Wykorzystywanie metod aktywizujących w procesie kształcenia na poziomie nauczania zintegrowanego

Odchodzenie od powszechnego w Polsce encyklopedyzmu na rzecz kształtowania konkretnych umiejętności oraz zdolności wykorzystywania wiedzy w praktyce szkolnej i życiu było jednym z założeń reformy oświaty.

Postawiłam sobie pytanie: Co można jeszcze zrobić, żeby uczniowie przyswajali wiadomości, nabywali nowe umiejętności możliwie samodzielnie, aktywnie i trwale?

Istotnym dla procesu zapamiętywania jest przeżywanie, które uaktywnia się podczas działania". .. zapamiętujemy 20% tego co słyszymy, a 90% tego co mówimy i robimy"[1], stąd odpowiedzią na moje pytanie stało się zastosowanie metod aktywizujących w procesie edukacyjnym. Metody te angażują uczniów
* do samodzielnego poszukiwania rozwiązań problemów
* rozwijają krytyczne myślenie
* wpływają pozytywnie na trwałość wiedzy
* integrują zespół klasowy
* obniżają konfliktowość w grupie
* poprzez konieczność przestrzegania reguł, uczą zachowań prospołecznych

Przez wzgląd na poziom myślenia dzieci w nauczaniu zintegrowanym, tylko niektóre z technik i metod mogą być stosowane, przy czym wymagają odpowiedniej modyfikacji..

Na podstawie obserwacji zachowań i możliwości intelektualnych swoich uczniów, dokonałam wyboru metod do pracy, odpowiednio je przystosowałam i stopniowo wdrażałam w procesie uczenia i nauczania.

Odgrywanie ról, tą metodą ustaliłam i zawarłam kontrakt z dziećmi, w którym spisane zostały zasady, obowiązujące później podczas pracy grupowej innymi metodami.

W trakcie odgrywania ról dzieci miały przypięte karteczki, tak żeby wyraźnie oddzielić ich tożsamość od granej roli. Po odegranej scenie nastąpiło "zrzucenie roli", co jest ważniejsze od podsumowania zajęcia. Nieprofesjonalne posługiwanie się tego typu metodami, może bowiem doprowadzić do tragedii dziecka poprzez przypisanie go do odgrywanej roli.

Przebieg zajęcia:
* Wybranych czworo dzieci improwizowało pracę w grupie wg wskazówek.
* Jedno dziecko bardzo głośno mówiło.
* Drugie- przerywało wypowiedzi innych.
* Pozostałe uważnie słuchały, rozmawiały spokojnie, używały zwrotów: myślę, że .., uważam, że.., według mnie...
* Pozostali uczniowie w klasie byli aktywnymi obserwatorami tej częściowo improwizowanej sceny. Ich zadaniem było zaobserwować, które zachowania im się podobają, a które nie i dlaczego.
* Na podstawie tej sceny ustaliliśmy 3 zasady:
- mówimy, nie krzyczymy
- nie przerywamy mówiącemu
- zwracamy się słowami, np. uważam, że...

W miarę stosowania metod, w kontrakcie przybywały kolejne zasady, np. nie krytykujemy wypowiedzi innych, a kiedy zachodziła potrzeba, niektóre z zasad nie obowiązywały w danej sytuacji dydaktycznej. Prostota języka umożliwiła każdemu dziecku zrozumienie, czego się od niego oczekuje. Przed każdą pracą, wywieszaliśmy kontrakt. Po zakończeniu pracy, kolejno, dzieci z każdej grupy swobodnie wypowiadały się na tematy: jak im się pracowało, co im przeszkadzało, co im się podobało, czy trzeba coś zmienić? Ostatnie pytanie pozwala na uzupełnianie zasad zawartych w kontrakcie..

Korespondencyjna debata, tą metodą posługiwałam się na zajęciach, na których należało dokonać oceny, np. postępowania bohatera, podjąć kontrowersyjną decyzję, np. czy warto pojechać do... Metoda ta umożliwia spojrzenie na to samo zagadnienie z dwóch odmiennych punktów widzenia, rozwija empatię, bo uczeń musi czasami stanąć na stanowisku, z którym sam tak naprawdę się nie zgadza, czyli wejść w położenie innych. Grupy korespondują parami, jedna jest "za", druga "przeciw" danemu stanowisku. Po określonym czasie korespondencja ustaje i następuje odczytanie i podsumowanie argumentów oraz pracy grupowej.

Przykład pracy:
Tworzymy parzystą liczbę grup. Przedstawiamy problem. Określamy czas pracy.
Dwie grupy prowadzą między sobą korespondencję na tym samym arkuszu. I grupa dopisuje argumenty za problemem, II na tym samym arkuszu dopisuje kontrargumenty.
Podsumowując pracę, wywieszamy arkusze, analizujemy argumenty " za" i " przeciw", wspólnie podsumowujemy i wyciągamy wniosek.
Przykładowe tematy:
Jak ocenisz postępowanie bohatera X."?
Wady i zalety korzystania z komputera.

Metaplan, ta metoda umożliwia twórcze rozwiązywanie problemów, wspomaga działania wychowawcze. Skłania uczniów do krytycznej analizy faktów, formułowania sądów, uczy argumentowania. Stosowałam ją przy omawianiu sytuacji trudnych, czasem konfliktowych. Na tzw. chmurce, przygotowanej dla każdej grupy, uczniowie z poszczególnych grup przypinali karteczki, na których znajdował się opis- odpowiedź na pytania: Jak było? Jak być powinno? Dlaczego nie było tak, jak być powinno? Metoda ta pozwala rozwiązać problem, poszukiwać i tworzyć wspólne wnioski. W klasach młodszych przed przystąpieniem do pracy grupowej należy wcześniej porozmawiać, przeprowadzić zajęcia wprowadzające do tematu. Młodszym dzieciom trudniej przychodzi znajdowanie argumentów, mają ograniczone doświadczenia i wiedzę.
Przebieg zajęcia:
Tworzymy kilkuosobowe zespoły.
Przedstawiamy problem.
Określamy czas pracy, np. 20 min
Uczniowie w grupach zapisują wypowiedzi na karteczkach i przypinają na " chmurce" w odpowiednim miejscu.
Sprawozdawcy prezentują przed całym zespołem efekty swojej pracy.

Akwarium, tę technikę wykorzystywałam celem kształtowania u uczniów zdolności aktywnego słuchania, rozwijania komunikatywności wypowiedzi oraz zdolności kojarzenia faktów, zjawisk, pojęć.
Dzieci siedzą w dwóch kręgach, wewnętrznym i zewnętrznym. Dzieci wewnątrz- podają po kolei jedną informację na podany temat, np.: Jakie zmiany w przyrodzie można zaobserwować wiosną? Dzieci z zewnętrznego koła starają się zapamiętać wszystkie zdania, które usłyszały, mogą notować. Następnie podają je do zapisania na plakacie i następuje podsumowanie, czy każda informacja jest prawdziwa, czy można coś dodać? Zebrane wiadomości wykorzystywałam w dalszym toku lekcji na różne sposoby, np. w kl. III- układały opis. Ta technika pomaga utrwalić wiedzę, sprzyja zapamiętywaniu, pozwala uaktywnić się dzieciom nieśmiałym i zdobyć wysoką ocenę dzieciom mającym trudności z nauką.

Plakat podsumowujący, jest to technika, która umożliwia utrwalanie i porządkowania wiedzy z zakresu kształtowania pojęć, kształtowania ortograficznych zasad pisowni w lubiany przez dzieci sposób, bo skorelowany z edukacją plastyczną. Dzieci w grupach malowały plakaty podsumowujące wybrany temat i umieszczały na nim karteczki z podpisami na namalowanych elementach, korzystając ze słowniczków ortograficznych czy też podanego na karteczkach słownictwa. Czyste i staranne wykonanie plakatu oraz brak błędów jest warunkiem otrzymania pozytywnej oceny, a nie jego wartość artystyczna.

Przypisy:
1. prof.Jerrold Kemp, San Jose State Universiy, III Międzynarodowa Konferencja " Media a Edukacja", UAM Poznań

Opracowanie: mgr Renata Siemaszko
nauczycielka nauczania zintegrowanego

Wyświetleń: 1035