AWANS INFORMACJE Dla nauczyciela Dla ucznia LOGOWANIE


Katalog

Renata Goraj, 2022-06-27
Katowice

Edukacja czytelnicza, Referaty

"Czytam, czy klikam?"- rola książki w rozwoju małego dziecka w kontekście współczesnych technologii.

- n +

Czytam czy klikam?-
rola książki w rozwoju małego dziecka w kontekście współczesnych technologii

Janusz Korczak , prekursor ponadczasowej idei wychowania dzieci – jest autorem jednego z aforyzmów o książce, w którym mówi: Ilekroć odłożywszy książkę snuć zaczniesz nić własnych myśli, tylekroć książka cel zamierzony osiągnie. Słowa te ponad 100 lat temu wypowiedziane, jakże aktualnie i ponadczasowo wybrzmiewają dzisiaj. Kto poczuł magię książki, jej wpływ na pokłady niewyczerpanej wyobraźni, kogo uwiodła, zaciekawiła i skusiła, ten wie doskonale co autor miał na myśli. W odczuciu światłej części społeczeństwa książka od czasu jej pojawienia się była traktowana jako wartość i to wartość niezbędna do tego, by stać się naprawdę człowiekiem. Omawiając temat chciałabym podjąć próbę odpowiedzi na kilka zasadniczych pytań. Czy chcemy, aby książka była taką właśnie wartością dla naszych dzieci? Kto powinien wziąć za to odpowiedzialność? Czy książka, w dobie nowoczesnych technologii, przyciągających uwagę dziecka i kuszących ze wszystkich stron, może być nadal atrakcyjna? Czy jest możliwe pogodzenie tych dwóch światów?
Zdaniem G. Leszczyńskiego kultura, w której obecnie młody człowiek wzrasta, od najmłodszych lat przyzwyczaja go do nieustannej aktywności, ciągle go czymś zajmuje, wciąż na nowo angażuje jego uwagę i uczucia, dostarcza bodźców zróżnicowanych i otwiera tajemnice. Sezamy są pełne nieprzebranych skarbów, dziesiątki kanałów telewizyjnych, dostępnych w sieci filmów, które można zmieniać jak w kalejdoskopie, gier komputerowych, które angażują silniej niż jakakolwiek forma sztuki. Wobec takiego stanu rzeczy, łatwo przychodzi podjąć decyzję- nie czytam. Bo książki bywają nudne i jałowe, a filmy i gry najczęściej dynamiczne i magnetyzujące. Idąc tropem myśli autora zmiana tej postawy to wielki trud, ponieważ czytanie jest postrzegane przez zinfantylizowane społeczeństwo jako coś nieoczywistego. Oczywiste dla młodego pokolenia, wręcz niezbędne by być na czasie jest korzystanie z telefonu komórkowego, ale nie czytanie.
Na tym etapie rozwoju bardziej wartościowsza wydaje się być jednak książka. O wartościach płynących z obcowania z książką można pisać dużo. Badacze literatury przedmiotu omówili wiele teorii z tym związanych. (E. Jaszczyszyn, M. Kielar-Turska, J. Papuzińska, A. Brzezińska, i in.). Zatem próbując odpowiedzieć na pytanie czy chcemy, aby nasze dzieci mogły się książką zachłysnąć, zdecydowanie mówimy –tak. O mocy czytania dzieciom książek pisały I. Kożmińska i E. Olszewska, inicjatorki kampanii społecznej „Cała Polska czyta dzieciom”. Dziecko, któremu czytamy czuje się ważne, rozwija swoją wrażliwość, empatię, wzbogaca wiedzę o świecie, wycisza się, co jest szczególnie znaczące w obecnym świecie napięć i stresów. Autorki publikacji wskazują także na korzyści językowe i umysłowe czytania. Istotne jest szczególnie głośne czytanie dzieciom od chwili narodzin i kontynuowanie go w dalszych etapach rozwoju, szczególnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.
Obserwujemy jednak równoległe zjawisko porzucenia książki na rzecz aktywności wśród nowoczesnych technologii. Zjawisko zauważyli również socjologowie, pedagodzy, psychologowie i znawcy literatury przedmiotu. Zaczęto je badać, poszukiwać przyczyn, a także ukazywać jego skutki. Prowadzone przez ponad 50 lat badania dostarczyły danych wskazujących wiele negatywnych konsekwencji korzystania z mediów dla kompetencji czytelniczych. Negatywne oceny dotyczyły wypierania aktywności czytelniczej, osłabiania motywacji do czytania, wyrabiania niekorzystnych nawyków w zakresie przetwarzania informacji, wzrost zaburzeń mowy u dzieci. M. Kielar-Turska i M. Kołodziejczyk powołując się na wyniki badań (Anderson i in. 2001) wykazują iż korzystanie z mediów elektronicznych doprowadzi w przyszłości do zastąpienia czytania bardziej atrakcyjną formą aktywności i wyparcia korzystniejszej dla uczenia się formy jaką jest kontakt z książka. Inne konsekwencje to niekorzystny wpływ technologii na procesy poznawcze, brak czasu na refleksję, trudności z kontrolowaniem uwagi czy osłabienie motywacji do podjęcia trudu czytania. Podobny, równie aktualny problem, opisuje także wspomniany już G. Leszczyński. Wskazuje on, iż prowadzone systematycznie badania czytelnictwa dzieci i młodzieży ujawniają stałą prawidłowość, którą obserwują także bibliotekarze, nauczyciele i rodzice: im mniejsze dziecko, tym łatwiej przychodzi do książki, tym chętniej obcuje z nią; około dwunastego roku życia zainteresowanie czytaniem gwałtownie spada. Jedyną naprawdę wierną książce publicznością czytającą jest publiczność dziecięca. Leszczyński zauważa, iż tych co od książki uciekają należy uwodzić. Książka ma ich kusić, inaczej po nią nie sięgną. Ciekawe rozważania i wyniki badań przedstawiła także E. Gruszczyk Kolczyńska zwracając uwagę na obraz statyczny i ruchomy w rozwoju małych dzieci, gdzie obraz statyczny stanowiły np. książki, a ruchomy oglądane filmy. Autorka pisze: (…) dziecko oglądające obrazki w książeczkach (…) żeby ustalić treść obrazka, musi objąć go wzrokiem i organizować sensownie wszystkie elementy graficzne (…) Do tego potrzebne jest skupienie uwagi i spory wysiłek intelektualny. Z kolei podczas oglądania filmów, (…) Czynności umysłowe dziecka są (…) prowadzone na smyczy, a ono jedynie się temu poddaje. Oczywiście, może się z niewoli smyczy wyzwolić, wyłączając telewizor. Tego jednak nie czyni, gdyż bezwolne oglądanie jest fascynujące i nie wymaga wysiłku. Niekontrolowane przez dorosłego poczynania dziecka zafascynowanego ruchomym obrazem doprowadzają w rezultacie do braku zainteresowania książkami i kłopotami w sprostaniu wymaganiom szkolnym.
Zauważamy jednak, że codzienną przestrzeń życia współczesnych dzieci wypełnia obecność mediów. Dziecko już bardzo wcześnie styka się z nowoczesnymi technologiami. T. Warzchołai A. Winiarczyk wspominają o tym w swoim artkule: Młodemu człowiekowi wszelkie nowoczesne technologie towarzyszą niemal od chwili urodzenia, stanowiąc dla niego naturalną przestrzeń, w której wzrasta, w której niemal wszystko możliwe jest na kliknięcie myszką. Nowoczesne technologie otaczające dzieci sprawiają, że od wczesnych lat wykorzystują je z powodzeniem posługując się smartfonami, komputerami, tabletami itd. Autorzy artykułu przytaczają słowa współczesnego badacza M. Prensky’ego, który zauważa, że technologie drastycznie zmieniły sposób myślenia i uczenia się, poszerzając tym samym możliwości ludzkiego mózgu sprawiając, że nasi uczniowie, zmienili się radykalnie. Dzisiejsi uczniowie nie są już ludźmi, dla których stworzono obecny system edukacji (Prensky 2019) . Obserwacja pokolenia telewizyjno-komputerowego, nadpobudliwego, agresywnego, niezdolnego do skupienia, często niezdolnego do rozumienia prostych tekstów, poleceń, skłania nas do zastanowienia dlaczego środowisko rodziców tak bardzo pokłada wiarę w edukacyjną i stymulującą rozwój moc mediów. O czym wspominają I. Koźmińska i E. Olszewska.
Zgadzam się ze stanowiskiem, że nauczyciele doby cyfryzacji nie mogą być wyłącznie biernymi obserwatorami wykorzystywania technologii przez swoich podopiecznych. Należy mieć na względzie, że młodzi ludzie o nowych technologiach myślą jak o fundamencie leżącym u podstaw wszystkiego co robią. Dlatego nauczyciele, zdaniem M. Prensky’ego, powinni myśleć o technologii w taki sam sposób, w jaki od dawna czytają – jak o kluczu do myślenia i poznawania świata, gdyż w rzeczywistości w XXI w. to właśnie technologia jest kluczem do myślenia i poznawania świata.
Podobnie jak badacze połowy XX wieku można zauważyć, iż dzieciństwo w społeczeństwie informacyjnym stwarza zarówno szanse rozwojowe, edukacyjne, ale również i zagrożenia, nie tylko dla rozwoju sfery emocjonalnej, ale także rozwoju całości osobowości dziecka.
Chciałabym tutaj odnieść się do roli najbliższego dziecku środowiska, również w kształtowaniu jego postaw wobec książki. Takim środowiskiem jest przede wszystkim rodzina, przedszkole, szkoła. Jadwiga Izdebska pisze: (…) na kształt, obraz i jakość dzieciństwa mają wpływ poziom i możliwości rozwojowe, stan odczuwania przez dziecko potrzeb, a także środowisko, w którym ono żyje, to najbliższe, a także odległe, niewidzialne, pozytywne i wartościowe wychowawczo ,jak również destrukcyjne. E Jaszczyszyn z kolei wyodrębnia tzw. „strefy inicjacji”. Wskazując na rodzinę jako strefę inicjacji podkreśla, iż (…) najlepszym sposobem, aby pokazać dziecku znaczenie czytania jest zademonstrowanie mu własnego upodobania do czytania Ponadto autorka proponuje stały dostęp dziecka do materiałów do czytania, stworzenie mu jego własnej biblioteczki, zabieranie go do miejsc gdzie spotka się z książką (biblioteka, księgarnia). Rodzic powinien dbać także o codzienny rytuał np.. wieczornego czytania. Dzieci w wieku przedszkolnym lubią wszelkiego rodzaju zabawy językowe, wykorzystując to dorosły ma okazję do kształcenia sprawności językowej dziecka (rymowanki, dopowiadanki, wyliczanki itp.). Opisane przez E. Jaszczyszyn działania towarzyszą rozwijaniu u dziecka gotowości do nauki czytania. Druga strefa inicjacji to przedszkole. Jak pisze autorka dziecko na tym etapie „przeorientowuje” siebie na nową osobę-nauczyciela, który staje się dla niego po rodzicach kolejną osobą znaczącą. Rola nauczyciela jest ogromna. Musi on pamiętać o właściwej motywacji do działań czytelniczych, stosować różnorodne formy i metody pracy, wspierać naukę czytania dziecka, współpracować z rodziną. E. Juszczyszyn wskazuje również na inną strefę inicjacji jaką jest otaczający dziecko świat i ludzie. Opisuje także pożyteczne kampanie na rzecz propagowania czytania jak „Cała Polska czyta dzieciom” czy inne związane ze zmianą sposobów przekazywania informacji we współczesnym świecie oraz dystrybucji książek. Jak pisze autorka czytelnik poszukiwany jest w supermarkecie, sieci internetowej, poprzez oferty wysyłkowe oraz medialne akcje typu „Uwolnij książkę” (bookcrossing)
Na podstawie osobistych doświadczeń, jako nauczyciela wychowania przedszkolnego z ponad 20-letnim stażem, mogę się odnieść do problemu jako praktyk. Książka była zawsze ważnym elementem towarzyszącym wychowaniu i dydaktyce. Na poziomie rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym (3-6 lat) wszelkiego rodzaju formy pracy i zabawy z książką pozwalały mi i nadal pozwalają, wspierać rozwój dziecka. Zauważam jednak bardzo duże zainteresowanie dziecka przedszkolnego nowoczesnymi technologiami. Bliskie są mi poglądy E. Gruszczyk –Kolczyńskiej, która wyraźnie wskazała na wiele negatywnych skutków odstawienia książki na rzecz nowych technologii. Mimo, iż będą one nam już towarzyszyć w codziennym życiu, to jednak możemy mieć wpływ na to kiedy i jak długo z nich korzystać, przy równoczesnym docenianiu wartości płynących z obcowania z książką.
Reasumując chciałabym odnieść się do postawionych na wstępie pytań. Warto wspierać wszelkie działania, które umożliwią dziecku kontakt z książką. Oczywistym jest fakt, iż w przypadku małych dzieci, powinno to być zadanie dla rodziny, przedszkola, szkoły. Jest również szansa, że tradycyjna książka będzie towarzyszyć nowoczesnym technologiom w rozwoju dziecka, a nawet przez te technologie będzie wspierana. Jednak nie można, moim zdaniem poprzestać na już istniejących programach i inicjatywach. My rodzice, nauczyciele musimy wciąż czuwać, dbać o atrakcyjność książki, wystrzegać się bylejakości. Zmian cywilizacyjnych w postaci wpływu mediów elektronicznych na codzienne życie człowieka XXI w., nie można ani nie dostrzegać, ani wyeliminować. Zamiast zakazywać dzieciom korzystania z mediów należy nauczyć właściwego, wspomagającego rozwój korzystania z nich. Książki będą miały stałe miejsce w życiu człowieka, musimy tylko zadbać o rozpowszechnianie zwyczaju ich czytania.



BIBLIOGRAFIA
1. Izdebska J., Dziecko osamotnione w rodzinie, Białystok 2004.
2. Jaszczyszyn E., Modele edukacji czytelniczej w przedszkolu a gotowość do czytania i umiejętności czytania dzieci sześcioletnich, Białystok 2010.
3. Kożmińska I., Olszewska E., Wychowanie przez czytanie, Warszawa 2011
4. Leszczyński G., Wielkie małe książki. Lektury dzieci. I nie tylko, Poznań 2015.
5. Kielar-Turska M , Kołodziejczyk M., Przemiana kompetencji czytelniczych dzieci pod wpływem mediów elektronicznych, w: Świerczyńska-Jelonek D., Leszczyński G., Zając M. (red.), Po potopie. Dziecko, książka i biblioteka w XXI wieku. Diagnozy i postulaty, Warszawa 2008.

ARTYKUŁY

1. Gruszczyk-Kolczyńska E., Zgubne skutki zezwalania dzieciom na oglądanie ponad miarę telewizji, korzystania z komputerów i tabletów Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo2013; 2 (20): 7-26, https://cnsonline.pl/resources/html/article/details?id=58785, (dostęp 05.03.2020)
2. Kosmalska B., Edukacja medialna w rodzinie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Studiów Edukacyjnych, w: Studia Edukacyjne nr 53/2019, www. http://cse.amu.edu.pl/wp-content/uploads/2020/01/53.pdf (dostęp 05.03.2020)
3. Prensky M. Our Brains Extendent, “Educational Leadership”, March, 70, 6. 2013.
4. Warzocha T., Winiarczyk A., Jeszcze wybór czy już konieczność wykorzystywania przez nauczycieli TIK w edukacji? – opinie studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Uniwersytetu Rzeszowskiego, w: Studia Pedagogiczne. Problemy społeczne, edukacyjne i artystyczne, tom 33 Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, Kielce 2019 www.https://studiapedagogiczne.ujk.edu.pl/numery/33.pdf, (dostęp 05.03.2020)
5. www.marcprensky.com

Zgłoś błąd    Wyświetleń: 0


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.


BAROMETR


1 2 3 4 5 6  
Oceń artukuł!



Ilość głosów: 0

Serwis internetowy, z którego korzystasz, używa plików cookies. Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Dowiedz się więcej.