Katalog

Małgorzata Sadowska
Chemia, Artykuły

"Metale szlachetne - ciekawostki...."

- n +

Metale szlachetne - ciekawostki....

Wielokrotnie słyszymy o metalach szlachetnych. Najczęściej wymieniane są złoto i srebro, czasami platyna oraz miedź jako metal półszlachetny. Co powoduje, że metale te, w przeciwieństwie do innych, nazywamy szlachetnymi? Miedź, srebro i złoto - leżące w pierwszej, pobocznej grupie układu okresowego pierwiastków są odporne chemicznie. Miedź, srebro rozpuszczają się dopiero w stężonych kwasach: siarkowym i azotowym, a złoto tylko w wodzie królewskiej - mieszaninie kwasu azotowego i solnego. Ponadto metale te są najlepszymi przewodnikami elektrycznymi, najlepiej przewodzą ciepło i charakteryzują się doskonałą plastycznością - otrzymuje się złote i srebrne blachy grubości tysięcznych części milimetra, możliwe jest również otrzymanie drutu srebrnego o długości jednego kilometra, a ważącego zaledwie 0,5 grama. Ze względu na swoje właściwości metale szlachetne są szeroko wykorzystywane, między innymi w przemyśle, jako przewody elektryczne, do produkcji kotłów, tygli oraz artykułów zdobniczych. Cenne są stopy miedzi z cyną - brąz, miedzi z cynkiem - mosiądz. Metale szlachetne i ich stopy są mało podatne na korozję, czyli niszczące działanie środowiska. Ich cenę zwiększa rzadkie występowanie. Procentowy udział tych metali w skorupie ziemskiej wynosi dla miedzi, srebra i złota odpowiednio 10-2, 6 10-6 i 6 10-7 procent. A jakie jeszcze metale zaliczamy do szlachetnych? Są to rod, ruten, pallad, osm, iryd i platyna. Mają one podobne właściwości jak złoto, czy srebro. Dobrze przewodzą ciepło i prąd oraz są trwałe chemicznie. Pallad rozpuszcza się w stężonym kwasie azotowym, rod, osm, iryd, platyna wyłącznie w wodzie królewskiej, a ruten odporny jest nawet na jej działanie. Niektóre metale szlachetne znano już bardzo dawno. Złoto stosowano w postaci stopu ze srebrem zwanego asem w Egipcie już 4000 lat p.n.e. Później powszechne stały się miedź i srebro. Od dawna również znana była platyna, lecz nie doceniano jej. Roczniki Akademii Paryskiej z 1758 r. donoszą o spryciarzach, którzy fałszowali złoto dodając do niego platynę. Obydwa metale mają prawie ten sam ciężar właściwy. Wyroby z platyny fałszerze pokrywali cienką warstwą złota i sprzedawali jako złote. W Kolumbii w tym samym czasie w kopalniach srebra i złota, znalezioną platynę wyrzucano do rzeki. Jeszcze w 1840 roku, pewien jubiler w Rosji został skazany na śmierć za fałszowanie srebra, ponieważ jako srebrny sprzedał wyrób platynowy, pokryty tylko cienką warstwą srebra. Dzisiaj platyna jest droższa od złota. Oprócz walorów zdobniczych, cenione są jej właściwości katalityczne. Dzięki tym właściwościom możliwa jest produkcja amoniaku, kwasu azotowego i siarkowego - najważniejszych surowców przemysłu chemicznego. A jak określamy szlachetność metalu? Metal mniej szlachetny wypiera metal bardziej szlachetny z roztworu jego soli. Przykładowo jeśli zanurzymy drut żelazny w roztworze soli miedziowej to po pewnym czasie zaobserwujemy na jego powierzchni warstwę miedzi, bowiem miedź jest bardziej szlachetna od żelaza. W ten sposób metale można uszeregować wg wzrastającej szlachetności. Szereg taki nazywamy elektrochemicznym. Punktem granicznym między metalami szlachetnymi i nieszlachetnymi jest wodór. Gaz ten jest wypierany przez metale nieszlachetne z kwasów beztlenowych (solnego, fluorowodorowego i innych). Metale szlachetne już z tymi kwasami nie reagują, nie mogą wypierać wodoru, więc leżą za nim w szeregu elektrochemicznym. A oto kilka pierwiastków uszeregowanych wg wzrastającej szlachetności:
K Ca Zn Pb H2 Cu HG Ag Pt Au
potas wapń cynk ołów wodór miedź rtęć srebro platyna złoto
Jak widzimy, metalem półszlachetnym obok miedzi jest jeszcze rtęć leżąca w szeregu przed srebrem.

Opracowanie: Małgorzata Sadowska

Wyświetleń: 5821


Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach Profesor.pl są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione.