Temat: "Umieściłem cię pośrodku świata..." Renesansowa koncepcja godności człowieka w literaturze.

Cele:
- poznanie tekstów literackich "Mowa o godności człowieka", "Pieśń o dobrej sławie"
- określenie miejsca człowieka w światopoglądzie renesansowych artystów
- wyjaśnienie pojęcia "humanizm"

1. Przypomnij biblijny poemat o stworzeniu człowieka, wypisz kolejne dzieła Boga w kolejności ich powstania: niebo, ziemia, dzień , noc, rośliny zielone, trawy, nasiona, drzewa owocujące, cała niebieskie, ptactwo, potwory morskie, ryby, zwierzęta polne, bydło, człowiek.
Wyciągnij wniosek związany z kolejnością stwarzania i zapisz go, zastanów się, dlaczego człowiek powstał na końcu, czy hierarchia ta świadczy o planie, ładzie, czy nie ma znaczenia?

2. Przeczytaj tekst Giovanniego Pico della Mirandoli "Mowa o godności człowieka" z podręcznika (s. 141):
a) wypisz z tekstu określenia Boga oraz cytaty, które je potwierdzają (kim jest Bóg? co robi?)
b) człowiek jest "koroną stworzenia", napisz, czym różni się od innych istot, czym przewyższa byty niższe? w jaki miejscu umieścił go Bóg?, zrób to w formie tabeli lub grafu, np.

człowiek inne stworzenia


Zapisz wnioski:
Człowiek jest koroną stworzenia. Podobnie jak byty niższe żyje i czuje, ale przewyższa je zdolnością myślenia. Nie jest niczym ograniczony, nie zamyka go żadna forma. W uporządkowanym świecie stworzonym przez Boga zajmuje najwyższe, zaszczytne miejsce. Nieograniczenie go żadną skończonością natury jest wyróżnieniem, przyznaniem mu wyjątkowego daru: wolności, a tym samym obdarzeniem go godnością, jakiej poza nim nie ma żadne ze stworzeń, jego los jest w jego rękach, jest twórcą samego siebie, ma wolną wolę.

c) zastanów się, co to znaczy "być pośrodku świata", jakie jest znaczenie tego sformułowania, wypisz pole znaczeniowe, skojarz to z pozycją w centrum, z wypośrodkowaniem np.
- pozycja szczególna, ważna itd.
d) tekst nawiązuje do mitu genezyjskiego (o stworzeniu świata i człowieka), na czym polega relacja człowieka z Bogiem? z jakiego powodu Bóg zapragnął stworzyć człowieka? znajdź odpowiedni cytat, zapisz go i wyjaśnij.

3. Przeczytaj "Pieśń XIX" Jana Kochanowskiego (tzw. "Pieśń o dobrej sławie"), str. 142:
a) przeczytaj tekst jeszcze raz, wyjaśniając słowa niezrozumiałe (skorzystaj z przypisów)
b) odpowiedz na pytania:
- dlaczego warto dbać o dobre imię? (strofa 1)
- dlaczego nie wszyscy ludzie zasługują na to zaszczytne miano "człowiek'? (strofa 2)
- czym różnią się ludzie od zwierząt? (strofa 2)
- co to znaczy: "przeto chciejmy wziąć przed się myśli godne siebie"? (strofa 3)
- o czym powinien pamiętać każdy, kto dąży do sławy? (strofa 3)
- o jakich społecznych rolach jest mowa w kolejnych strofach?
- dlaczego należy wykorzystywać własne talenty?
c) wnioski, Jan Kochanowski:
- przedkłada wartości duchowe nad materialnymi
- podkreśla wartość dobrej sławy (chlubna pamięć dla potomnych, dobre imię)
- człowiek stworzony jako istota wyższa od innych stworzeń (dar rozumu i mowy)
- Bóg wywyższył człowieka, więc człowiek powinien tej roli sprostać
- człowiek swą godność realizuje przez pomoc ojczyźnie, pracę dla dobra społecznego, jego misją jest zapobieganie waśniom, przestrzeganie prawa, umiłowanie wolności
- warto oddać życie za ojczyznę i wiarę, wykazać się męstwem, które jest najwyższą cnotą - w ten sposób można zdobyć "dobrą sławę"
- najwyższe wartości; ojczyzna, wolność, cnota, tj. męstwo, dzielność, uczciwość, służba społeczna, odpowiedzialność (tak jak u starożytnych!)
- warto oddać życie za pośmiertną sławę
- wolność nakłada na człowieka obowiązek rozwoju i dążenie do ideału (osobowego i obywatelskiego), godne życie na ziemi i dobrą sławę po śmierci.

4. Zapisz, to ważne (możesz wyróżnić tekst):
Człowiek wg artystów renesansu jest istotą wolną, która sama decyduje o kształcie istnienia. W ten sposób wolność staje się fundamentem ludzkiej godności. Źródłem tej koncepcji jest renesansowy humanizm (łac. humanus znaczy "ludzki", to światopogląd stawiający w centrum człowieka, jego potrzeby duchowe i materialne, to fascynacja człowiekiem, zachwyt nad własnym "ja", jego bogactwem i zmiennością, niezachwiana wiara we własne możliwości). Wolność człowieka wynika z jego duchowej istoty, tzn. może on się wywyższać do sfery ducha lub upaść do sfery zwierzęcej, a zatem dzięki wolnej woli tworzy samego siebie ("Człowiek jest kowalem swego losu"). Ideałem humanistów był człowiek wszechstronnie wykształcony, żyjący w harmonii z naturą, cechujący się wrażliwością estetyczną, posiadający cnotę umiarkowania i równowagi.

Wyświetleń: 0