Czytanie podstawą nauczania

Czytanie ze zrozumieniem

Kształcenie ustawiczne oraz wszelkiego rodzaju samokształcenie opiera się przede wszystkim na czytaniu ze zrozumieniem. Rozwój nauki i techniki niesie coraz więcej różnych instrukcji, opisów oraz informacji potrzebnych każdemu człowiekowi żyjącemu we współczesnej rzeczywistości.

Umiejętność czytania jest integralnie powiązana z umiejętnością pisania. Najpierw jednak dziecko zdobywa umiejętność czytania, a dopiero później pisania. Mówimy potocznie, że umiejętność pisania odbywa się na tzw. "śladzie czytania".

Możemy, w dużym uproszczeniu, wyróżnić trzy podstawowe elementy umiejętności czytania:
- znajomość znaków języka pisanego,
- umiejętność rozszyfrowywania lub tłumaczenia znaków (czytanie "po literze"),
- zdolność ujmowania coraz większej liczby znaków graficznych przy jednorazowym patrzeniu na napisany tekst (sylaby, krótkie wyrazy, wyrazy dłuższe, zdania lub kilka zdań).

Już w XIX wieku stwierdzono, że w procesie cichego czytania oko przebiega poszczególne wiersze skokami, a czytanie odbywa się podczas przerw spoczynkowych. Każdy czytający dąży do ustalenia rytmu poruszeń oka (rytmu czytania).

Istotą cichego czytania jest zrozumienie ogarniętego wzrokiem tekstu, a technika czytania cichego polega na czytaniu tekstu wyrazami (cząstkami wyrazów) wyłącznie wzrokiem.
Czytanie ciche angażuje osobowość ucznia, ponieważ rozumiany tekst jest wynikiem reakcji intelektu i stosunku emocjonalnego do treści. Aby rozumieć tekst, umiejętność czytania musi posiadać określone cechy. Są to: płynność, poprawność, biegłość, wyrazistość. Czytanie płynne polega, najogólniej, na tym, że dziecko czyta tekst, chociaż wolno, ale całymi wyrazami (nie wybrzmiewa poszczególnych głosek, nie zatrzymuje się zbyt długo nad poszczególnymi wyrazami lub ich częściami, nie bierze oddechów w połowie wyrazów itp.).
Czytanie poprawne polega na prawidłowym odczytaniu wyrazów, tj. Zgodnie z ich brzmieniem, oraz na poprawnym wymawianiu głosek(nie opuszcza liter, sylab, wyrazów, nie przestawia i nie dodaje liter czy wyrazów).

Czytanie biegłe polega na indywidualnym świadomym stosowaniu właściwego tempa czytania, umożliwiającego czytającemu i słuchającemu uchwycenie treści poszczególnych wyrazów, płynnie i poprawnie odczytanych. Czytanie biegłe polega również na zachowaniu właściwych akcentów logicznych w zdaniu, a więc z uwzględnieniem znaków przestankowych oraz tych akcentów, które podkreślają ważne dla zrozumienia sensu wyrazy.

Rozumienie tekstu nie tylko umożliwia czytanie biegłe, ale je warunkuje.
Czytanie wyraziste polega na zachowaniu pauz gramatycznych, logicznych i psychologicznych, na zachowaniu właściwej intonacji, zastosowaniu odpowiedniego tempa itp. Czytanie wyraziste ma wydobyć walory uczuciowe tekstu. W toku czytania wyrazistego odzwierciedla się w barwie głosu uczucia i nastroje, jakie chcemy obudzić w związku z czytanym tekstem. Funkcją stylistyczną intonacji jest oddawanie głosem indywidualnych cech bohaterów, których słowa czytamy lub o których się czyta. Intonacja może również wykazać stosunek autora do bohaterów oraz stosunek czytającego do nich.

Jeżeli dziecko nie potrafi poprawnie odpowiedzieć na pytania w związku z przeczytanym tekstem, to znaczy, że mechanicznie odczytuje obrazy graficzne poszczególnych wyrazów czy liter. W tym przypadku dziecko nie umie czytać, gdyż czytanie i rozumienie są jednolitym procesem. Podstawową sprawa w pokonywaniu przez dziecko trudności w początkowej nauce czytania są ćwiczenia zmierzające do rozszerzenia pola czytania. Maja one w zasadzie charakter indywidualny, powinny być prowadzone w przypadkach koniecznych na przełomie klasy I - II. Oto niektóre formy ćwiczeń do wykorzystania w pracy indywidualnej z dzieckiem.

Przepisywanie wyrazów lub zdań zaczynamy od sylab, kończymy na krótkich zdaniach).

Odczytywanie po jednorazowym popatrzeniu na tekst drukowany kolejnych sylab lub wyrazów (zaczynamy od odsłonięcia dziecku na ok. 0,5 sek. pierwszej sylaby krótkiego wyrazu, potem odsłaniamy całe wyrazy, a na koniec zdania).

Dziecko, które ma trudności w czytaniu, ma również trudności w zrozumieniu czytanego tekstu.
Profesor Ryszard Więckowski wyróżnia trzy poziomy rozumienia tekstów:

poziom I - uczniowie wyodrębniają konkretne fakty i zdarzenia, zapamiętują je i odtwarzają na polecenie nauczyciela;
poziom II - w czytanym tekście uczniowie wyodrębniają związki przyczynowo - skutkowe między faktami i zdarzeniami;
poziom III - uczniowie potrafią wyodrębnić ideę utworu (myśl przewodnią).

W badaniach OECD (Ośrodka Edukacji Centrum Doskonalenia) wyróżniono pięć poziomów czytania ze zrozumieniem:

poziom I - zdolność odszukania przynajmniej pojedynczej prostej części informacji w materiałach pisanych prostym językiem;
poziom II - zdolność odszukania części informacji na podstawie prostego kojarzenia wymagającego niskiego poziomu wnioskowania;
poziom III - zdolność wykorzystania materiałów pisemnych przy niskim poziomie wnioskowania, biorąc pod uwagę liczne części informacji;
poziom IV - zdolność wykonania zadań o wielu właściwościach lub mniej prostych przy użyciu złożonej informacji;
poziom V - zdolność wykonania złożonych zadań łączących kilka części informacji, które należy wyszukać w materiale pisemnym.

Wdrażanie do czytania ze zrozumieniem powinno odbywać się każdego dnia i przy każdej nadarzającej się okazji.

Propozycje ćwiczeń doskonalących umiejętność czytania ze zrozumieniem w klasach I - III:

Klasa I

1. Odszukanie w poznanym tekście wyrazów oznaczających imiona, wyrazów z nowo poznaną literą oraz innych nazw występujących w tekście.
2. Zabawy z rozsypanką wyrazową (do wyrazów oznaczających imiona dobieranie wielu wyrazów oznaczających czynności, do nazw zwierząt dobieranie wyrazów oznaczających nazwy środowiska ich życia itp.).
3. Układanie zdań z rozsypanki wyrazowej.
4. Dobieranie odpowiednich podpisów do obrazków lub odwrotnie.
5. Przygotowanie odpowiedzi na pytania czytane po cichu.
6. Dobieranie parami zdań z rozsypanki zdaniowej - do jednego pytania uczeń dobiera dobrą odpowiedź.
7. Układanie opowiadania z rozsypanki zdaniowej.

Klasa II

1. Odpowiednio modyfikowane ćwiczenia dla klasy I.
2. Szukanie w tekście odpowiedzi na zadane pytanie.
3. Układanie pytań do tekstu przeczytanego po cichu.
4. Samodzielny wybór fragmentu tekstu który zostanie zilustrowany i podpisany wybranymi zdaniami z tego tekstu.
5. Porządkowanie podpisów pod obrazkami jako przygotowanie do układania opowiadania.
6. Ciche czytanie podpisów pod obrazkami jako przygotowanie do wielozdaniowej wypowiedzi albo ustawianie obrazków w porządku chronologicznym.
7. Wyszukiwaniu urywków tekstu przedstawiających wydarzenia zgodnie z kolejnością ich przebiegu.
8. Po cichym przeczytaniu ilustrowanie treści w postaci historyjki obrazkowej, podpisywanie obrazków można traktować jako przygotowanie do układania planu.

Klasa III

1. Odpowiednio modyfikowane ćwiczenia dla klasy I oraz II.
2. Ćwiczenia, których celem jest wdrażanie uczniów do zdawania sprawy z treści czytanki, rozdziału książki lub artykułu po cichym przeczytaniu.
3. Wyodrębnianie w czytanym po cichu tekście fragmentów dotyczących postaci, zdarzeń, obrazów, które można w czytanym tekście wyodrębnić.
4. Wyszukiwanie w tekście postaci o podobnym wyglądzie, zachowaniu oraz niektórych cechach charakteru.
5. Wyróżnianie opowiadań, opisów, dialogów.
6. Wyszukiwanie najładniejszych, najciekawszych fragmentów prozy (próba samodzielnego uzasadnienia wyboru).

Wymienione ćwiczenia mogą być modyfikowane. Idzie o to, aby ich stosowanie było skuteczne, aby dały możliwie najlepsze efekty w zakresie umiejętności czytania i czytania ze zrozumieniem.

Przyczyny trudności w czytaniu

Trudności w czytaniu bardzo rzadko powodowane są tylko jedną przyczyną.
W większości przypadków chodzi tu o zespół czynników, które jednocześnie, choć z różną siłą, wpływają na powstawanie tych trudności.

Trudności z czytaniem występują na wszystkich poziomach rozwoju inteligencji. Jednak u dzieci o niższym stopniu inteligencji, częściej niż u innych. Do czytania ze zrozumieniem i zdolnością oceny tekstów o wyższym stopniu trudności niezbędne jest posiadanie bardzo zaawansowanych zdolności intelektualnych.

Obserwując dzieci, które mają trudności w czytaniu zauważam, że są: nerwowe, nadwrażliwe, przekorne, lękliwe, nadmiernie pobudliwe, obgryzają paznokcie, mają trudności w skupieniu się, są niezadowolone z siebie, rodziców i nauczycieli. Duży wpływ na rozwój zdolności do czytania u dziecka ma środowisko domowe, poziom inteligencji oraz wykształcenie rodziców.

Dzieci, które wyrosły w środowisku, gdzie okazuje się szacunek dla książki, mają większe szanse być dobrymi czytelnikami niż dzieci, które wyrosły w domach, gdzie zainteresowanie książkami jest nikłe. Dodatkową przyczyną wpływającą na powstawanie trudności w czytaniu i pisaniu jest częsta zmiana szkoły i nauczyciela w czasie pierwszych lat nauki szkolnej.

Wady wzroku występują częściej u dzieci czytających źle, niż w innych grupach czytelników. Nawet nieznaczne obniżenie słuchu w niektórych przypadkach może stać się dodatkową przyczyną powstawania trudności w czytaniu.

W sporadycznych przypadkach także leworęczność może skomplikować i utrudnić uczenie się czytania i pisania w początkowym okresie nauki. Trudności głośnego czytania i prowadzenia rozmów nawiązujących do aktualnych ćwiczeń w czytaniu bardzo łatwo mogą powstawać wskutek wad mowy oraz trudności w artykulacji.

Trudności w nauce czytania i pisania dotyczą dokonywania analizy i syntezy. Uczniowie mają trudności z zastosowaniem zmiękczeń przy pisaniu, dwuznaków przy tekście czytanym i sposobie ich użycia przy pisaniu. Wielu dzieciom sprawia trudności osiągnięcie odpowiedniego tempa czytania, szybkie i prawidłowe zrozumienie treści, a także czytanie głośne z odpowiednią dykcją.

Trudności występują z różnym nasileniem u różnych dzieci. Do najważniejszych przyczyn powodujących trudności w czytaniu i pisaniu należą: obniżona sprawność intelektualna, przewlekłe schorzenia, zaburzenia w funkcjonowaniu narządów wzroku i słuchu, zaburzenia mowy, zła sytuacja rodzinna, brak pozytywnej motywacji do nauki, brak pełnej dojrzałości szkolnej, wadliwa metoda nauki czytania i pisania, zaniedbanie pedagogiczne, fragmentaryczne zaburzenia funkcji percepcyjno - motorycznych.

Obniżona sprawność intelektualna zwana jest też upośledzeniem umysłowym lub niedorozwojem umysłowym, określane jest jako niepełny rozwój umysłowy. Upośledzenie umysłowe jest związane z zaburzeniami dojrzewania, uczenia się i społecznego przystosowania.

Dzieci z obniżoną sprawnością intelektualną mają znacznie zmniejszoną zdolność uczenia się. Upośledzone jest u nich rozumowanie, pamięć mechaniczna, logiczna, koncentracja uwagi. Charakteryzuje je taż niski poziom uzdolnień werbalnych. Dzieciom upośledzonym umysłowo trudno jest powiązać instrukcje słowne z opracowaniem konkretnych materiałów, tak, więc te dzieci znacznie trudniej i dłużej opanowują umiejętność czytania ze zrozumieniem. Zła sytuacja rodzinna może również przyczynić się do niepowodzeń w nauce czytania i pisania. Wszelki rozkład rodziny, alkoholizm jednego z rodziców, zaabsorbowanie samotnej matki praca zawodową. Taka atmosfera nie sprzyja nauce dziecka, wywołuje niechęć do wszystkich wysiłków, do wszelkiej pracy, a zwłaszcza czytania i pisania

Przezwyciężanie trudności w nauce czytania i pisania

Pożądane wyniki w czytaniu i pisaniu można osiągnąć poprzez przezwyciężanie trudności i systematyczne ćwiczenia prowadzące do osiągnięcia przez dziecko pełnej sprawności i poprawności w zakresie obu technik. Czas trwania reedukacji zależy od stopnia nasilenia trudności, od konkretnej sytuacji, a także możliwości rozwojowych.

Specjalnych form i metod reedukacji wymagają dzieci upośledzone umysłowo. Mają one duże trudności w wymowie głosek i wyrazów. Pracę z nimi powinien prowadzić nauczyciel - logopeda. Uczniowie chorzy na przewlekłą chorobę powinny mieć stałą opiekę medyczno - farmakologiczną pod kierunkiem lekarza współpracującego z rodzicami i nauczycielem w celu stworzenia optymalnych warunków pracy i odpoczynku. Bardzo ważną rolę w reedukacji dziecka przewlekle chorego odgrywa właściwa atmosfera w domu i w szkole, psychoterapia, właściwa postawa otoczenia.

Przy nieprawidłowo funkcjonującym narządzie wzroku praca nad przezwyciężaniem trudności powinna rozpocząć się od wyrównywania jego niedoborów. Dzieci z wadą wzroku powinny nosić odpowiednie szkła i należy je posadzić jak najbliżej tablicy. Jeśli niedowidzenie jest bardzo duże, dziecko powinno się uczyć w szkole zorganizowanej specjalnie dla dzieci niedowidzących.

Naukę czytania i pisania utrudnia zaburzenie narządu słuchu. Jeśli jest to niewielki stopień, dziecko może uczyć się w szkole dla dzieci ze słuchem w granicach normy. Jeśli zaś niedosłuch jest znaczny, należy dziecko skierować do szkoły specjalnej dla niedosłyszących.

Dzieci niedowidzące i niedosłyszące korzystają z pomocniczych środków dydaktycznych oraz aparatury umożliwiającej naukę i kontakty z otoczeniem.

Na przebieg procesu nauki czytania i pisania w znaczny sposób wpływają wszelkie zaburzenia mowy. Zaburzenia te można usunąć poprzez stosowanie specjalnych ćwiczeń prowadzonych w szkole i w domu według wskazówek logopedy.

Zaniedbania pedagogiczne można wykryć poprzez wprowadzenie "Kart pracy indywidualnej ucznia", systematyczne zapisywanie uwag o postępach poszczególnych uczniów. W zależności od wyników przeprowadzonych z kartą pracy stosuje się ćwiczenia uzupełniające i utrwalające materiał.

Przyczyną trudności w nauce czytania i pisania może być brak gotowości dziecka do tej nauki. Może to trwać krótko, ale też przeciągnie się, jeśli nie będzie w porę zauważone i jeśli nie zastosuje się odpowiednich ćwiczeń wyrównujących.

Niektórzy rodzice, często nieświadomie nie mając odpowiedniego przygotowania metodycznego nieumiejętnie uczą dziecko i wywołują mimo woli, zamiast powodzenia - trudności i niepowodzenia.

Ćwiczenia wyrównujące niedojrzałość do analizy i syntezy, stanowiące wyjście w zapobieganiu trudnościom polegają na dokonywaniu analizy i syntezy na materiale dźwiękowym bez tekstu. W tego typu ćwiczeniach podajemy dziecku izolowane dźwięki - głoski tworzące łatwy, krótki wyraz i polecamy złączenie usłyszanych głosek w znany dziecku wyraz. Po tym ćwiczeniu możemy polecić, by dziecko powtórzyło oddzielnie głoski w odpowiedniej kolejności.

Po ćwiczeniach łatwiejszych, jednosylabowych przechodzi się do trudniejszych opartych na tekście. Ćwiczenia oparte na tekście powinny być poprzedzone zaznajomieniem dzieci z jedną samogłoską i z jedną lub dwiema spółgłoskami. Należy przy tym wykorzystać obrazek, który przedstawiałby przedmiot, którego nazwa zaczyna się nową literą np.: dla litery k: kot, krata, kret. Bardzo dobrymi ćwiczeniami w tej części są ćwiczenia w syntezie, przeprowadzane drogą przedłużania wymawianych głosek i wiązania ich bezpośrednio w sylabę. Po syntezie należy powrócić do analizy, by utrwalić strukturę wyrazu. Jeżeli trudności w nauce dziecka wynikają ze złej sytuacji mieszkaniowej lub rodzinnej, to ich przezwyciężanie wymaga jak najszybszej pomocy ze strony nauczyciela i szkoły. Należy takiemu dziecku zorganizować pomoc w postaci dożywiania i opieki w świetlicy.

Przezwyciężanie trudności w czytaniu

Przezwyciężanie trudności w nauce czytania i pisania wymaga długotrwałego współdziałania wielu osób, odpowiednio przygotowanych do reedukacji.
Dysleksja przejawia się u dzieci w różnej postaci, dlatego ćwiczenia powinny być zindywidualizowane pod względem form, rodzaju i sposobów ich stosowania. Przy prowadzeniu ćwiczeń reedukacyjnych należy dobrać odpowiedni materiał dostosowany do możliwości percepcyjnych dziecka. Materiał powinien być podzielony na etapy odpowiadające występującym w nim trudnościom - od etapu łatwiejszego do trudniejszego. Trudnościom w czytaniu często towarzyszy brak zainteresowania czytaniem lub niechęć do czytania. Dlatego należy dawać dzieciom ciekawe teksty, pisane dużymi literami.
Ćwiczeniom w czytaniu powinny towarzyszyć ćwiczenia w pisaniu. W czasie pisania dziecko powinno ciągle sprawdzać, czy dobrze napisało wyznaczony tekst. W początkowych ćwiczeniach w pisaniu wskazane jest, by dziecko mówiło kolejne dźwięki odpowiadające literom. Nie powinno przerywać się pracy reedukacyjnej nagle, po stwierdzeniu, że braki zostały wyrównane. Reedukację zakończymy tylko wtedy, gdy stwierdzimy, że dziecko samodzielnie pracuje z tekstem bez popełniania błędów.
Przy trudnościach w czytaniu i pisaniu spowodowanych zaburzeniami mowy należy prowadzić ćwiczenia ortofoniczne, artykulacyjne. Dobre wyniki w nauce czytania i pisania osiąga się wtedy, gdy od początku wymaga się pełnego zrozumienia tekstu, dlatego wszelkim ćwiczeniom w czytaniu muszą towarzyszyć ćwiczenia słownikowe i ćwiczenia gramatyczne.

Ćwiczenia słownikowe polegają na wyjaśnianiu nieznanych słów występujących w tekście przeznaczonym do czytania. Niezrozumiałe słowa i zwroty powinno tłumaczyć się przed czytanym tekstem.

Jak zachęcić do czytania?

Umiejętność czytania opanowują dzieci ze znacznym wysiłkiem. Aby nauczyć dziecko płynnie czytać, wymaga się od niego kilkakrotnego przeczytania danego tekstu. Dziecko nie musi wielokrotnie czytać tego samego tekstu. Aby się nauczyć czytać. Można przygotować dziecku kilka tekstów krótszych opartych o poznany zasób liter. Ćwiczenia mogą być odbierane jako zabawa lub gra. Wszystko zależy od tego, jak zachęcimy dziecko do czytania. Wiele propozycji podaje M. Lorek w "Koncepcji Elementarza pierwszej klasy".
Niektóre z nich to:

Czytając tekst wyobraź sobie, że musisz go przedstawić jak prezenter w telewizji. Jak to zrobisz?

Przeczytaj ten tekst swojej młodszej siostrze, która zasypia. Przeczytaj go trzy razy, za każdym razem coraz ciszej.

Przeczytaj ten tekst tak, jakbyś go chciał zaśpiewać.

Przeczytaj tekst tyle razy, abyś powiedział go z pamięci /pod warunkiem, że jest to króciutki tekst/.

Realizując program z elementami pedagogiki Freinet'a, od klasy drugiej stosuję czytanie dowolne.
Odchodzi się tutaj od odpytywania z czytania, stresowania dzieci, wyrywania do czytania. Na tym poziomie nauczania nauczyciel-wychowawca wie, który uczeń potrafi czytać płynnie, a który nie. Nie ma potrzeby publicznego onieśmielania i kompromitowania uczniów mających problemy. Pogłębia to jeszcze bardziej niechęć do czytania.

W klasie II uświadamiam uczniom, jaki jest cel czytania Powinni oni wiedzieć, że czytanie spełnia wiele funkcji. Może służyć zabawie, ale przede wszystkim ma pomóc w zdobyciu, zapamiętaniu oraz przyswojeniu nowej wiedzy.
Przed pierwszym zapisem uczniów w szkolnej bibliotece, organizuję zajęcia o tematyce:
Po co czytam? W efekcie burzy mózgu powstaje uporządkowany wykaz np.:

Chcę nauczyć się dokładnie czytać

Chcę nauczyć się szybko czytać

Chcę nauczyć się czytania na głos Chcę rozumieć to, co czytam

Chcę nauczyć się na pamięć

Chcę się dowiedzieć

Chcę sprawdzić

Chcę się odprężyć

Proponuję utworzyć kącik "Ja czytam". Wieszam w nim symbol "Ja czytam" oraz hasła:

Czytanie na głos

Czytanie z nagrywaniem na magnetofon

Czytanie na zmianę

Opowiadanie po przeczytaniu

Jednocześnie wyjaśniam, na czym polegają tego rodzaju ćwiczenia.:

Czytanie na głos

Przeczytaj tekst, którym chcesz nas zainteresować, poinformować o czymś nowym, wesołym. Musisz go przygotować w domu. /Teksty są różne. Słabiej czytający wybierają tekst prostszy i krótszy. To, co dziecko czyta, informuje też nauczyciela, jakie są jego zainteresowania/

Czytanie z nagrywaniem na magnetofon

Przygotuj tekst tak, aby go zaprezentować i nagrać na taśmę magnetofonową. Gdy usłyszysz swój głos, będziesz mógł poprawić błędy związane z tempem, wyrazistością, intonacją. Poczuj się jak prowadzący audycję radiową.

Czytanie na zmianę

Przygotuj tekst z kolegą. Nauczcie się go tak, abyście mogli czytać po jednym słowie lub zdaniu.

Opowiadanie po przeczytaniu

Przeczytaj ciekawy tekst, a potem zanim go opowiesz, zapamiętaj autora i tytuł lub nazwę czasopisma

Dzieci w dowolnym czasie mogą wykonać te ćwiczenia. Mogą zaprezentować je całej grupie lub tylko nauczycielowi. Wybór należy do ucznia.

Po wykonaniu ćwiczenia wpisują swoje imię i przypinają pod trudnością, jakiej się podjęły.

Kącik "Czytusia" będzie modyfikowany. W klasie III pojawią się nowe tematy ćwiczeń.

Mogą to być:

Streszczenie po przeczytaniu

Czytanie nowego tekstu i zapamiętywanie

Czytanie z podziałem na role

Rysunek do opowiadania

Samodzielne wyłanianie najważniejszych wydarzeń

Inne propozycje, które mogą być zaproponowane przez samych uczniów

Wszystkie te ćwiczenia zachęcają dzieci do czytania różnych tekstów /ponieważ warunkiem wykonania ćwiczenia jest za każdym razem inny tekst/

Przygotowując ćwiczenie uczeń wyszukuje w bibliotece szkolnej, domowej, klasowej ciekawe książki. Czyta częściej i więcej, pragnie popisać się przed kolegami, publicznie I oficjalnie informuje o wykonanym zadaniu i czuje się przez to zmobilizowany do czytania.

Bez względu na to, jak długie i ciekawe są teksty przygotowane przez dzieci, jedno jest pewne: dzieci czytają. A o to właśnie chodzi.

Literatura:
1. G. L. Anderson: "Ciche czytanie w świetle badań psychologicznych, pedagogicznych", Warszawa 1932.
2. Badegruber: "Nauczanie otwarte w 28 krokach" WsiP W-wa
3. M. Kreutz: "Rozumienie tekstów", Warszawa 1968.
4. M.Lorek Koncepcja Elementarza pierwszej klasy
5. B. Sawa: "Jeżeli dziecko źle czyta i pisze", WsiP, W-wa 1987r
6. R. Więckowski: "Psychologiczne i fizjologiczne podstawy początkowej nauki czytania i pisania", Życie Szkoły 1/2000.
7. Pismo Polskiego Stowarzyszenia Animatorów Pedagogiki C. Freineta - Freinetowskie inspiracje 1/23/2001

Opracowanie:
mgr H. Kuchciak
nauczyciel nauczania zintegrowanego
w Szkole Podstawowej Nr 1
w Łaziskach Górnych

Wyświetleń: 2728