną;
4. integracja i elaboracja – dziecko w wieku 3.-4. roku życia – faza gwałtownego rozwoju kompetencji językowej i komunikacyjnej; pojawia się świadomość metajęzykowa (Kurcz 2000: 85-87).
Dziecko przyswaja sobie poszczególne składniki wiedzy językowej :
• fonologiczny – wrażliwość na dźwięki mowy i zdolność ich odróżniania pojawia się już w łonie matki; „zdolności percepcyjne dziecka obejmują całą gamę istniejących fonemów, nie tylko te, które słyszy ono w swoim otoczeniu” (Kurcz 2000: 88);
• semantyczny – gwałtowny przyrost słownictwa dziecka określa się na 17.-20. miesiąc życia, wtedy to dziecko opanowuje pierwszych 50 słów; znaczenia wyrazów odnoszą się do „tu” i „teraz”.
Opanowanie słów przez dziecko odbywa się w następującej kolejności: najpierw są to słowa konkretne, później: abstrakcyjne, treściowe, funkcyjne, jednak dziecko ma trudności z rozumieniem pojęć relacyjnych.
Istnieją pewne zasady, według których dziecko uczy się znaczenia wyrazów, są to:
1. „Zasada całego przedmiotu (nowy wyraz odnosi się do całego obiektu, a nie do jego części).
2. Zasada taksonomii (dany wyraz odnosi się do obiektów tego samego rodzaju).
3. Zasada wzajemnego wykluczania się znaczeń (nowy wyraz – nowe znaczenie)” (Markman 1989, Kurcz 2000:89).
Według tych zasad, kiedy dziecko zaczyna przyswajać sobie język, ma już gotowe algorytmy budowania znaczeń przyswajanych słów, jednak istnieją też i inne tezy (Bloom 2000) mówiące o tym, iż dziecko musi wiele się nauczyć, zanim opanuje znaczenia słów (Kurcz 2000: 89-90).
• syntaktyczny – rozumowanie wyprzedza produkowanie; w przyswajaniu wiedzy syntaktycznej ważną rolę odgrywają relacje semantyczne (role tematyczne), jakie wyrazy przyjmują w zdaniu. Role tematyczne powinny obejmować poza czynnością – agensa (wykonawcę czynności), patiensa (odbiorcę) oraz jej obiekt, powinny obejmować też role fizyczne i umysłowe, a uzupełniać je rolami fakultatywnymi (są to protokategorie semantyczne, z którymi dziecka przyswaja język);
• pragmatyczny – ten składnik wiedzy językowej związany jest z nabywaniem kompetencji komunikacyjnej.
Kategoriom pragmatycznym odpowiadają zachowania dziecka o charakterze komunikacyjnym, są to:
- odrzucenie kontaktu z danym przedmiotem lub odmowa wykonania danej czynności lub uczestniczenie w niej;
- prośba o dany przedmiot czy wykonanie danej czynności lub też forma interakcji społecznej;
- wskazywanie czy pokazywanie czegoś innym.
Kolejne umiejętności pragmatyczne dziecka to: przejmowanie nawyków kulturowych występujących w danym języku, są to m.in. formy zwracania się do innych (Kurcz 2000: 87-94).
Według teorii genetycznych przyswajanie języka przez dziecko ma biologiczne uwarunkowania, według Chomsky’ego każde dziecko posiada wewnętrzny mechanizm przyswajania języka (Bruner 1985; Kurcz 2000: 95-97; Bokus, Shugar 11).
Rozwój słownika umysłowego dziecka opiera się na skojarzeniowych zasadach łączenia dźwięku ze znaczeniem i na regułach derywacyjnych, także na regułach słowotwórczych (Kurcz 2000: 142).

Bibliografia:
1. Bokus B., Shugar G., 2007: Psychologia języka dziecka. Gdańsk.
2. Kurcz I., 2000: Psychologia języka i komunikacji. Warszawa.





Zgłoś błąd    Wyświetleń: 0


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.