Determinanty sprawności ortograficznej i związane z nimi wnioski metodyczne

Nieodzownym składnikiem wykształcenia współczesnego człowieka jest umiejętność poprawnego wyrażania myśli w mowie i piśmie. Niski stan ortografii w szkołach, błędy ortograficzne w pisemnych pracach egzaminacyjnych skłaniają do podjęcia rozważań nad determinantami sprawności ortograficznej uczniów na wszystkich poziomach nauczania.

Wśród różnego rodzaju niepowodzeń szkolnych obserwuje się także trudności związane z nauką poprawnego pisania. Spowodowane są one wieloma czynnikami, do których należą: roztargnienie, nieuwaga, brak zainteresowania, nieznajomość reguł ortograficznych, niedostateczne wyćwiczenie nawyku poprawnego pisania oraz błędy w organizacji procesu wiek, dydaktycznego. Ponadto brak zainteresowania problemami ortograficznymi nauczycieli innych przedmiotów i nieznajomość czynników wpływających na wzrost sprawności ortograficznej, pogłębiają braki w zakresie opanowania ortografii. Należy zatem wskazać związek ,jaki zachodzi między stopniem opanowania pisowni a niektórymi determinantami ją warunkującymi.

W procesie nauczania ortografii angażujemy wzrok, słuch, uwagę i myślenie oraz cały niemal aparat mięśniowo - ruchowy rąk ucznia. Ze względu więc na duże zróżnicowanie w zakresie uzdolnień i predyspozycji uczniów należy zwrócić uwagę na czynniki, które mogą mieć pobudzający lub hamujący wpływ na stan ortografii uczniów.

Badając korelacje, jakie zachodzą między sprawnością ortograficzną a takimi czynnikami, jak typ pamięci, uwaga, zdolność do logicznego myślenia ,znajomość zasad ortograficznych, czytelnictwo, znajomość gramatyki, przerwa w nauce, świadomość znaczenia pisowni, kształt i staranność pisma, płeć, wiek , wady wzroku, stwierdzono, że sprawność ortograficzna uczniów zależy w bardzo dużym stopniu od pamięci wzrokowej i czytelnictwa, od zdolności do myślenia logicznego i uwagi (zwłaszcza w zakresie pisowni opartej na regułach ortograficznych).

Są to trzy najważniejsze czynniki warunkujące poprawną pisownię. Pozostałe determinanty w mniejszym stopniu oddziałują na sprawność ortograficzną, ale nie należy ich pomijać. Mimo, iż prawie w każdej grupie czynników zaobserwowano wyjątki, wyniki badań wskazują na potrzebę uwzględniania w pracy szkolnej wielu determinantów i uczenia ortografii różnymi metodami.

PAMIĘĆ

Nauczyciel musi liczyć się z występowaniem u uczniów różnych typów pamięci i konstruować tak lekcje, aby ich przebieg wpłynął na całą klasę. Pamięć obrazowa (wzrokowa) odgrywa tutaj zasadniczą rolę. Znaczącym warunkiem jest stały kontakt ucznia z poprawnym zapisem wyrazu. Wzrokowe spostrzeganie koryguje w skuteczny sposób niedokładności słuchowego spostrzegania oraz umiejętności słuchowej analizy. Należy wzmacniać skojarzenia za pomocą różnorodnych środków poglądowych, zachęty słownej, oddziaływania na ucznia za pomocą metod bardziej atrakcyjnych i gry czy zabawy dydaktycznej. Muszą się w nich znaleźć ortogramy odpowiednie dla danej klasy, których obrazy graficzne powinny dobrze utkwić w pamięci. Stosowanie rozrywek umysłowych podczas lekcji pobudza aktywność ucznia, daje okazję do zaangażowania emocjonalnego, rozwija logiczne myślenie, prowadzi do wzrokowego zapamiętania poprawnej pisowni wyrazu . Przyczynia się więc do doskonalenia umiejętności analizy i syntezy wzrokowej i słuchowej oraz czytania ze zrozumieniem. Świadome czytelnictwo rozwija umiejętność poznawczą i językową uczniów (poprzez bogacenie słownictwa), wpływa na sprawność ortograficzną, wynikającą z częstego kontaktu z poprawnym zapisem wyrazu. Także rola tablic ortograficznych w procesie uczenia ortografii jest znaczna. Zamieszczone na niej ortogramy czy zasady ortograficzne mimowolnie działają na analizator wzrokowy. W związku z wpływem pamięci wzrokowej na sprawność ortograficzną duże znaczenie ma wdrażanie uczniów do systematycznego posługiwania się słownikiem ortograficznym. Sprawność w posługiwaniu się słownikiem uczniowie osiągają przez systematyczne i różnorodne ćwiczenia ortograficzne, ortograficzno-gramatyczne, ortograficzno-słownikowe w ciągu całej nauki szkolnej.

LOGICZNE MYŚLENIE

W nauczaniu ortografii ważną rolę odgrywa właściwe opracowanie reguł ortograficznych i doprowadzenie do ich opanowania nie tylko w teorii, ale i w praktyce. Reguła ortograficzna jest uogólnieniem pewnych zjawisk językowych. Uczniowie dochodzą do jej sformułowania drogą myślenia logicznego i rozumowania , analizując konkretny materiał ortograficzny. Cały proces powinien być świadomie kierowany przez nauczyciela, by nie dopuścić do błędnych skojarzeń i sformułowań. Nie wystarcza bowiem zaznajomienie z określoną regułą. Uczniowie muszą posiąść umiejętność praktycznego jej stosowania. Dużą pomocą przy zapamiętywaniu i utrwalaniu nowo poznanych reguł będą różnego rodzaju tablice, wykresy, schematy itp., zawierające bądź gotową regułę, bądź wyrazy podlegające danej regule. Myślenie logiczne wykorzystujemy także w trakcie pracy ze słownikiem ortograficznym. Ciekawą metodę pracy ze słownikiem, wyzyskującą myślenie logiczne, proponuje Z. Chromik. Dobiera takie metody nauczania, które umożliwiają samodzielne rozwiązywanie zagadnień, upodabniają uczenie się do procesu badawczego i zachęcają ucznia do myślenia.

UWAGA

W nauczaniu ortografii dużą rolę odgrywa zależność między sprawnością ortograficzną a dyspozycją psychiczną ucznia do koncentracji spostrzeżeń ortograficznych. Uwaga ułatwia procesy pamięciowe i myślowe. Z tego względu należy dążyć do wytworzenia u uczniów uwagi dowolnej, która w procesie dydaktycznym w sposób świadomy i celowy zostanie skierowana na to, co uczeń powinien sobie przyswoić. Koncentracja uwagi jest niemal niemożliwa bez zainteresowania omawianym problemem. Dlatego wywołanie u uczniów pozytywnej motywacji może nastąpić przede wszystkim przez zainteresowanie ich ortografią, przez wzbudzenie chęci zdobycia umiejętności poprawnego pisania i wiary we własne możliwości. Nauczyciel powinien stworzyć uczniowi takie warunki pracy, które będą pomagały mu w skupieniu uwagi.


Znajomość determinantów warunkujących sprawność ortograficzną może przyczynić się do podniesienia skuteczności pracy nad ortografią uczniów. W praktyce szkolnej należy stosować liczne metody nauczania, wykorzystując różnorodne czynniki. Pracując nad ortografią, żadnego z determinantów nauczyciel nie może pominąć.

Dla pogłębienia tematu polecam pozycje:
1.Z. Chromik, Słownik ortograficzny w nauczaniu pisowni metodą badawczą
2.W.Gawdzik, Ortografia i gramatyka na wesoło
3.J Kulpa, Słowniki w nauczaniu języka polskiego
4.E.Polański, Badania nad ortografią uczniów
5.E.Polański, Dydaktyka ortografii i interpunkcji

Opracowanie: mgr Ewa Dionizy
Zespół Szkół Ogólnokształcących Nr 1
w Sedziejowicach

Wyświetleń: 1537