Katalog

Zofia Jurek
Różne, Artykuły

Historia imion

- n +

Historia imion

Nie zawsze ludzie musieli posiadać identyfikację złożoną z imienia i nazwiska. Nadawanie imion jest wiele starsze i ma w Polsce wielowiekową tradycję. Imię jest nazwaniem indywidualnym osoby. W przeciwieństwie do nazwiska, które służy rodzinie i jest dziedziczone, reprezentuje ono osobę trwale, przez całe życie.

Wśród imion spotykanych w Polsce można wyróżnić warstwę rodzimą pochodzenia słowiańskiego oraz warstwę imion zapożyczonych z innych języków, a reprezentowaną głównie przez antroponimię (nauka o nazwach osobowych) chrześcijańską.

W imionach rodzimych (od najdawniejszych czasów do przyjęcia chrześcijaństwa w 966
a nawet po przełom XV i XVI wieku) odbija się świat wartości, uczuć i wierzeń oraz przejawy życia społecznego naszych przodków. Są to imiona:
- odnoszące się do walki, np. Bronimir, Bronisław, Racimir (Raci = walczyć);
- wskazujące na ideał bohaterski, np. Mirosław, Sławomir;
- ukazujące stosunek do członków rodziny, np.Miłodziad, Babierad; mówiące o uczuciach rodziców do dziecka (Bożydar, Chocian "pożądany", Miłowan;
- wyrażające stosunek do gości, np. Gościrad, Radogost;
- zawierające przeczenie w celu odwrócenia uwagi złych mocy, np. Nierad, Niedan;
- imipna kultowe, teoforyczne (zawierające wyraz bóg lub trzeb = ofiara): Bogdan, Bogumił, Trzebiesław.

Drugi rodzaj imion rodzimych powstał od nazw pospolitych. Nazwy roślin i zwierząt przeniesiono na człowieka i stąd imiona: Baran, Czyż, Kozieł czy Kłos.

Pojawiają się też imiona podające charakterystyczną cechę człowieka, np. Białek, Czarnosz, Gęba, Krasna (mańkut), Rus (jasnowłosy).

Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa panuje zwyczaj nadawania imion świętych.
Imiona chrześcijańskie można podzielić na:
1. Biblijne:
- starotestamentowe. Najpopularniejsze to Adam, Ewa, Michał, Abraham, Sara
- z Nowego Testamentu, np. Barnaba, Tadeusz, Tomasz, Bartłomiej, Jakub, Jan, Andrzej, Piotr, Szczepan, Marek, Paweł, Sylwan.
2. Imiona okresu starochrześcijańskiego: Eustachy, Pankracy, Sebastian, Walenty,
Wawrzyniec, Agnieszka, Małgorzata, Katarzyna. Imiona biblijne i starochrześcijańskie
stworzyły skarbiec imienny Europy.
3. Imiona świętych pochodzące ze ŚREDNIOWIECZA EUROPEJSKIEGO.
Najpopularniejsze: Albert, Gertruda i Jadwiga.
4. Pojawiające się dopiero od XVI wieku do czasów współczesnych.
- imiona bohaterów mitologicznych i literackich: Arsen, Ariadna, Apollo, Filon,
Herakles;
- imiona germańskie: Alojzy, Marlena, Iwona;
- francuskie (Alicja, Arleta, Żaklina), włoskie (Bianka, Wioleta) i angielskie (Edward, Edyta)
- imiona utworzone na wzór dawnych imion słowiańskich Wieńczysław, Szczęsław;
- różnorakie skrócenia (Ada, Adela, Sandra, Iga), zdrobnienia (Angelika), które funkcjonują jako samodzielne;
- wywodzące się z literatury nowożytnej powszechnej (Diana, Kora, Ismena) oraz polskiej (Aldona, Grażyna, Kirkor, Balladyna, Kordian, Danuta, Jagienka itp.)
- w czasach nowszych nadawane są imiona piosenkarzy (Maryla, Elvis) oraz bohaterów filmów i seriali (Izaura, Dzesika, Kewin).

MARIA - należy do najpopularniejszych imion kobiecych w świecie chrześcijańskim. Pochodzenie i etymologia tego imienia nie są pewne i do końca objaśnione. Forma Maria pochodzi z hebrajskiego Miriam, Maryam. Etymologicznie imię to łączy się z akkadyjskim słowem mariam-napawa radości Na temat pochodzenia imienia wypracowano wiele hipotez. Jedni wyprowadzają to imię od mara (= być tłustym, a w dalszym znaczeniu: być pięknym) i tłumaczą je "PIĘKNA". Inni wywodzą je z egipskiego meri-jam i tłumaczą: ukochana przez Jahwe, ukochana przez Boba lub miłująca Boga. Według Hieronima - znaczy "PANI". Ks. Alfons Klawek , badacz imion biblijnych, twierdzi, że imię znaczy "pić, poić obficie". Można też Rawah wziąć w sensie przenośnym "pić, radość-poić, napawać radością". Stąd badacz wysuwa wniosek, że MARJAM znaczy "dziecko dziewczynka), którego narodzenie napawa rodziców radością. Imię w dawnej Polsce nie było używane ze względu na fakt szczególnej czci, jaką otaczano Matkę Bożą. Używano raczej form pochodzących od tego imienia jak MARIANNA (szczególnie popularne w XVII i XVIII wieku oraz w okresie przedwojennym) i MARYNA (poświadczona w Polsce w 1443 roku, używana w do dziś w gwarach na Podhalu). Formy MIRIAM jako pseudonimu literackiego używał znany młodopolski krytyk, poeta i tłumacz, Zenon Przesmycki. Obok formy oficjalnej używa się zdrobnień: Marysia, Marylka, Mania, Maryśka, Marycha, Mery.

AGATA - imię żeńskie pochodzące z greckiego "agathe"- znaczy "dobra". W Polsce używane od XIII wieku w postaci Agata, a w XIV wieku też Jagata (stąd skrócona postać Jaga). W średniowieczu rozpowszechniła się postać imienia pochodząca z Rusi - Agafija, Hafija, Oafija. Nosiła je pochodząca z Rusi żona ks. Konrada Mazowieckiego. Stąd forma zdrobniała Ofka.


JEDNO I WIELOIMIENNOŚĆ

Zwyczaj nadawania kilku imion należy już do tradycji. Przyszedł on do nas z Zachodu i zaczął rozpowszechniać się od XVI wieku. Jan Stanisław Bystroń uważa, że zwyczaj ten datuje się już od XV w., a jednym z przykładów jest Jan Albert, zwany powszechnie Olbrachtem. J. Hertel twierdzi, że nadawanie dwóch i więcej imion zaczęło się już w X wieku.

Gdy w Polsce współistniały jeszcze imiona słowiańskie z chrześcijańskimi, posiadanie dwóch imion wynikało z chęci pogodzenia tradycji rodzinnej z nowym porządkiem. Mamy przykłady dwuimienności u książąt piastowskich(Mieszko II miał chrześcijańskie imię Lambert, Kazimierz I - Karol), a także u duchownych (biskup krakowski Suła występuje też jako Lambert.

Nieco późniejszy jest zwyczaj nadawania dwóch lub więcej imion chrześcijańskich.
W XVI w. Po dwa imiona mają znani pisarze, jak np. Andrzej Frycz Modrzewski, Sebastian Fabian Klonowic.
Zwyczaj ten stał się w naszym kraju bardzo modny już w XVII w., najpierw wśród szlachty i arystokracji, później także wśród mieszczan i chłopów. Najczęście nadawano po dwa imiona, rzadziej trzy lub cztery (np. Ludwik Edmund Michał Józef syn dziedzica z Niemojowic). Mało kto wie, iż jednemu z naszych wieszczów, Zygmuntowi Krasińskiemu, nadano aż pięć imion: Zygmunt Napoleon Stanisław Adam Ludwik. Proces wieloimienności w XVIII w. stał się zjawiskiem powszechnym. Chodziło o to, aby zapewnić ochrzczonemu protekcję kilku świętych patronów.

Prawidłowości kierujące doborem imion współczesnych.
1. Jedno imię (najczęściej drugie) zgadza się z imieniem patrona, w którego dniu dziecko przyszło na świat, drugie jest życzeniem rodziców.
2. Jedno z imion nadawane jest ze względów rodzinnych (dla uczczenia rodziców lub dziadków).
3. Jedno z imion miało być chrześcijańskie, gdy drugie było słowiańskie lub niekatolickie, np. Krzysztof Stanisław, Sławomira Maria.
4. Jedno brzmi obco, a drugie traktowane jest przez rodziców jako "polskie" wskutek powszechnego występowania, np. Angelika Maria, Hubetr Michał, Anna Żaneta.
5. Niektóre imiona zaczynają się na tę samą literę, np. Dominik Dawid, Anita Agnieszka.
6. Można też zauważyć zestawienia dla tradycji biblijnej (np. Łukasz Mateusz, Paweł Piotr, Szymon Piotr, Maria Magdalena) czy kulturowej, np. Anna Maria.


DOROTA - imię pochodzenia greckiego. U Greków istniały dwa imiona bardzo podobne: męskie Dorótheos i żeńskie Dorothea. W pierwszej części tych imion dwuczłonowych występuje rdzeń od rzeczownika doron-dar, a w drugiej theós-bóg. Dlatego Dorota bywa rozumiana jako dar od Boga.
Do Polski imię przyszło już we wczesnym średniowieczu za pośrednictwem języka łacińskiego. W użyciu było kilka postaci: Dorota, Doroteja, Dorotyja, a jako zdrobnienie: Dochna, Doda, Dora, Dorotka.

BEATA - żeńska forma łacińskiego imienia Beat. Pochodzi od przymiotnika beatus "szczęśliwy, bogaty, wspaniały". W Polsce imię znane od XIII wieku, wymawiane: Biejata (1392), Biata, Bieta, Biejta. Znane spieszczenia: Biejatka, Bietka, Biechna (XIV/XV w.), Beatka.

BOŻENA - stare imię słowiańskie. Nosiła je w pierwszej połowie XI w. Żona księcia czeskiego, Oldrzicha. Pierwotnie znaczyło "przez Boga obdarowana" lub "błogosławiona". W Polsce poświadczone w XIII w. w postaci: Bożana i Bożechna. Było też imię męskie Bożan.

KRYSTYNA - imię żeńskie pochodzące od łacińskiego KRYSTYN do ," należący Chrystusa, Chrystusowy". Powstało w kręgach chrześcijańskich na wzór imion rzymskich. W Polsce poświadczone od XIII wieku.

ZBIGNIEW - imię słowiańskie złożone, którego pierwszy człon stanowi temat czasownika zbyć, pozbyć, a drugi to rzeczownik - gniew. Imię to znamy z kronikarskich przekazów. Nosił je m.in. brat przyrodni Bolesława Krzywoustego, a także kardynał Oleśnicki. W dokumentach poświadczone jest od XIII w. w formach: Zbygniew, Zbyszko. Dzisiejsza forma Zbigniew powstała w XIX w. na skutek błędnego odczytania zapisów średniowiecznych. Popularność imienia w XX w. wzrosła w wyniku poczytności "Krzyżaków" Henryka Sienkiewicza. Zdrobnienia: Zbyszek, Zbych, Zbysio.

Opracowanie: Zofia Jurek

Wyświetleń: 15211


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.