Dysleksja

Szybko postępujący rozwój nauki, techniki, kultury stawia przed współczesnym dzieckiem nowe, coraz ambitniejsze zadania. Sprostanie im wymaga od dziecka różnorakich zdolności i umiejętności przystosowawczych, które pozwolą poradzić sobie z ciągłymi zmianami i umożliwią korzystanie z nich.

Istotną umiejętnością, która pozwoli dziecku korzystać z różnych źródeł informacji jest czytanie i pisanie. Opanowanie tych umiejętności, oprócz złożonych operacji intelektualnych wymaga znacznej sprawności w zakresie takich analizatorów, jak: słuchowy, wzrokowy i motoryczny, a także ich prawidłowego współdziałania.

Czasami dziecko, nie mające wad wzroku ani słuchu "patrzy i nie widzi", "słucha i nie słyszy". Pisze z błędami przepisując tekst i mając jego pierwowzór przed oczami. W dyktandach opuszcza, dodaje, przestawia sylaby oraz myli głoski podobne fonetycznie. Mówi się wtedy o:
- dysleksji - trudności w czytaniu (pojawiają się często z trudnościami w pisaniu),
- dysgrafii - trudności w opanowaniu kaligrafii (niski poziom graficzny pisma),
- dysortografii - trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (błędy ortograficzne).

Trudności w nauce mogą dotyczyć również edukacji matematycznej. Dzieci mające kłopoty z matematyką często nazywa się: "mało zdolne lub całkowicie niezdolne do matematyki", a są to zaburzenia związane z brakiem umiejętności liczenia, czy zaburzenia innych funkcji matematycznych. Mamy wtedy do czynienia z dyskalkulią.

Dzieci z fragmentarycznymi deficytami rozwoju (nieharmonijnie rozwinięte) często nie potrafią sobie pomóc i skazani są na niepowodzenia w nauce. Wymagają specyficznego oddziaływania za pomocą specjalnie dobranych środków pedagogicznych (wychowawczych i dydaktycznych) na przyczyny i przejawy trudności w uczeniu się.

Główne cele działań terapeutycznych, nauczania i wychowania tych dzieci to:
- rozbudzenie zainteresowań i wyrobienie właściwej motywacji do nauki,
- zapobieganie powstawaniu wtórnych zaburzeń emocjonalnych,
- ułatwienie dziecku umiejętności czytania i pisania poprzez ćwiczenia koncentracji uwagi, rozwijanie spostrzegawczości, usprawnianie koordynacji wzrokowej, rozwijanie percepcji słuchowej, kształtowanie umiejętności porównywania, segregowania i samokontroli.

M. Bogdanowicz stwierdza, że w nauczaniu dziecka dyslektycznego najbardziej skuteczne jest uczenie polisensoryczne (wielozmysłowe), czyli uczenie z jednoczesnym zaangażowaniem wielu zmysłów: słuchu, wzroku, dotyku i kinestezji (czucia ruchu). Uruchamia ono wszystkie "ścieżki" prowadzące do mózgu.

Maksymalnie należy wykorzystywać te zmysły, które funkcjonują prawidłowo z jednoczesnym ćwiczeniem tych słabszych. Nie może być mowy o sztywnym, schematycznym działaniu. Podczas pracy należy ukierunkowywać zajęcia według indywidualnych możliwości i potrzeb dziecka. Trzeba też pamiętać o stworzeniu takiego psychicznego klimatu, który umożliwiałby odreagowanie emocji.

W różnorakich ćwiczeniach należy rozwijać umiejętności, mające duże znaczenie w nauce czytania i pisania. Dążyć do tego, aby dziecko osiągnęło umiejętność szybkiego rozpoznawania obrazów wzrokowych, znaków literowych.

Większość dzieci z trudnościami w spostrzeganiu wzrokowym lub niezręcznością manualną nie lubi rysować, ponieważ sprawia im to trudności i nie daje satysfakcji. Wskazane jest więc zachęcanie dzieci do rysowania, zwracanie im uwagi na zapamiętywanie szczegółów, zachęcanie do rysowania przez kalkę, odwzorowywania, odbijania, lepienia, modelowania i wycinania.

Pisanie - jako czynność graficzna angażująca te same funkcje co rysunek - ujawnia analogicznie niedobory w zakresie spostrzegania wzrokowego, sprawności manualnej i koordynacji wzrokowo-ruchowej. Kreślenie liter wymaga znacznie większej precyzji palców niż rysunek.

Dzieci niezręczne manualnie nadmiernie przyciskają ołówki, często początkowo piszą nieczytelnie, nie potrafią regulować tempa pisania, ich ruchy są gwałtowne, litery wychodzą poza linie i nie są łączone. Bardzo często nie nadążają za innymi dziećmi, przestawiają litery, piszą pismem lustrzanym.

Czynność pisania nie jest tylko czynnością graficzną. Wymaga ono umiejętności przeprowadzenia analizy dźwiękowej zapisanego słowa. Tylko krótkie słowa odtwarzane są na podstawie pamięciowego ich obrazu, natomiast przy złożonej strukturze słowa dziecko zapamiętuje jego brzmienie i samo sobie dyktuje. W tych przypadkach poważną rolę odgrywa percepcja słuchowa.

U dzieci z zaburzoną percepcją słuchową można zaobserwować następujące objawy:
- zachowują się tak, jakby nie rozumiały, czego się od nich żąda,
- nie potrafią powtórzyć dźwięków (głosek) we właściwej kolejności w słowie
- dość dobrze analizują krótkie słowa, z dłuższymi mają trudności,
- potrafią rozpoznać pierwszą głoskę słowa, mają trudności z rozpoznawaniem ostatniej.

Zaburzenia spostrzegania słuchowego odbijają się na przebiegu czynności pisania, dlatego dzieci robią błędy przy pisaniu z pamięci i ze słuchu, mylą litery o podobnym brzmieniu, opuszczają końcówki słów, popełniają błędy przy zmiękczaniu.

Trudności w czytaniu wynikające z opóźnionej percepcji wzrokowej, to:
- uporczywe głosowanie lub sylabizowanie,
- trudności ze śledzeniem czytanego przez nauczyciela i kolegów tekstu,
- trudności ze scaleniem słowa,
- problemy z głośnym czytaniem.

Nie należy jednak męczyć dzieci głośnym czytaniem, powinny ćwiczyć codziennie, ale krótko (do 15 minut). Ważne, by czytały sylabami, a nie głoskami.

Konieczne jest dostosowywanie wymagań do możliwości dziecka i ocenianie jego prac w stosunku do włożonego wysiłku, a nie uzyskanych efektów.

Wskazane jest, aby:
1. Nie zmuszać dziecka dyslektycznego do czytania głośnego wobec całej klasy.
2. Dać dziecku dłuższy czas na naukę wiersza.
3. Zachęcać dziecko do stałego używania słownika ortograficznego.
4. Umożliwić dziecku powtarzanie tekstu na głos.
5. Dyktanda nie miały zdań złożonych.
6. Indywidualnie traktować dziecko leworęczne i z obniżoną sprawnością motoryczną, ponieważ ma to wpływ na niski poziom estetyczny zeszytów.
7. Częściej zmieniać rodzaj aktywności lub też robić krótkie przerwy, ponieważ dziecko dyslektyczne szybciej wykazuje oznaki zmęczenia.
8. Posadzić dziecko blisko siebie, aby móc je obserwować i pomóc mu, gdy będzie miało trudności.
9. Błędy omawiać indywidualnie z uczniem.
10. Nauczyciel powinien wyraźnie pisać na tablicy i zwracać uwagę, czy dziecko nadąża z pisaniem.

Warto także zaznaczyć, że dzieci dyslektyczne nie powinny być "wyrywane" do natychmiastowej odpowiedzi, ponieważ mają trudności z szybkim przypominaniem nazw, terminów, słówek itp..

Dzieci dyslektyczne sprawiają bardzo często również trudności wychowawcze: często nie mają wyczucia czasu i przestrzeni. Dlatego też spóźniają się na lekcje, mylą drogę do klasy, gubią się w budynku szkolnym.

Na zakończenie warto podkreślić, iż niezrozumienie istoty i przyczyn specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu wywołuje u uczniów frustrację, a u ich opiekunów niepokój, irytację, a nawet agresję. Ma to swoje negatywne następstwa dla dziecka i jego rodziny.

Bardzo ważne jest stworzenie wokół dziecka atmosfery miłości i zrozumienia. Często dziecko bardzo dużo uczy się, a efekty ma słabe, natomiast inni koledzy mało pracy wkładają w naukę, a osiągają dobre wyniki. Dziecko czuje się pokrzywdzone, odczuwa zazdrość, poczucie mniejszej wartości, dlatego rodzice powinni z powagą traktować te przykre przeżycia i zainteresować się problemami dziecka.

Opracowanie: Beata Łotuszka

Wyświetleń: 647